شفائيه، هادي. "ظهورفيلم". دوره10-11، ش119و120-122 (شهريورومهرـ آذر51):

خلاصه: ش122 (آذر51): 55-62، تصوير. انواع محلولهاي ظهور، طريقه‌هاي مختلف ظهور، طرق مختلفة ثبوت، شستشو.

ظهور فيلم

 (بقيه‌ي قسمت پيشين)

هادي شفائيه        

محلول‌هاي ظهور جبران كننده

            اين عنوان به محلول‌هايي اطلاق ميشود كه اختلاف‌هاي زياد ميان سايه ـ روشن‌ها را در نتيجه‌ي به تاخير انداختن ظهور نواحي روشن جبران ميكند.

            اين وضع با تقليل مقدار قليايي و يا افزودن نسبت برمور پتاسيم بدست ميآ يد . چنين محلولي در لايه‌هاي حساس به كندي داخل ميشود و بنابر اين بطور سطحي تاثير ميكند. از اينرو فيلم‌هاي را كه از موضوعات خيلي كنتر است عكس گرفته شده بدون ترس از سياه شدن روشني‌هاي شديد ميتوان تا ظهور جزئيات در سايه‌ها، در محلول‌هاي مزبور نگهداشت.

            مزيت حمام‌هاي ظهور جبران كننده بالخاصه در ظهور تصاوير ضد نور وعكس‌هايي است كه در داخل اطاق‌ها گرفته شده بطوريكه پنجره‌ها در روبرو قرار گرفته و نور زيادي از آنها بدوربين ميتابد. استفاده از حمام‌هاي جبران كننده همچنين براي ظهور فيلم‌هايي توصيه ميشود كه در نور مصنوعي عكسبرداري شده است ، زيرا علاوه بر كاستن كنتراست تا حد زيادي از بوجود آمدن هاله نيز جلو گيري ميكند.

            پس از آنچه در مورد حمام هاي « ريزدانه» گفته شد،معلوم ميگردد كه آنها را نيز به علت خاصيت قليايي ضعيف‌شان ، لازم است مانند حمام‌هاي جبران كننده تلقي كرد.

محلول‌هاي ظهور براي مناطق گرمسير

            بزرگترين مشكل ظهور دراين نواحي تورم ژلاتين فيلم است.

            براي نگهداشتن تورم درحال عادي از محلول‌هاي ظهور آسيدي با آميدول(1) كمك ميگيرند و يا به محلول‌هاي عادي ده درصد سلوفات دوسود متبلور اضافه ميكنند.

Metol                                                              2. – grs.

Sulfite de Soude                                                  50. –

            (anhydre)

Hydroquinone                                                 5. –

Sulfate de Soude                                                  50. –

            (anhydre)

Carbonate de potasse                                                30. –

Bromure de potasse                                                1,5. –

براي يك ليتر آب

            يك نسخه حمام ظهور خيلي ريزدانه (فيلم‌هايي كه دراين محلول ظاهر خواهد شد در موقع عكسبرداري بايد صددرصد نور بيشتر به‌بيند. مثلأ به‌جاي سرعت 60\1 ثانيه با 30\1 ثانيه و يا به جاي ديافراگم 16 با ديافراگم 11 عكس گرفته شود).

Metol                                                              5. – grs.

Sulfite de Soude                                                  50. –

            (anhydre)

Borax                                                              5. –

Sulfate de Soude                                                  55. –

            (anhydre)

Sulfocyanure de potasse                                           1. –

Bromure de potasse                                                1. –

Phenol                                                             5      قطره

براي يك ليتر آب

            دقت: درصورتيكه بجاي سولفات دوسود آنهيدر از سولفات دوسود متبلور استفاده شود مقدار آن بايد دو برابر باشد.

            تذكر: به دنبال محلول‌هاي ظهور مناطق گرمسير هميشه بايد از حمام توقف و سفت‌كننده و حمام ثبوت سفت‌كننده استفاده شود.

حمام توقف و سفت‌كننده:

Sulfate de Soude                                                  30. – grs.

            (anhydre)

Alun de chrome                                                            20. – “

            براي يك ليتر آب

            مدت: پنج دقيقه

            فيلم را بدون شستشو بايد در حمام ثبوت اسيد سفت‌كننده‌ي زير قرار داد:

Hyposulfite de Soude (k)                                            200. – grs.

Meta bisulfite de Potasse                                          12. – “

Acide acetique (28%)                                      45. – c.c.

            با             glacial                                                              12. – c.c.

