دانش‌پژوه، محمدتقي. "دبيري ونويسندگي". دوره9-10، ش110 (آذر50): ص52-55.

خلاصه:  معرفي چهل‌ونه اثر ديگر درباره هنرنامه‌نگاري وفن كتابت (ازرديف 77تا125).

دبيري و نويسندگي (6)

محمدتقي دانش پژوه

77 – خيالي رام پسر سنگر لال سكسنه شاگرد احسان الله ممتاز كاونپوري زندة در سدة 13 تصانيف دارد:

1 – گنجينة خيال در چهل گنج در انشاء و ترسل.

2 – شرح جواهر المناشرة در شرح گنج پانزدهم گنجينة خيال او از خود او.

3 – نشر نثره گويا گنج دوازدهم گنجينة خيال گويا مورخ 1240 .

4 – محاضرات كه مجموعه اي از استعارات است.

5 – لطايف شرايف گويا دهمين گنج گنجينة خيال به زبان هندوستاني در چند لطيفة ظريفه.

6 – سلك مسلسل به هندوستاني از چند كاپرشاد جونون پسر كالكا پراشاد در چند سلك از روي اثر خيالي رام، مورخ 1267 .

7 – موصول، فرهنگ الفاظ فارسي و عربي است در چند اتصال.

·         ايوانف 4 : 23 ش 965 .

78 – محمد صادق ثروت لكهنوي كه به درخواست محمد تحسين علي خان فصول بلاغت در هشت فصل نزديك به سال 1261 نگاشته و نمونه هاي درباري و عريضه و فرمانها و نامه هاي دوستانه در آن گذارده است.

·         ايوانف 4: 25 ش 966.

79 – فرج الله منشي خازن الاشعار كه دليل العشاق در دستور نامه نگاري و ترسل بنام ناصرالدين شاه در 103 فصل ساخته و آن را درج 1 / 1272 بپايان برده است.

(فهرست نسخه هاي خطي فارسي 2106)

        ·           ملك 5280، نسخه اصل مؤلف.

80 – محمد رضاي بلخي روضت الانشاء دارد با عنوانهاي «روضه» .

        ·           تاشكند 1: 159 و 258 و 5 : 183 .

81 – علي رياضي روضة رياضي در دستور نامه نگاري نوشته است.

        ·           آستان قدس ش 625 (7 : 567) .

82 – نجف علي رسالة مناصب دارد كه كارنامه و راهنماي ديواني است بنام سرهنري مايرس اليوت و آن را از روي آيين اكبري و دفترهاي رسمي زمان شاه جهان و عالم گير در هفت  [52]    فصل و برخي از آن در جدول ساخته است.

        ·           موزة بريتانيا Or 1906 (ريو 990) .

83 – قاعده در بيان خلاصة الفاظي كه نزد اهل تحرير مصطلح است با نامه هايي كه ميان فتح علي شاه و سليمان پاشا فرمان رواي بغداد ردوبدل شده دربارة وهابيان در كربلا بسال 1217 و نامه هاي فرمان رواي بغداد به كنسول انگليس هارتفورد جونز در همين سال.

        ·           موزة بريتانيا Add 7721 (ريو 813) .

84 – حفظ الله فيض نامه يا حفظ القوانين بنام نواب احمد علي در 1236 (نام دوم) در انشاء و ترسل در چهار فيض ساخته است.

        ·           ايوانف 4:22 ش 962 .

85 – رسوم المحاورة الفاظي چند در القاب و آداب و درود و مفاوضات و محاورات و خطوطي از كتب متداولة انشاء پردازان و چند فرد و مطلع و نمونه اي از نامه هاي ديگران.

        ·           ايوانف 4 : 23 ش 964 .

86 – سيد علي نقي خان بن سيد حشمت علي ساندي شاه آبادي اودي در دستور نامه نگاري ضوابط الانشاء يا هفت ضابطه دارد.

        ·           ديوان هند 2136 - 2137 .

        ·           موزة بريتانيا (ريو 530) .

87 – ترسل در بيست باب هر يك پنج نامه بنام فتح علي شاه.

        ·           ملك ش 3690 ، نستعليق 1244 (فهرست فارسي 148) .

88 – محمد حسين بن محمد حسن تبريزي منشي در زمان ناصرالدين شاه تحفت الكتاب در آداب نامه نگاري در يك مقدمه و ده باب در زمان ناصرالدين شاه نگاشته است.

(فهرست نسخه هاي خطي فارسي 2089) .

        ·           دانشگاه 3904 از سدة 14 .

89 – مجمع القواعد در اصطلاحات و عبارات و مواد منشآت گويا از راجا رام لكهنوي نويسنده نسخة انجمن آسيايي بنگال در 28 سپتامبر 1882 .

        ·           ايوانف 4 : 26 ش 967 .

90 – مجمع الرسائل در نامه نگاري و نمونه نويسي و ترسل است.

        ·           بادليان 1410 .

91 – شمس الدوله از شاهزاده خانمهاي دربار قاجار ترسل در پنج باب در آيين نگارش و سياق براي كودكان دبستان نگاشته است.

        ·           ملي ش 406 مورخ 1295 (انوار 1 : 390) .

92 – عبدالغفار همداني ترسل دارد در پنج باب براي كودكان دبستان (مشار 416) .

        ·           ادبيات تهران 1 / 144 حكمت (2 :42) .

93 – عباس عطارد شاطري شاعر ترسل دارد كه گويا نامش گلشن است، در پنج باب داراي نامه وسياق.

(مشار 2738 – فهرست نسخه  هاي خطي فارسي 2090 ) .

        ·           آستان قدس 7 / 955 (7 : 787) .

        ·           تبريز ش 2612 (1 : 264) .

