|
|
||
|
بهنام، عيسي. "مجسمهسازي درايران باستان". دوره1، ش 10 (مرداد42): 6-9، تصوير. |
||
|
|
||
|
خلاصه: معرفي مجسمه مكشوف در شمي (از نواحي لرستان) ـ ويژگيهاي پيكرتراشي دوره اشكانيان ـ سرمجسمهاز ازسنگ آهك باندازه طبيعي (درموزه بغداد)، مجسمه سريكي ازشاهان هخامنشي، شرح جزئيات مجسمه 20/2 متري مرمرين واقع در موزه بغداد ـ مجسمهاي ازيك افسر عاليرتبه اشكاني واقع در موزه موصل، مقايسه يك نقش برجسته عهد هخامنشيان با مجسمههاي فوقالذكر ازعهد اشكاني |
مجسمه سازي در ايران(2) دكتر
عيسي بهنام استاد
دانشگاه و رئيس اداره موزهها
مجسمه مكشوفي در شمي (از نواحي لرستان) بزرگترين مجسمهاي است كه تا كنون در خاك ايران پيدا شده، و تنها مجسمه برنزي بزرگي است كه از دورانهاي قديم ايرانيان به يادگار باقيمانده است. ولي مجسمه هاي كوچك خصوصاً از عهد اشكانيان و ساسانيان در كشور ما زياد ساخته شده و تمام خصوصيات پيكر تراشي ايران نيز در اين مجسمههاي كوچك ديده ميشود. با اين حال مجسمه بزرگي از «اوتان» پادشاه «الحضر» از مرمر تراشيدهاند و اكنون در موزه موصل محفوظ است و 20/2 متر ارتفاع دارد و حال اينكه ارتفاع مجسمه شمي از 90/1 متر تجاوز نميكند. ميگويند يكي از خصايص پيكر تراشي ايرانيان در عهد اشكانيان اين بود كه مجسمه را از مقابل ميتراشيدند و به آن حركت نميدادند . مثلاً اگر مجسمهي مرمري را كه از دوره اشكانيان است و امروز در موزه موصل محفوظ ميباشد با مجسمه ديسك انداز، كار «ميرون» مجسمه ساز معروف يونان در قرن چهارم پيش از ميلاد مقايسه كنيم اختلاف زياد ميان آن دو مجسمه مشاهده مي نمائيم. در مجسمه ديسك انداز يك پا عقبتر از پاي ديگر قرار داده شده و كمر بطرف جلو خم شده و دست يكي بطرف عقب و يكي بطرف جلو به حركت درآمده. |
|
از همه اين مجسمهها عجيبتر مجسمه دو متري است كه در سنگ آهكي تراشيده شده و از الحضر بدست آمده و امروز در موزه موصل محفوظ است. اين مجسمه يكي از افسران عالي رتبه اشكانيان را نشان ميدهد كه دست چپ را روي قبضه شمشير قرار داده و دست راست را بلند كرده است و از اين جهت شباهت به «اوتال» پادشاه الحضر پيدا مي كند . ملاحظه ميشود كه دست راست تمام مجسمهها بالا است و شايد به علامت احترام يا سلام باشد. شلوار اين افسر كاملاً شبيه به شلوار امير شمي است و چين فراوان دارد ولي شنلي كه بر دوش خود انداخته و در سمت راست سينه بوسيله تكمه آن را بسته شباهت به لباس روميها دارد. تنها نقصي كه اين مجسمه دارد اين است كه ريش او كوتاه است. (شكل5 ) |
|
خوانندگان متوجه اين مطلب شدند كه تمام اين مجسمهها از الحضر بدست آمده و الحضر يكي از پايتختهاي قديم ايران در عهد اشكانيان است كه روي فرات قرار گرفته و چون در سر حد ايران و روم بود چندين بار بوسيله روميها خراب شده و اكنون خرابه هاي آن برپا است . ولي بدون شك نظاير اين مجسمه در نقاط ديگر ايران باستان وجود داشته است و فقط دست روزگار آن را از بين برده. برای مقايسه يكي از نقوش برجسته عهد هخامنشي را كه گزارش بعرض شاهنشاه مي رساند نشان ميدهد ارائه ميدهيم و از آن چنين نتيجه ميگيريم كه هنر پيكر تراشي از عهد هخامنشي تا عهد اشكاني در ايران فقط تغيير مختصري كرده و خواص كلي خود را محفوظ داشته است. (شكل 6) [9] |