Borax                                                              20. – grs.

Alun de potasse                                                            15. – “

            براي يك ليتر آب

اهميت حرارت

            بطوريكه ميدانيم كنتر است نگاتيف با طول مدت ظهور تغييرپذير است و بدينوسيله ميتوانيم نتايج مختلف بدست آوريم. فقط دراينمورد يك شرط وجود دارد كه عبارت است از ثابت ماندن حرارت محلول،‌زيرا درحمام گرمتر ظهور سريع‌تر انجام ميگيرد.

            حرارت محلول ظهور كاغذ علاوه براين روي رنگ تصوير نيز تأثير دارد.

            در صورتيكه آگاهانه و بااطلاع كامل اقدام شود هيچيك از مسائل فوق مانعي ايجاد نخواهد كرد. براي بدست آوردن نتيجه‌ي مورد نظر حتي ميتوان عمدأ حمام را گرم‌تر كرد. مثلأ خبرنگار عكاسي كه اغلب درموقع عكسبرداري بسرعتهاي زياد دوربين نيازمند است با گرم كردن محلول ظهور ميتواند بسياري از جزئيات را در تصاوير خود ظاهر سازد. اما نبايد فراموش كرد كه چنين مواردي استثناهايي بشمار ميرود.

            طبق قاعده‌ي عمومي،‌براي بدست‌آوردن نتايج يكنواخت و بدون تغيير، بايد كه محلول‌ها درحرارت تعيين شده مورد استفاده قرار گيرند: مخصوصأ درظهورهاي كند،‌ظهور در تانك و جاييكه كنترل نگاتيف درطي مدت ظهور بهيچ‌وجه امكان ندارد. معهذا،‌در روزهاي گرم، اكثرأ از بالارفتن چند درجه ممكن نيست بتوان جلوگيري كرد. دراينصورت ازمدت ظهور بايد كاسته شود. برعكس، موقعيكه حمام سرد باشد بايد بدان افزوده گردد. اما بهرحال نبايد از 14 درجه كمتر و از 25 درجه بيشتر باشد.

            گرچه همه‌ي مواز ظاهركننده تحت تأثير حرارت قرار ميگيرند ولي ميزان اين تأثير درعمل يكسان نيست. في‌المثل متول به تغييرات حرارت حساسيت كمتري دارد، درحاليكه هيدروكينون شديدأ تحت تأثير واقع ميشود و در حرارت پائين‌تر از 15 درجه‌ي سانتي‌گراد عملأ‌كاري ازآن ساخته نيست. برعكس، درحرارت بالا،‌هيدروكينون موثرتر از متول ميباشد.

            تأثير حرارت در روي ظاهركننده‌ها تنها به شكلي كه گفته شد نيست علاوه برآن باعث تورم ژلاتين ميگردد كه باعث سهولت نفوذ موارد ظاهركننده ميگردد و در نتيجه سرعت ظهور افزايش مييابد. برعكس، درسرما، ژلاتين بدان مقدار متورم نشده روند ظهور كندي مي‌پذيرد.

            ضرر تورم زياد ژلاتين آسيب‌پذير ساختن لايه‌ي حساس است. علاوه برآن عمل خشك‌شدن به كندي انجام ميگيرد و همچنين ژلاتين متورم به سهولت ميريزد. براي جلوگيري ازاين پيش‌آمدها ژلاتين را سفت ميكنند و در نتيجه نقطه‌ي ذوب آنرا بالاتر ميبرند. اين عمل،‌يعني سفت‌كردن ژلاتين، هم به وسيله‌ي سازنده و هم به وسيله‌ي مصرف‌كننده امكان‌پذير است.

            علاوه برمحظورات و معايب فوق، حرارت زياد ميتواند موجب جداشدن امولسيون در لبه‌هاي فيلم، ايجاد پرده‌ي خفگي عمومي،‌پرده‌ي زردرنگ و بالاخره پرده‌ي رنگارنگ(2) گردد.

            براي پايان‌دادن به اين بحث لازم به يادآوري است كه اخلافات زياد حرارت ميان حمام‌ها ميتواند حوادث نامطلوبي ايجاد كند: گذشتن از حمام سردبه حمام گرم سبب تورم فوري و شديد ژلاتين ميگردد، درحاليكه از حمام گرم به سرد سريعأ و با شدت زياد ژلاتين جمع و منقبض ميگردد. تغييرات حجم لايه‌ي ژلاتين ميتواند باشكال گوناگون تظاهر كند: ازقبيل مشبك‌شدن، حباب‌دار شدن و نظاير آن.

