)
سيري در سرزمين ايران در شش هزار سال
پيش
دكتر عيسي بهنام
ظروف سفالين مكشوف در نقاط مختلف ايران نقوش بسيار جالب ومتنوعي از موجوداتي كه در برابر چشم هنرمندان بوده براي ما بيادگار گذاشته اند. اين نقوش تقريباً منحصراً روي ظروف سفالين نشان داده شده است. چه كسي براي نخستين بار بفكر افتاد كه موجودات طبيعت را روي ظروف گلي نقش كند؟ بعضي از باستان شناسان تصور ميكنند كه اين نقوش مفاهيمي دارد و چيزي شبيه به خطوط «هيروگليفي» مصر است. بعضي نيز اظهار داشته اند كه ممكن است اين پرندگان يا حيوان ها كه روي ظروف سفالين پيش از تاريخي نقش شده مفاهيم مذهبي داشته است . ممكن است هر دو نظر بالا صحيح باشد، ولي بهرحال تصور ميكنم هنرمندنقاش از نقش اين پرندگان و حيوان ها يا انسان ها روي ظروف سفالين لذتي مي برده است و احساس هنري خود را ارضاء ميكرده است.
در
ابتدا نقاش كوشش ميكرد پرندگان و حيوانات
را همانطور كه در طبيعت موجود است روي كوزة
سفالين نشان دهد، ولي در طي قرون از اين كار
خسته شد و موجودات طبيعت را بصورت مصنوعي
روي ظروف نقش نمود. بعضي از باستان شناسان
تصور ميكنند كه اين طريق مصنوعي نشان دادن
موجودات طبيعت خود نشانة اين
است كه نقش اين موجودات براي مردم آن
روز مفاهيم لغوي داشته و از چهارچوب هنري
خارج ميشده است. با اينكه ممكن است اين نظر
صحيح باشد ولي بايد متوجه بود كه حتي در
زمان هاي بسيار جديدتر نيز نقاشان وقتي از
تقليد موجودات در طبيعت خسته ميشدند سبك
نقاشي خود را عوض ميكدند وبه مصنوعي سازي
ميپرداختند و اين مطلب ممكن است در مورد
نقاشان دوره هاي پيش از تاريخي نيز صادق
باشد.
بهرحال
هرچه هست اين نقوش امروز ما را بيش يا كم به
زندگي ساكنان سرزمين ايران در آن روزهاي
بسيار كهن نزديك مي كند . اين مرغ هاي آبي
هنوز هم در اين سرزمين بزندگي خود ادامه
ميدهند. ممكن است بعضي از آنها نسلشان از
ميان رفته باشد.
در مورد نقش انسان ها نقاش احتياط مخصوصي بخرج ميداده است. شايد مانند بعضي از دهقانان امروزي اعتقاد داشته اند كه وقتي انسان روي ظروف نشان داده شود خود انسان ميميرد، درواقع نقش انسان جاي او را ميگيرد. شايد بهمين دليل باشد كه وقتي به دلايلي ناچار ميشدند انسان را روي ظروف گلينشان نقش كنند به او سر نميدادند تا قدرتي نداشته باشد كه جاي انسان ها را بگيرد. بدون شك اينها فرضياتي است، ولي بسياري از امور مربوط به انسان هاي پيش از تاريخي از چهارچوب فرضيات بيرون نميرود.
در
اين مقاله تعدادي از نقوش پرندگان كه در روي
ظرف هاي سفالين هزاره هاي ششم و پنجم پيش از
ميلاد نشان داده شده و در نقاطي مانند «تل
بكون» نزديك تخت جمشيد و «تپه ژيان» نزديك
شهر نهاوند و تپه هاي پيش از تاريخي شوش و
ويرانه هاي «تپه سيلك» نزديك كاشان پيدا
شده ارائه ميشود. اين نوع نقوش روي تمام
سفالهاي پيش از تاريخي كه تقريباً در تمام
سطح سرزمين ايران پخش است ديده ميشود واين
نشانة آن است كه در حدود هزاره هاي ششم و
پنجم پيش از ميلاد مسيح در اين سرزمين زندگي
انسان ها رونق بخصوصي داشته است.
)
)
)
)
)
)
)
)
)