اعتماد، محمود. "تاريخچة بارفتن". دوره10، ش117 (تير51): 28-31، تصوير.

 

خلاصه:معروفترين بارفتن‌هاي دنيا، دكورياتزئين بارفتن.

تاريخچه بارفَتن

ترجمه و نگارش : دكتر محمود اعتماد

در زبان ايتاليائي به بارفتن Faenza و به فرانسه Faience و به انگليسي Faience (كه فايونگس تلفظ مي شود) ميگويند.

لاروس مي نويسد كه شرق از سده هشتم ميلادي از راز بارفتن آگاه بوده است. وسپس ساختن بارفتن توسط اعراب به صقليه و شهر Baleares در اسپانيا وسپس به ايتاليا و فرانسه راه يافت.

معروفترين بارفتن هاي اروپا بارفتن قديمي Moustiers در برن است كه از تاريخ پيدايش آن آگاهي درستي نداريم. بنظر ميرسد كه نيمه آخر سده هفدهم ميلادي از خاندان C lerissy بكار ساختن بارفتن پرداختند و گويا در آن هنگام و نه بعدها به عنوان سازندگان بارفتن شهرت يافته باشند.

ما نميدانيم كه آيا اين خاندان بازمانده خانواده اي از سفالگران بوده اند كه به راز ميناي قلع اندود پي برده انديا آنكه از يك راهب ايتاليائي عضو فرقه Servites (كه در اصل نام فرقه مزبور خدمتگزار مريم مقدس Serviteurs de Marie بوده است) راز بارفتن سازي را آموختند.

كارخانه بارفتن سازي كلريسي از ديرباز با موفقيت قرين بود و  پي ير عضو اين خاندان ثروت سرشاري بدست آورد. به اين كارخانه بارفتن سازي پس از پيوستن يك خاندان نقاش يعني Viry كه اهل Riez و در Moustiers اقامت طولاني داشتند خوشبختي و سعادت بيشتري روي آورد.

اين خاندان نقاش بكار خود نزد خانواده كلريسي همچنان ادامه دادند. در سال 1710 پي ير كلريسي نيمي از درآمد كارخانه بارفتن سازان بعدها رقيبي بنام ژوزف اولري Olerys كه اهل مارسي بود پيدا كردند. اولري كار نقاشي بارفتن را ابتدا در كارگاههاي كلريسي شروع كرد وسپس به مارسي رفت و در سال 1723 بعنوان بارفتن ساز و بازرگان بارفتن شهرت يافت. واز آنجا بخواهش دوك د آراندا راهي اسپانيا گرديد و در شهر الكورا در ايالت والانس در اسپانيا يك كاخانه بارفتن سازي تأسيس كرد.

2 – آرايش گل سيب زميني.

1 – آرايش گلها روي بشقاب بارفتن موستيه (قرن هيجدهم ميلادي)

در اسپانيا بودكه اسرار رنگهاي آتش بزرگ Le Grand Feu را آموخت. پس از شش سال اقامت در اسپانيا (تا سال 1732) به فرانسه بازگشت. در سال 1738 او را در موستيه مي يابيم كه بكمك نابرادريش كارخانه بارفتن سازي، را افتتاح ميكند و امور هنري بارفتن سازي در سال 1749 در موستيه كارخانه بارفتن سازي را با موفقيت تأسيس ميكنند. در اين هنگام دكور موسوم به آتش بزرگ ديگر از مُد افتاده واز اينرو در سال 1779 گاسپار فرو طرح     تازه اي كه بنام وي معروف شده است ميريزد. در سال 1818 نوبت به برادران Ferrat كه امكان نويني در ساختن بارفتن بوجود ميآورند و آن پختن گل مخصوص بارفتن در ميان پوشش راست گوش مخصوصي است كه بنام آتش كوره بارفتن Feu de Moufle ناميده شده است.

در اينجا شرح كوتاهي درباره اين اصطلاحات بارفتن سازي ضروري است.

در مرحله دكور آتش كوچك Les decors de ptit feu پس از پختن خاك ويژه بارفتن روي ظرف نقش دلخواه را مي زنند. درصورتيكه در مرحله دكورهاي رنگارنگ آتش بزرگ Les decors polychromes de grand feu نقش را روي ميناي  خام زده و بارفتن را در ظرف چهارگوش گلي كوره قرار ميدهند، در اين حال بارفتن بي آنكه مستقيماً باآتش تماس داشته باشد براي بار دوم با آتش پخته مي شود.

6 – آرايش Berain .

5 – آرايش آتش كوچك بشقاب چند رنگ كه منظره دريائي را نشان ميدهد (كار فّرا)

4- بارفتن با آرايش آتش بزرگ .

3 – آرايش گل سيب زميني.