            اين حوادث هنگام گذشتن از حمام آسيد قوي به حمام قليايي قوي و برعكس نيز ميتواند بوقوع پيوندد: از محلول ظهور (قليايي) به محلول ثبوت (آسيد) يا از محلول ثبوت به آب شستشو، مخصوصأ وقتي كه اين حمام‌ها اختلاف حرارتي بالاتر از پنج درجه‌ي سانتي‌گراد موجود باشد.

            هنگام تابستان، اگر آب خيلي گرم باشد، بهتر است به اولين آب شستشو بقدر يكقاشق چايخوري نمك طعام اضافه گردد. بدين ترتيب از تورم زياد ژلاتين و جمع شدن آن جلوگيري خواهدشد.

طريق‌هاي مختلف ظهور

            1- ظهور در تشتك

            2- ظهور در تانك

            3- ظهور كند (ياعمودي)

            آماتورهاي از دوطريقه‌ي اول استفاده ميكنند.

            تذكر:‌ پيش از هرچيز لزوم پاكيزگي كامل توصيه ميشود. در روي ميزكار اثري از گردوخاك و مواد شيميايي نبايد باشد. تشتك‌ها و ديگر ظروف و لوازم كار مرتبأ بايد شسته شود. اگر انگشت‌ها با حمام‌ها تماس يافت بايد آنها را شست و كاملأ خشك كرد. زيرا از يكسو مواد ظهور اكسيده را در تشتك‌ها داخل خواهد كرد و ازسوي ديگر سبب قهوه‌يي شدن انگشت‌ها خواهد گرديد.

ظهور درتشتك

            مزيت اين طريقه امكان تعقيب عمل ظهور و تشكيل تصوير است كه تنظيم ظهور و متوقف ساختن آن را بهنگام لزوم ميسر ميسازد.

            درفيلمي كه صحيح نور داده شده باشد موقع ظهور، نخست آثار نورها ظاهر ميگردد و پس ازآن تدريجأ نيمرنگ‌ها و پس از همه سايه‌ها. اگر نور صحيح و از روي قاعده باشد سايه‌ها بطور مشخص روشن ميماند و درپايان مدت ظهور خاكستري خفيفي نشان ميدهد. اگر نورها اندكي پس از قراردادن در محلول فورأ و بطور ناگهاني ظاهر شود و تقريبأ بلافاصله پس ازآن نيمرنگ‌ها نمايان گردد بايد نتيجه گرفت كه در محاسبه‌ي نور اشتباه شده و بيش ازحد لزوم نور داده شده است. دراينصورت، وقتي ظهور پايان يافت، همه‌جاي نگاتيف تقريبأ سياه است و چيزي را از پشت آن نميتوان ديد. اما اگر آثار نورها و ظاهرشدن دچار تأخير گردد و نيمرنگ‌ها و سايه‌ها خيلي بطول انجامد بطور واضخ دليل كم‌نوري است.

            نگاتيف بايد درمدت تعيين شده كاملأ ظاهر شود (اين مدت براي فرمول‌ها و فيلم‌هاي مختلف فرق ميكند). معمولأ يك نگاتيف ميتواند كاملأ‌ظاهرشده تلقي گردد وقتي كه درصورت نگاه كردن درزير نور ايمني تاريكخانه (سبز تيره) درپشت فيلم جزئيات آثار نورها و نيم‌نورها به چشم بخورد (نواحي سايه نگاتيف). آثار نورهاي زياد دراينموقع تقريبأ كدر است.

            همچنين ظهور راميتوان كامل تلقي كرد و آنرا قطع نمود هنگاميكه سايه‌هاي عميق (نواحي روشن نگاتيف) كه در طي ظهور كاملأ‌شفاف بودند شروع كنند به گرفتن رنگ خاكستري خفيف.

            انتخاب يكي از دو طريقه‌ي فوق به ترجيح اشخاص و انتظاري كه از نگاتيف دارند بسته است. البته هردو طريقه را باهم نيز ميتوان بكار برد.

            معمولأ درتشتك فقط فيلم تخت‌ها و كاغذ‌ها را ظاهر ميكنند. طرز عمل از اينقرار است كه فيلم را در تستك طوري قرار ميدهند كه روي آن 0طرف امولسيون) بطرف بالا باشد،‌آنگاه محلول ظهور را يكدفعه روي آن ميريزند. فيلم بعدي چنان بايد در حمام گذاشته شود كه همه‌جاي آن يكباره از محلول پوشيده شود.

