|
از
آنجا كه اين اثر در نوع خود اثر كم نشيري
بشمار ميرود جا دارد تا باختصار درباره
شكل و متن نوشته آن مطالبي را بيان داريم:
صفحه
مزبور از گل سرخ رنگي ساخته شده و برروي آن
لعاب سفيد رنگي داده شده است، خط كتيبه روي
آن برنگ سبز است. دور تا دور صفحه را يك
هلال كم برجسته شبيه به نعل اسب قرار گرفته
است وروي آن سه خط كتيبه بر روي متن گل و
بوته جلب نظر ميكند. وسط صفحه كتيبه بزرگي
بخط و زبان فارسي در 26 سطر وجود دارد كه متن
آن عبارتست از توضيح مربوط به بناي يك
ساختمان مقدس در يكي از باغهاي كاشان.
درباره ايجاد بناي مزبور اشاره شده است كه
چگونه در شب جمعه اول شوال سال 761 هجري،
حضرت علي عليه السلام و دوازده امام، مسلح
و ايستاده در كنار مركب بر سيد فخرالدين
حسن طبري ظاهر ميشوند. سيد فخرالدين حكايت
ميكند حضرت علي (ع) كه آماده باز گرداندن
كفار هند بمذهب اسلام بوده اند باو توصيه
ميكنند كه در محل ظهور خود اين بناي مقدس
را بسازد تا كساني كه نميتوانند در التزام
ركاب او باشند در آن محل گرد آيند، برخي
معتقدند كه اين صفحه از روي جاي پاي اسب
حضرت علي در موقع ترك باغ قالب گيري شده
است.
نظري به چگونگي تنظيم نمايشگاه
درباره
وضع تالارهاي هشت گانه و تنظيم نمايشگاه
بايد گفت كه از نظر نحوه عرضه داشت اشياء و
تنظيم نور، محيط نمايشگاه بسيار مناسب
ترتيب داده شده است. از جمله در انتخاب
پارچه متن قفسه ها بمنظور جلوه گر ساختن
بهتر آثار هنري درون آنها، دقت لازم بكار
رفته است.
نكته
قابل توجهي كه ضرورت دارد بآن
اشاره شود عبارتست از وضع كلي
نمايشگاه و ترتيب قرار دادن اشياء در
تالارهاي مختلف آن. چنانكه بجز سرسراي
ورودي و آخرين تالار نمايشگاه ، هفت تالار
ديگر نمايشگاه هر يك مخلوطي از مجموعه هاي
مختلف و گوناگون را عرضه ميدارد. چنانكه در
توضيح نمايشگاه گفته شد، سرسراي ورودي
بطور كامل براي معرفي هنر قالي و تالار
هشتم براي به نمايش گذاردن تابلوهاي مختلف
مربوط به هنر مينياتور اختصاص داده شده
است. ولي در هفت تالار ديگر در هر يك مجموعه
درهمي چون آثار سفالي –
برنز –
مسي –
شيشه –
عاج –
پارچه –
چوب –
گچ بري –
سنگ –
كاشي –
كتاب و ديگر اشياء بمعرض نمايش گذارده شده
است. در برخي موارد حتي در داخل يك قفسه نيز
رعايت هم جنس بودن اشياء نشده است و در آن
واحد آثار سفالي –
فلزي ، شيشه اي و غيره در يك قفسه عرضه شده
است.
وجود
چنين شيوه تنظيم در نمايشگاه سبب شده است
تا بيننده قادر به درك و شناخت چگونگي پايه
گرفتن، تحول و دگرگوني آثار هنري مختلف در
دورانها و در سرزمين هاي گوناگون نشود و از
سوي ديگر از نحوه و چگونگي ارتباط و نفوذ
فرهنگي بين سرزمين هاي اسلامي آگاهي لازم
بدست نياورد. پراكنده بودن آثار پارچه اي،
چوبي و پوشش هاي معماري چون كاشي و سنگ در
تالارهاي هفتگانه چنان است كه بخوبي احساس
مي شود مسئله اصلي براي ترتيب دهندگان
نمايشگاه در مرحله اول زيبائي محيط
نمايشگاه و در مرحله دوم امكانات فضائي
محل بوده است. شك نيست كه در تنظيم هر
نمايشگاهي هميشه دو امر فوق مطرح ميباشد
ولي بايد توجه داشت در نمايشگاهي چون
نمايشگاه هنر اسلامي كه به اعتباري نخستني
نمونه در نوع خود ميباشد و هدف آن نمودن
چگونگي هزار سال هنر در بخش عظيمي از جهان
است، جا داشت تا به جنبه فني امر توجه
بيشتري معطوف ميگشت، باشد كه بيننده گذشته
از درك زيبائي، اطلاعات لازم را نيز
درباره چگونگي شكل گيري و تحول و دگرگوني
فرهنگ و هنر سرزمينهاي مزبور بدست ميآورد.
