|
|
||
افشار، ايرج. "گنجها و گوشهها". دوره9، ش104 (خرداد50): ص7-8، تصوير. |
||
|
|
||
|
خلاصه:معرفي چند اثر نقاشي از "تقي تفضلي" نقاش معاصر. |
|
|
گنجها و گوشهها
ايرج افشار
سالها بود كه به خانة تقي تفضلي
نرفته بودم و يادم رفته بود كه اطاقش را
چگونه آرايش كرده است. چند روز قبل دلم
هواي او كرده بود به ديدنش رفتم. در گشود، و
با تند تند حرف زدن و عجلهاي در نهادش
خانه كرده است مرا پذيرفت. نخستين چيزي كه جلب نظرم را كرد،
تابلويي بود كار فرصت الدوله شيرازي مؤلف
كتاب معروف آثار عجم. به پاي ديوار رفتم و
به ديدن تابلو پرداختم و مشغول شدن بدان و
ديدن ديگر آثار قديم و هنري كه در جوانب
اطاق بود وقت مرا گرفت و به جاي آنكه از
هردري سخن بگوييم ساعتي را با آثار هنري
گذرانديم. همانجا به ياد مجله هنر و مردم
افتادم و به تقي گفتم اگر اجازه بدهي چند
اثر از مجموعه تو را به دوستداران هنر
ايران معرفي كنم و حيف است كه اين گنجها در
گوشة خانهها فراموش شده بماند. چرا ما
ايرانيها نبايد چنين اثر هنرمندانه فرصت
را تاكنون شناخته باشيم. در ممالك ديگر هم
افراد مالك قطعات نقاشي مهم و آثار هنري
ديگر ميباشند ولي اغلب آنها طي مقالات
مورد نقد و شناختگي واقع شده است و هركس
عكس و توضيح آنها را از راه نشريات هنري در
اختيار دارد. اما پردهاي كه اثر قلم فرصت
شيرازي و در تصرف تقي تفضلي است قطعة آب
رنگ بسيار خوشرنگ و ظريفي است و منظره
شيراز را در سال 1318 قمري(قريب هفتاد سال
قبل) نجيب و ملايم نشان ميدهد با تفصيلي
دربارة كوهها و خط خويش رقم كرده است و من
عين آن را از لحاظ ضبط اطلاعات تاريخي آن
عصر نقل ميكنم تا يادگار گرامي اين مرد
اديب هنرمند در مجله هنر و مردم براي
آيندگان باقي بماند. و بايد بدين اعتقاد
رفت كه اثرهاي ملي در مكانهاي عمومي
نگاهداري شود نه در خانة افراد. اين است شرحي كه فرصت الدوله در ذيل
نقاشي زيبا چشمگير خود نوشته است:«در اين
صفحه نقشه جلگه و تكايا و بساتين سمت شمال
شيراز جنت طراز است و از اين شهر تا بدين
امكنه بنا براختلاف و قوع آنها مسافت يك
ميل و بيشتر و كمترو نصف ميل و ثلث و ربع آن
را دارد. و اين نقشه را درسنه يك هزار و سيصد
و بيست هجري برداشت به دقت تمام از روي... در حالتي كه بربالاي بامي به
ارتفاع هشت ذرع تقريباً بود اقل احقر
ولايش افقر نصيرالدين ميرزا آقاي فرصت
حسني شيرازي غفرله اميد كه از معايبش چشم
بپوشند و بحقارتش نكوشند. تفصيل ابنيه و امكنه آن را بنا
برعددي كه برخي جابجا گذاردهشده در ذيل
نيز نگاشته آمد براي بصيرت نظر كنندگان
بعون الله الملك المنان». (1)اين كوه را كوه چهل مقام نامند چرا
كه در آن شگفتيها و غارهاست و در آن محرابي
از جهت تمييز قبله است در ايام سابق
مرتاضين اهل تصوف در آنها رياضت كشيده به
عبادت ميگذرانيدند(2)تكيهاي است بر
بالاي كوه بلكه يكي از چهل مقام مذكور است
و سعتگاهي است داراي چند اطاق و دو آب
انبار بزرگ و اينجا را چاه مرتضي علي (4)گويند
چو در يكي از اطاقها چاهي است كه با پله
پايين ميروند در قعر آن صفهاي است بر آن
نماز ميكنند تفصيل اين مكان و ساير امكنه
در اين نقشه را اين احقر در كتاب آثار عجم
مفصله نوشتهام كه به طبع رسيده هركه
خواهد رجوع نمايد. 3-تخت ضرابي 4-چهارطاق چهار پايه. 5-حافظيه....6-قواميه.
7-چهل تنان. 8-عشق آباد. 9-هفت تنان. 10-جهان
نما. 11-جهان نماي پايين. 12-باغ صاحب ديوان.
13-كوه بمون. 14-تخت نظام. 15-تنگ الله اكبر. 16-اطاق
بالاي طاق قرآني بخط ريحان. 17-حسين آباد. 18-مشرقي.
19-عمارت درويش محمود. 20-باغچه علي. 21-باغ
نوبوستاني. 22-پايين باغ. 23-مصلي. 24-تكيه
باباكوهي. 25-بقعة شيخ. 26-قبرستان كهنه و
قديم. 27-گورستان نو. 28-دو سده است يكي منتهي
ميشود به باغ جهان نما يكي ديگر ميرسد
به باغ نو و آنها را مرحوم كريم خان وكيل
زند طاب ثراه كشيده تمت بالخيره والسعاده. با توجه به اينكه پردههاي نقاشي آب رنگ از عصر قاجاري زياد نيست ارزش اين اثر بهتر بر متخصصان روشن [7] ميشود و براي بهتر نمودن قلم فرصته الدوله چنانكه مجله هنر و مردم بتوانند آن را بصورت رنگي در مجله منعكس كنند و به قطعي كه بهتر كار فرصت الدوله عرضه گردد مناسبتر خواهد بود. |
) |
اثر ديگري كه ديدم تابلويي است از
ابوتراب غفاري نقاش مشهور عصر قاجاري و
اين تابلو نقش نورعلي شاه و درويش مشهور
است و ابوتراب خود در زير پرده نوشته است. «نقش مرشد رباني نورعلي شاه بوسيله
حقير ابوتراب غفاري في المجلس قلمي گرديد.
بتاريخ غره شوال المكرم 1267 هجري». طبعاً اين پرده براي دوستداران هنر عصر قاجاري و نيز اصحاب سير و سلوك و معتقدان خاص نورعلي شاه با ارزش است و طبع عكس آن هديهاي است مرا به خدمت آنان. |
) |
||
2-دورنماي شيراز-كار فرصت الدوله. |
1-پرده سي و سه پل-كاررخساز |
|
تفضلي در موسيقي به نواختن سه تار
علاقند است و به همين ملاحظه مجموعهاي از
سه تار در طول ايام گرد آورده است كه قديميترين
آنها را از سه تار تراشان نود سال قبل است
كه علي الظاهر آنها را براي شاه يا يكي از
شاهزادگان ساخته است. چون از خانة تقي تفضلي بيرون آمدم
پياده به سوي خانه خويش راه افتادم در راه
با خويش دربارة اين مجموعه ميانديشيدم
كه چگونه هر يك از پس گذشت زمان از تصاريف
بيامان روزگار در امان مانده و شخص خوش
ذوقي پيدا شده، و آنها را در يك جا جمع آوري
و نگاهبان دلسوز آنها شده است و حالا
بيايند و به او پيشنهاد كنند كه آنها را به
موزه بفروش چه خواهد گفت؟ |