            درتمام مدت عمل،‌تشتك به آرامي حركت داده ميشود. اگر محلول ظهور به‌حال سكون رها شود ظاهر شدن كند ميگردد زيرا املاح برمور،‌كه بافعل و انفعال محلول ظهور متصاعد شده، دراثر تكان دادن تشتك،‌محلول ظهوري كه برمور آن زياد شده جاي خود را بامحلول تازه عوض ميكند.

            براي نگاتيف‌هاي كنتراست (مثلأ عكس‌هايي كه ضدنور گرفته شده) توصيه ميشود محلول ظهور بايك برابر تا يك برابرونيم آب رقيق گردد. دراينصورت، نورها به تدريج سياه ميشود و جزئيات و سايه‌ها براي شكل‌گرفتن فرصت مييابند.

            اگر فيلم ازحد لازم كمتر نور ديده باشد بهتر است محلول را تا 25 درجه‌ي سانتي‌گراد گرم كرد. استفاده از محلول تازه ترجيح دارد.

            درصورتيكه فيلم از حد لزوم بيشتر نور ديده باشد ميتوان به محلول ظهور چندقطره محلول برمور دوپتاس 10% اضافه كرد.

            در موقع كنترل فيلم بايد دقت كرد كه در فاصله‌ي خيلي نزديك و به مدت طولاني در معرض تابش نور لامپ ايمني (سبرتيره) قرار نگيرد. زيرا نور مزبور نيز كاملأ‌بي‌تأثير نيست و در روي فيلم ايجاد خفگي ميكند.

ظهور درتانك

            گاهي پيش‌آمده كه روي فيلم‌هاي ظاهرشده در تانك لكه‌هاي شفاف ايجاد گرديده اين لكه‌ها اثر حباب‌هاي هواست كه بر روي فيلم پيدا ميشود و مانع رسيدن محلول ظهور به آن قسمت ميگردد. با واردكردن چند ضربه به بدنه‌ي تانك در ابتداي ظهور ميتوان ازاين حادثه جلوگيري كرد. همچنين با حركت دوراني فيلم ممكن است مانع تشكيل حباب هوا گرديد،‌ولي تأثير آن چندان مطمئن نيست. طريقه‌ي ديگر ريختن آب در تانك پيش از ظهور سات كه در اينصورت علاوه بر تأمين نظر فوق فيلم كاملأ‌خيس خواهد شد و بين محلول ظهور و فيلم تماس كامل ايجاد خواهد گرديد.

ظهور كند

            بعضي از عكاسان ترجيح ميدهند فيلم را در تانك با محلول خيلي رقيق ظاهر كنند. دريك تانك يا جعبه‌ي شياردار كه فيلم‌ها دراين شيارها جاي داده ميشود بطور عمودي عمل ظهور انجام ميگيرد. مدت ظهور با ميزان رقيق‌بودن محلول و حرارت آن بستگي دارد. هرقدر حرارت بالاتر و رقيق‌بودن كمتر باشد عمل سريع‌تر خواهد بود. (وبرعكس)

            مزيت ظهور كند بدست آوردن نگاتيف‌هاي معتدل و پرحاصل است.

ثبوت

هدف

            پس از ظهور، امولسيون داراي نقره‌ي متاليك احيا شده و املاح نقره (برمور در امولسيون‌هاي نگاتيف ـ برمور، كلرو برمور، كلرور در امولسيون‌هاي پزتيف) ميباشد. نقره‌ي متاليك تصوير را تشكيل ميدهد. املاح نقره هنوز نسبت به نور حساسند. نگاتيف هنوز ثابت و فسادناپذير نيست.

            درنتيجه، يك نگاتيف يا پزيتيف راكه فقط ظاهر شده‌ـ حتي پس از شستن ـ اگر درمعرض تابش نور قرار دهند در عرض چند ثانيه سياه خواهد شد. بنابراين لازم است املاح نقره‌ي نور نخورده از امولسيون خارج گردد: اين عمل ثبوت ناميده ميشود زيراكه تصوير را ثابت ميكند و آنرا قابل نگهداري ميسازد. درموقع ثبوت، املاح نقره‌ي غيرقابل حل، كه در معرض تابش نور نبوده‌اند تبديل به املاح نقره‌ي قابل حل ميگردد كه به وسيله‌ي آب ازآن خارج ميشود.

