آثار هنري آسياي ميانه و افغانستان
نوشتة فرانسين
تيسو متصدي هيئت فرانسوي
باستانشناسي
افغانستان درموزه گيمه
ترجمة مسعود رجبنيا
سرزمينهاي ميان كرانههاي شرقي درياي
خزر تا دشت گبي و ديوار چين واستپهاي سيبري
درشمال و بيابانهاي جنوبي ايران در جنوب و
هيماليا در جنوبشرقي به روزگار كهن
جايگاه تمدني و فرهنگي خاص بوده است.
اين سرزمينها خشك و كم مردم و لميزرع
هستند و درآنجا چه بسا كه اقوام و ملل
امپراطوريهاي زودگذر و بسيار كوتاهمدتت
پي افكندهاند. اين سرزمينها جايگاه مردم
بيابانگرد بود و ضمن گردش و رفتن به هرسو
كالا و مصنوعات دستي و همچنين دين و
معتقدادت خودرا براي دادوستد ميبردند.
درواقع در سرزمينهايي كه اكنون
افغانستان و تركستان روس (يا جمهوريهاي
شوروي تركمنستان و تاجيكستان و ازبكستان و
قرقزستان و قزاقستان) و تركستان چين (يا
نواحي سينكيانگ و اويغور) را تشكيل ميدهند
به روزگار باستان گذرگاه راه ابريشم و
ادويه و طلا و همچنين راه دادوستد آثار هني
آسياي ميانه بوده است.
اهميت اين راهها از لحاظ فرهنگي نيز
بسيار مهم است و به روزگار قديم تمدن
هلنيستي يونان را با امپراطوري چين و شبهقارة
هندوستان بههم ميپيوست. هنوز هم
افغانستان در مركز چهارراهي قراردارد كه
مسكووپكن و دهلي را به هم ميپيوندد.
آثار هنري و تمدني افغانستان پيش از
تاريخ را اروپاييان و افغانان بررسي كردهاند.
هيئت باستانشناسي فرانسوي در افغانستان
با كوششهاي كازال(1) در منديگك تاريخ آغاز
مردم نوسنگي اين بخش را روشن كرده است.
دراواخر هزاره چهارم پ . م .
بيابانگردان ايراني دراين سرزمين خيمه
برافراشته بودند وآثار ميخهاي چادرهاي
ايشان يافته شده است. اندكاندك اين مردم
خانه ساختند و مستقر شدند و قلعهها برپا
كردند و با مس و مفرغ چيزها ميساختند و
ظروف نقشداري كه همانند آنها را در اوروك
در بينالنهرين يافتهاند پديد ميآوردند
و از سفال مجسمههاي كوچك گاوماده كه مظهر
باروري است ميپرداختند.
از اواسط هزاره سوم (پيش از2750 پ . م.)
آثاري ازيك آبادي پيدا كردهاند كه درآن
استخوان مردگان را پس ازآنكه گوشتهايشان
ميريخت يا درندگان ميخوردند در گورهاي
دستهجمعي يا انفرادي ميريختند. بعضي
آثار ازخاك سپردن پارهاي از پيكر يافتهاند
كه دليلي دانستهاند بر جادوگري و در
گورستانهاي نوسنگي در بلوچستان پاكستان
نيز آثاري اين چنين يافتهاند.
سفالهاي اين سرزمين با نقشهاي هندسي
سرخ كمرنگ يا سياه برزمينةخاكي رنگ
تزيين شدهاند (همانند اين تزيينها در
كويته در بلوچستان پيدا شده است).
كمانهاي ساخت تركمنستان دراين زمان
بسيار مشهور بودند و به بينالنهرين صادر
ميشدند. در حدود 2500 تا 2250 پ . م . درمحل
شهرمنديگك روستايي بود با دوبارو گرداگرد
آن كه باروي بيروني چهارگوش بود با محيطي
در حدود يك كيلومتر. دروسط اين باروها كاخي
بود با ديواري آجري كه 35 متر آن را يافتهاند
آراسته به ستونها و نقشهاي برجسته.
سفالهاي اين آبادي بيشتر گوي مانندند
بانقش يك برگ يا چارپايي شاخدار باچشماني
گرد و درشت. بعدها اين روستا متروك شد و به
همين سبب آنچه درآنجا بود سالم ماند
تاآنكه به دست ما رسيد.
آنچه درمنديگك و ساير جاهاي سيستان
پيدا شده است (سيستان درجنوب غربي
افغانستان و محل عمدةكاوش هيئت باستانشناسي
درنادعلي بود) نمودار وجود روابط ممتد و
بسيار ميان قسمت ايراني بينالنهرين و
كرانههاي مغرب درياي خزر است با
بلوچستان درة سند (جايگاه موهنجودارو و
هاراپا و غيره) و تركستان روس.
|
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)