        ·           دانشگاه ش 3 / 3674 .   [53]

        ·           دانشگاه ش 4439 .

        ·           ملي 495 (1 : 390 انوار) .

94 – دارابن درويش ترسل دارد كه به درخواست ميرزا احمد در 1282 نگاشته است.

        ·           مجلس ش 2252 (6 / 208) .

95 – ميرزا احمد خان ترسل دارد مورخ 1234 .

        ·           كتابخانة عمومي ورساي در فرانسه ش (73) 929 (نشريه 4 : 132) .

96 – محيي الدين خلخالي انشاء تنباكو نگاشته است.

        ·           ملك ش 5404 .

97 – گنجينة اسرار ترسلي است با چند نمونه ازنامه هاي درباري.

        ·           دانشگاه 7942 .

98 – شوق انگيز ، دستور نامه نگاري دوستانه است به نثر و نظم بنام شيخ عبدالسبحان.

        ·           ديوان هند 2108 مورخ 16 ذخ 1105 .

99 – فضل امام پسر محمد ارشد خيرآبادي صحت الفاظ دارد در دستور زبان و انشاء و جغرافيا در چند باب گويا مورخ 1223 .

        ·           ايوانف 2 : 473 ش 718 .

100 – ابوعبدالله محمد اعظم الدين سامي صنعت مخزون در ميرزايي و سياق در بخارا نزديك به سال 1325 ساخته است.

        ·           تاجيكستان (1 : 268) .

101 – ابوالفجر ارشد اشرف خيال فانوس الخيال در بلاغت و انشاء در پنج تمثال هر يك پنج طراز در 1187-90 ساخته است.

        ·           ايوانف 2 : 138 ش 161 .

102 – ترسل، نامه ها و مكاتيب است در خطاب و جواب طبقات گوناگون.

        ·           آستان قدس ش 217 (7 : 250) .

103 – تيمني اصفهاني شاعر انشاء دارد در دستور نامه نگاري.

        ·           ديوان هند 2141 بي تاريخ.

104 – اوائل المكاتيب در چند سفر هر يك چند كلمه هر يك چند حرف است.

        ·           تبريز ش 2784 (1 : 121) .

آغاز و انجام افتاده از حرف سيم در وصف كاتب در رسائل طبقة اوسط مشتمل بر بيان محبت و دعا و شوق تا حرف چهارم كلمة چهارم در دعوات مناسب اخوانيات.

105 – محمودبن يوسف مفتاح الملك مازندراني منشي وزارت خارجه تاديب الاطفال و تعليم الاطفال و ترسل دارد.

(مؤلفين مشار 6 : 92) .

        ·           آستان قدس رضوي 7 : 7-786 .

106 – قدس منجم Atham انشاي قدسي دارد كه ترسل و نمونة نامه ها است.

        ·           استوارت ش 17 ص 90 .

        ·           ايوانف 1 : 181 ش 413 و 414 .

107 – عبدالرزاق سمرقندي دستورالانشاء دارد كه در دانشگاه (44 / 2464) هست و ترسل عبدالرزاق نسخة ديوان هند (2144) هم گويا همين باشد.   [54]

108 – ترسل و نامه نگاري.

        ·           بادليان ش 1406 و 1497 و 1498 و 1409 .

109 – ترسل و منشات يا دستور نامه نگاري در هشت باب.

        ·           دانشگاه 5706 (206 نفيسي) از سدة 9 و 10 .

110 –آداب الكتاب بام وزير محمد علي پاشا، در دو قسم : مخاطبات، كتابه الشروط.

        ·           دانشگاه ش 1 / 787 از سدة 13 .

111 – علي فرهومند احسن المراسلات دارد كه به چاپ رسيده و از كتابهاي درسي ابتدائي مدرسه ها بوده است، در برابر احسن المحاسبات كه در سياق است و شايد از همو.

(مشار 50 و 1753 – ذريعه 1 : 289) .

112 – ترسل يا نمونه مكتوب .

        ·           باكو ش1244-1245 .

113 – ترسل : ميرزا كاظم ، نمونه سندها و نامه ها است.

        ·           باكو ش 1275 و 1276 .

114 – مراسلات و محاسبات : ميرزا شاه سوار، نمونه نگاري است.

        ·           باكو ش 1277 مورخ 1276 .

115 – ترسل فارسي و تركي ، نمونه ها است.

        ·           باكو ش 1279 از سدة 13 و 14 .

        ·           باكو ش 1280 مورخ 1273 به فارسي.

118 – 116 – مجموعه : ش 5912 دانشگاه (414 نفيس) از سدة 13 .

داراي :

1 – خلاصة الفاظ اهل تحرير.

2 – سياق : محمد مهدي بن حاج محمد رضاي وزير سركارقوللر آقاسي.

3 – سياق  در مفرده و من ذلك و چهار دفعه و باقي.

120 – 119 – مجموعه :

1 – شاهد المنشات.

2 – جامع الفوائد و منار الضوابط در هفده باب در بلاغت .

        ·           برلين ش 1053 پرچ.

123 – 121 – مجموعه :

1 – جامع القوانين يا انشاء خليفه شاه محمد فتوحي مورخ 1085 (فهرست نسخه هاي خطي فارسي 2096) .

2 – عيار دانش نورمحمد.

3 – انشاء نعمتي نعمت الله بني اسرائيل.

        ·           برلين ش 1057 پرچ .

124 – ترسل، با عنوان باب.

        ·           برلين ش 1064 پرچ.

125 – ترسل نامه هاي درباري است.

آغاز – حمد و سپاس بي قياس مر خداي را كه آفرينندة جهان است.

        ·           برلين ش 1068 پرچ به خط شكستة 1 ع 1 / 1199 در 48 گ 7 س.  [55]