            ماده‌يي كه براي ثبوت مورد استفاده قرار ميگيرد تيو سولفات سديم(3) است ك بنام هيپوسولفيت‌دوسود خوانده ميشود وبطور خلاصه آنرا هيپو ميگويند.

            بايد دانست كه در موقع تهيه‌ي محلول  ثبوت، وقتي هيپودرآب حل ميشود حرارت را جذب و ايجاد برودت ميكند. بنابراين توصيه ميشود كه آنرا درآب نيمگرم حل كنند.

            امولسيون فيلم‌ها و كاغذهاي ظاهرشده مقدار نسبته قابل ملاحظه‌يي محلول ظهور دارد (درمورد كاغذ،‌علاوه بر امولسيون خود كاغذ مقدار بيشتري) كه در محلول ثبوت از آن خارج خواهد گرديد.

            براي جلوگيري از آلودگي حام ثبوت با مواد شيميايي حمام ظهور،‌نگاتيف‌ها و پزتيف‌ها را پيش از قراردادن در حمام ثبوت كاملأ‌بايد آب كشيد.   

            استفاده از هيپوي تنها به عنوان ثابت كننده خالي از معايب و اشكال نيست. زيرا دراينصورت، درحمام ثبوت،‌مواد ظهور موجود در لايه‌ي حساس ظاهر شده اثر احيا كنندگي خود را روي املاح نقره‌ي قابل حل، كه حتي درطي ثبوت تشكيل ميگردد، ادامه خواهد داد (اين تركيبات نقره‌حتي بدون ديدن نور احيا ميشود). نتيجة،‌در امولسيون و محلول ثبوت آزاد شدن جرم‌هاي ريز نقره به وقوع خواهد پيوست:‌حاصل آن در روي امولسيون، لكه‌ها و انواع خفگي‌ها و در محلول ثبوت ايجاد ناصافي و رنگ قهوه‌يي است.

            چنانكه گفته شد، احياي تركيبات نقره به وسيله‌ي مواد ظاهر كننده صورت نميگيرد مگر در محيط قليايي. پس اگر قليائي موجود،‌پيش از ثبوت يا در ابتداي آن خنثي شود همه‌ي معايب برطرف خواهد شد. ازاينروست كه عملأ حمام‌هاي ثبوت آسيدي بكار ميرود و بدين منظور تقريبأ هميشه علاوه بر هيپوسولفيت دوسود مقداري متا بي‌سولفيت دوپتاس يا بي‌سولفيت دوسود درآن وجود دارد.

            البته بهتر است كه هميشه از حمام توقف استفاده گردد و فيلم و كاغذ پس از ظهور و پيش از ثبوت درآن قرار گيرد تا عمل ظهور حتي پيش از غوطه‌خوردن در حمام ثبوت متوقف و ناممكن شود.

            اغلب به حمام ثبوت مواد ديگري نيز اضافه ميكنند. از قبيل جوهر سركه(4)، جوهرليمو(5)،‌زاج كرم(6)،‌زاج پتاس(7) و سلوفيت دوسود.

            عمل جوهر سركه يا جوهر ليمو خنثي كردن قليايي است،‌چنانكه ديده بوديم ظهور فقط درمحيط قليايي انجام ميگرفت. پس باقرار گرفتن درمحيط آسيدي بطور وضوح قطع و متوقف ميگردد.

            زاج كرم و پتاس ژلاتين فيلم را سفت ميكند. حمام‌هاي سفت‌كننده بيشتر در نواحي گرمسير مورد استفاده قرار ميگيرد و بطور كلي در تابستان‌ها درهمه‌جا.

            دقت! براي ريختن زاج درحمام ثبوت، قبلأ آنرا با سولفيت دوسود يا بي‌سولفيت دوسود بايد مخلوط كرد ومحلول مزبور را به حمام ثبوت اندك اندك، درحال بهمزدن، اضافه كرد. ازحمام سفت‌كننده‌ي مجزا نيز ميتوان استفاده كرد (پيش يا بعداز ثبوت).

            سولفيت دوسود مانع رسوب گوگرد درحمام ثبوت آسيدي ميشود. اين رسوب بيشتر در تابستان بوجود ميآيد. مخصوصأ در حمام‌هاييكه مدت زيادي كار كرده باشد، بالخاصه در حرارت‌هاي بالاتر ازحد معمول.

            به‌دلايل فوق اضافه‌كردن سولفيت دوسود توصيه ميشود.