دكور يا تزيين بارفتن

در اينجا شرح دوازده پارچه ظرف بارفتن به اختصار داده مي شود. سه نوع آرايش (دكور) داريم:

1 – آرايش هاي مربوط به آتش بزرگ در نقش آبي يكدست En camaieu bleu اين مدل را كارخانه كلريسي در فاصله سالهاي 1680 تا 1730 ساخته است.

2 – آرايش رنگارنگ با آتش بزرگ. در اين آرايش رنگهاي تازه بارفتن موستيه از ابتكارات ژوزف اولري است و بزودي در كاخانه هاي بارفتن سازي اروپا اين شيوه رنگ آميزي بارفتن را مورد استفاده قرار ميدهند.

3 – آرايش آتش كوچك كه نخستين بار در موستيه بسال 1759 در آرايش آبي يكدست خودنمائي كرد – (صحنه شكار تصويرهاي شماره 11 و 12) منظره وصحنه هاي مذهبي تصاوير روي بارفتن مربوط به قرون 16 و 17 ميلادي و بالاخره آرايش a la Berain (تصوير شماره 6) از آن جمله است.

9- نشان بزرگ و حلقه گل وگياه. بارفتن چند رنگ در وسط بشقاب در نشان بزرگ نپتون خداي يوناني درياها را سوار بر ارابه نشان ميدهد.

8- آرايش نشان بزرگ و حلقه گل و گياه كار اولري. در نشان بزرگ وسط بشقاب خداي خدايان يوناني (ژوپيتر) ديده مي شود.

7- آرايش حلقه گل وگياه. اين ظرف زيتون دار چندرنگ است از عاليترين نوع بارفتن.

12- بشقاب كوچك (طول 34 سانتيمتر) با آرايش آبي رنگ يكدست. اين بشقاب ممتاز و كاملاً استثنايي است.

11- صحنه شكار خرگوش ها. كارخانه كلريسي . برنگ آبي يكدست.

10- نشان بزرگ با حلقه گل و گياه . بشقاب بارفتن چند رنگ با حاشيه گلدار ساخت اولري.

مشهورترين صحنه هاي تاريخي كه روي بارفتن نقش شده الهام ازنقوش گلها اثر Tempesta (1555 – 1630 ميلادي) است كه صحنه شكار رانشان ميدهد (تصوير بشقاب شماره 12) در حالي كه آرايش a la Barain كه در موستيه بوجود آمده است احتمالاً مربوط به پايان قرن 17 ميلادي است كه بزودي در سال 1710 در بارفتن سازي اروپا مورد استفاده قرار گرفت و ژان اول ودوم ملقب به Berain در كابينه شاهي طراحان آن بوده اند.

آرايش هاي رنگارنگ آتش بزرگ در بارفتن

ابداع آرايش يا دكور حلقة گل و گياه Guirlandes (كه اصل اين واژه ايتاليائي است) و نشان بزرگ Medaillions را در نقش هاي ظروف بارفتن به اولري نسبت ميدهند.

موضوع نشان هاي بزرگ اغلب رويدادهاي اساطيري است كه زينت پيرامون آنرا حلقه گل و گياه ويا گل هاي آويخته تشكيل ميدهد. (نگاه كنيد به تصويرهاي 8 و 9 و 10) .

آرايش عجيب و غريب Décor grotesques (تصوير شماره 4) پرسوناژهاي خنده دار ومضحك را نشان داده است.

آرايش هاي موسوم به «پرچم» و «شيپور» كه آرايش سنتي است توسط فوك فرداي جنگ Fontenoy (1745) روي بارفتن نقش شده است.

تصوير شماره 2 گل سيب زميني نام دارد ولي اين نامگزاري درست نيست وتا پايان قرن هيجدهم از چگونگي بارفتن آگاهي كاملي در دست نبوده است. اگر سخن استاد Held را بپذيريم اين گل نوعي ياسمن است.

آرايش آتش كوچك Jasminum fructicans برادران فَّرا روي يك شستي رنگ چندين رنگ را بهم آميخته و مورد استفاده قرار دادند و اين رنگها عبارت بودند از سرخ آلبالوئي وسبز زمردي. طرح هاي نقاشي بارفتن را كارخانه هاي شرق فرانسه يا مارسي فراهم مي ساخته است. طرح چيني، طرح مربوط به گلها ومناظر گوناگون وپرندگان از آن جمله است.

(پايان)

اين تصوير مربوط به پودر دان رنگارنگ موسوم به چهار فصل ساخت كارخانه بارفتن اولري است . قطر آن 14 سانتيمتر است. اين پودر دان در سال 1967 بمبلغ 11 هزار و چهارصد فرانك فرانسه بفروش رسيده است