|
رموز
قصّه از ديدگاه روانشناسي (14)
جلال ستّاري
اژدها و مار و شاخ
اژدها
جانوري است كه در كهن ترين سنن مظهر
ويرانكاري و نيز آب و آباداني بوده است.
روزگاري دراز اساطير شناسان مي پنداشتدكه
اژدها نمايشگر سَّر و انگيزه پيشرفت بشر
است و سرگذشت بشر سراسر كوششي است راي
رهائي يافتن از قدرت درهم شكنندة اژدها.
اعداد جفت كه در سنن باستاني نشانة
مادينگي، زمين، زير زمين و نيز نرينگي است
غالباً بصورت اژدها متمثل شده و بعدها در
كيمياگري نيز توسط مار (Serpens
mercuri) كه خود مظهر ماده اولين Opus
بوده نموده ميشده است. از ديدگاه Paracelse
مادة اولين چيزيست كه هنوز حادث (Gree)
نشده و چيزي كه هنوز خلق يا حادث نشده در
كيمياگري بصورت ماري دو جنسي يا اژدهائي
كه خود را بارور مي كند تجسم مي يافته است.
رابطه
ميان اصل و آغاز جهان و اژدها در كيهان
شناخت (Cosmolagie)
بابليان آشكار است. در اين كيهان شناخت، Tiamat
يا اژدهائي كه رمز ظلمت اولين است غالباً
بصورت ماري خشمگين نموده شده و مردوك (Marduk)
يا قهرمان خورشيدي بر آن چيره ميشود.
بدينگونه جهان روشن پدر سالاري (Patrarcal)
جهان اوليين مادر شاهي (Matrearcal)
را تسخير مي كندو روشنائي
خورشيد خودآگاهي جايگزين ظلمت ناخود
آگاهي مي گردد.
در
مصر باستان اژدها رمز طغيان هاي بزرگ رود
نيل بوده است و سود و زيان آن طغيان ها را
كه بارور كننده يا ويران كننده اند نشان مي
داده است. از اينرو اژدها غالباً هم با
خداوند از بريس (Osiris)
و هم با الهه Hator
همانند ميشده و گاه نيز از لحاظ خير و
بركتي كه داشته با ازيريس و به سبب
ويرانكاريش با Set
دشمن ازيريس يكي ميشده است.
Midgard
مار Edda
نيز نوعي اژدهاست . اين مار در اعماق
اقيانوسي كه دنيا را فرا گرفته بسر ميبرد و
درواقع خود همان اقيانوس است. در كتاب ايوب
هم رحب (Rahab)
جانور غول آساي درياي پرطلاطم ، مظهر
درياي اولين است كه تنها يهوه ميتواند
آرامش كند. كهن ترين الهه مادري سومر نيز
اژدهاست.
درآستانة
خانة Mesee
هميشه اژدهائي بيدار به پاسباني نشسته است
و گردونة خورشيد را در روز اسبان مي كشند و
در شب اژدها. همچنين گردونة Demeter
الهه بزرگ مادري كه در جستجوي دخترش Persephon
به دنياي زير زمين سفر كرد به اژدهائي بسته
بود. Delphyne
دشمن بزرگ آپولون كا آپولون در خردسالي در
دلف او را كشت به صورت اژدهائي ماده يا مار
بزرگي مانند زهدان وصف شده است. در اساطير
يوناني D
auphin
رمز باروري دريا بودو مي توانست آبستن شود
و بزايد. مي گفتند دو فن داراي زهدان است.
بموجب
Kundalini
yoga
در منطقه اي از دريا كه Svadhisthana
chakra
خوانده ميوشد، اژدهائي زندگي مي كند. از
ديگر اژدهاهاي نامدار ماهي –نهنگي
است كه يونس را بلعيد ونيز مار دريائي
لوياتان (Leviathan)
كه از دهانش آتش بيرون مي جهد و وصفش در
كتاب ايوب آمده است.
اژدها
هميشه حيواني نيرومند و سهمگين پنداشته
شده و گاه –
چنانكه د رچين –
مقدس بوده و پرستيده مي شده است زيرا او را
بخشنده آب و باران مي دانسته اند. در بعضي
نقاط اژدها راهمان تمساح دانسته و پنداشته
اند كه تمساح آورنده باران است. اقوام
بسيار معتقد بودند كه اژدها خداي طوفان و
هواي بد و سيل و ديگر بلاهاي آسماني است و
طوفان بر اژدها سوار شده موجب لغزش زمين
وزمين لرزه مي شود. تقريباً همه جا اژدها
با شب و تاريكي و بطن مادري و آب كيهاني
پيوسته و مربوط بوده است.
مار
نيز چون اژدها وابسته به
رطوبت و سردي و آب و مادينگي است. در
تاريخ اساطيري مار مظهر رمزي اقيانوس يا
آب روان است اما معمولاً نماد غريزه و شور
و شهوت جمعي، تمنيات حيواني و يورانكار و
شوم پنداشته شده است. مار بيشتر رمز «دشمن
روشنائي» و بخش زرين روان آدمي و نيز شور و
شر تباهي آور جنسيت است (در حديث بهشت مار
با سري زنانه پديدار مي گردد) . فرويد مار
را رمز جنسيت نرينه مي داند، اما يونگ به
آن معنائي زنانه مي دهد و مار ازين لحاظ
يعني به اعتقاد مادينگيش اصل خلاقي است كه
آبستن و مبشر حادثات است . در اساطير مختلف
مار عادتاً يكي از همراهان مام بزرگ زمين
است و بعنوان مثال در يونان همراه با Hecate
الهه ماه ودمتر الهة مادري پديدار مي شود و
علاوه بر آن پيوند نزديكي با آب و چشمه
دارد.
|
)