بهترين طريقه‌ي ثبوت

            طي ثبوت ،ابتدا املاح نقره يي تشكيل ميابد كه به سختي در آب محلول هستند ويا اصلا نيستند .فقط با حضور مقدار زيادي ملح ثابت كننده ي فعال است كه يك ملح قابل حل در آب تشكيل ميابد. بنابر اين لازم است كه حمام ثبوت باغلظت ومدت كافي باشد. محلول هاي فرسوده حتما بايد دور ريخته شود.

            توصيه ميشود كه براي ثبوت از دو حمام استفاده شود:

            اولي محتوي محلول كار كرده و دومي محلول تازه. پس از مدتي، دومي جاي اولي را ميگيرد(كه دور ريخته شده)ومحلول تشتك دوم جاي اولي را ميگيرد. براي اينكه تشخيص آندو راحت انجام گيرد بهتر است دو تشتك با شكلها ويا رنگهاي مختلف مورد استفاده قرار گيرد.

            بعضي ها بهنگام ثبوت ،همينكه نگاتيف حالت شيري خود را از دست داد،تصور ميكنند عمل ثبوت خاتمه يافته است.

            در صورتيكه چنين تصوري اشتباه است زيرا در اينموقع پنجاه درصد املاح نقره‌ي نور نخورده هنوز وجود دارد كه قابل حل نيستند . براي اينكه اين مقدار باقيمانده نيزقابل حل شده ودر موقع شستشو آب بتواند آنها را همراه ببرد لازم است بهمان مدت ثبوت ادامه يابد. 

ثبوت سريع

            براي تسريع ثبوت نگاتيف‌ها، كه بعضأ مورد لزوم است، به محلول ثبوت كلرور آمونياك اضافه ميكنند:

Hyposulfite de soude                                      300. – grs.

Metabisulfite de potasse                                             25. – “

Chlorure d’ammonium                                         50. – “

            براي يك ليتر آب

فعل و انفعال شيميايي ثبوت

Na2 S2 O3 + 2 Ag Br ó            2 Na Br _ Ag2 S2 O3

Hyposulfite + Bromure            ó            Bromure + Hyposulfite

   de soude        d’argent                     de soude    d’argent

            هيپو سولفيت نقره درآب نامحلول است و نميتواند در لايه‌ي حساس بماند. بامقدار زياد و كافي هيپوسولفيت دوسود فعل وانفعال جديدي بوجود ميآيد كه يك ملح دوبل قابل حل درآب حاصل ميكند.

شستشو

            پس از ثبوت، نگاتيف‌ها و پزتيف‌ها كاملأ بايد شسته شود تا ملح دوبل هيپوسولفيت و زيادي هيپوسولفيت (محلول درآب) كه لايه بدان آغشته است خارج گردد.

            درطي عملياتي كه تابدينجا شرح داده شد، در مقايسه با اعمال ظهور و ثبوت، تمايل به غفلت درامر شستشو اغلب مشاهده ميشود. زيراكه بظاهر چيزي بقوع نمي‌پيوندد و نتيجه ميگيرند كه «ديگر نميتواند خطري وجود داشته باشد». فراموش نشود كه دراين مرحله عمل آب بسيار اساسي است.

            خارج شدن هيپو از فيلم سهل‌تر از كاغذ انجام ميگيرد و بطور كلي در فيلم‌ها و كاغذ‌هاييكه از حمام سفت كننده استفاده كرده‌اند خروج هيپو ديرتر خواهد بود. حرارت آب در مورد زدودن هيپو تأثير زياد دارد. به جاي شستشو 30 دقيقه در 20 درجه ميتوان مدت 20 دقيقه در 30 درجه همان كار را انجام داد. برعكس در حرارت 10 درجه بايد مدت شستشو دو برابر شود.

            نبايد فراموش كرد كه حرارت خيلي زياد موجب تورم و آب‌شدن ژلاتين ميگردد. در ثانيه‌هاي اول شستشو مقدار زيادي از املاح خارج ميشود، ليكن بعدأ مدت زيادي لازم است تا بقاياي آثار بكلي از ميان برود.

            براي تأمين شستشوي كامل و يكنواخت، لازم است كه درتمام مدت فيلم‌ها و كاغذها درمعرض جريان آب قرار گيرد.

پاورقي‌ها:

            k نام ديگرش Thiosulfate de Soude ميباشد.

1- Amidol.

2- Dichroique.

3- Thiosulfate de soude.

4- Acide acetique.

5- Acide citrique.

6- Alun de chrome.

7- Alun de potasse.