دست كم جا داشت تا در آخرين تالار اقدام به
ايجاد يك واحد مقايسه اي و توضيحي در زمينه
هاي مختلف ميگرديد. تا بازديد كننده با يك
دريافت كلي و شناختي عمومي نمايشگاه را
ترك گويد.
از
ياد نبايد برد كه نمايشگاه مزبور، يك
نمايشگاه فصلي است و هدف آن معرفي فرهنگي
غني مربوط به بخش وسيعي از دنيا در طول
هزار سال بوده است. از اينرو ميبايست بكمك
وسايل مختلف در حد امكان در جهت معرفي هرچه
بهتر و روشنتر و گوياتر فرهنگ سرزمينهاي
مورد نظر اقدام ميگرديد.
پوشش
مزبور مجموعه ايست از پانزده كاشي كه هشت
تاي آن بشكل ستاره هشت پر ميباشد. نقش كاشي
ها بسيار متنوع و در نهايت زيبائي اجراء
شده است. در بين طرحهاي مجموعه ، گذشته از
نقش گل و گياه و پرندگان ، تصاويري از
حيوانات و انسان نيز ديده ميشود. از جمله
نقش هاي جالب در اين مجموعه نقش زيبا و كم
نظيري است از شير و خورشيد. تصوير شير و
خورشيد در اين نقش باينصورت انجام گرفته
كه هلالي از نيم چهره يك انسان بر قسمت
فرورفتگي پشت شير طرح شده و دراطراف آن
شعاعهائي ديده ميشود. در اين نقش از نظر
بررسي سابقه و دگرگوني نقش شير و خورشيد در
ايران داراي ارزش و اهميت خاصي است.
سفالهاي
نمايشگاه و چگونگي گروه بندي آنها
يكي
از مسائلي كه جا دارد در اين جزوه عرضه
شود، موضوع نحوه گروه بندي و تقسيم بندي
اشياء مختلف در نمايشگاه است. ما در اينجا
با توجه به اهميت
و تنوع آثار سفالي نمايشگاه، چگونگي تقسيم
بندي را كه در مورد آن صورت گفته است با
توضيح مختصري درباره مشخصات هر سبك بيان
ميداريم.
در
تقسيم بندي و گروه بندي سفالهاي نمايشگاه
هفت گروه در نظر گرفته شده است كه عبارتند
از :
1
–
سفال دوران كهن يا «آركائيك» : در اين گروه
آثار سفالي از قرن دوم تا هفتم هجري را
منظور داشته اند. در اين مجموعه 23 ظرف عرضه
شده كه 22 ظرف آن مربوط به نواحي چون : شوش –
نيشابور –
سمرقند –
ري –
ساري- گروس –
آق كند و آمل ميباشد و تنها يك اثر آن مربوط
به سامره است.
شوش
از جمله نوحي است كه بررسي سفال ايران
دوران اسلامي در
آن حائز كمال اهميت است
زيرا كه در اين محل از ديرباز و دوران پيش
از تاريخ يكي از مهم ترين و موفق ترين
كارگاههاي سفالگري وجود داشته و آثار
دوران اسلامي آن با تكيه بر سنت رايج و
موفق سفالگري در اين محل خلق شده است. آثار
مزبور از نظر شكل و تكنيك مجموعه هاي
گوناگوني را معرفي ميسازد.
گذشته
از شوش شهرهاي نيشابور و سمرقند نيز در طي
قرنهاي سوم و چهارم هجري در امر توليد آثار
سفالي موفقيت چشم گيري بدست آوردند.
معروفترين طرح اين گروه از سفالها را بايد
تزئينات نوشته و كتيبه دار دانست.
سفال
گبري –
از جمله سفالهائي كه جزء گروه عمده سفال
دوران كهن منظور شده است، بايد از سفال
معروف به «گبري» ياد كرد. اين نوع سفال
برروي لعابي برنگ قهوه اي يا سبز كه شيوه
خاص دوران ساساني است و نزد زردشتيان
جاويدان مانده، اجراء شده است.
نقش
هائي كه در تزئين اين نوع سفال بكار گرفته
شده عبارتست از نقش حيوانات افسانه اي
برروي زمينه اي از درخت خرما . اغلب نيز
تصويرهاي انساني با چهره اي بزرگ درحاليكه
حامل علم و يانشانه و علامتي هستند (توجيه
مفهوم اين نشانه ها اغلب كار مشكلي است)
جاي نقش حيوانات را گرفته است.
سفال
آمل : از جمله سفالهاي ديگري كه جزء گروه
سفالهاي كهن طبقه بندي شده است سفالهاي
منطقه آمل را بايد نام برد. اين نوع سفال به
شيوه اي كاملاً متفاوت با شيوه هاي ديگر
تزئين شده است. نقش اين سفالها عبارتست از
تصوير حيوانات استيليزه و شبكه بندي هاي
چهار خانه سبز رنگ .
|
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)