)
اني كتاب از روز تأليف تا قريب هفت قرن (تا
اواسط قرن هفدهم ميلادي) در اروپا و تاكنون
در مشرقزمين مورد نظر طالبان علم طب و جزو
كتب درسي اغلب در مشرقزمين مورد نظر
طالبان علم طب و جزو كتب درسي اغلب دارالعلمها
بوده است.
دراهميت قانون به طور مجمل بايد گفت كه
چاپها و ترجمهها و حواشي و تعليقات و شروح
و تلخيصهائي كه برآن نوشته شده بسيار زياد
است و همين موضوع مبين اهميت و ارزش جهاني
آن است كه طي اين سلسله مقالات خواهد آمد.
آنطور كه از رساله سرگذشت مستفاد
ميگردد شيخ قسمت اول قانون (كتاب اول در
كليات) را در جرجان (درحدود سال 403 هجري قمري
= 13ر1012 ميلادي) و قسمتي را در ري (درحدود سال
405 هجري قمري = 15ر1014 ميلادي) و بقيه درهمدان (بين
سالهاي 405 و 414 هجري قمري = 24ر1023 = 1014 ميلادي)
تصنيف كرده و به گفته گوزگاني شيخ قانون را
به شاگردانش تعليم ميداده است.
آنچه كه محقق است پس از كتاب «حاوي»
رازي و كتاب «ملكي» (= كامل الصناعته
الطبيته الملكي) اهوازي (عليبن عباس مجوس
اهوازي ارجاني) قانون، جامعترين كتابهاي
طبي تا دوران شيخ ميباشد، منتهي سبك نگارش و
مطالب قانون با «حاوي» رازي و «ملكي»
اهوازي متفاوت است، بدينمعني كه «حاوي»
دائرةالمعارف طبي جامعي است كه رازي درآن
جميع عقايد و نظرات اطباءسلف چه يوناني و
چه رومي وچه ايراني را جمعآوري كرده،
آنگاه با نظرات و تجربههاي خود و
آزمايشهائي كه شخصأ دربيمارستان و مطب به
عمل آورده، آنرا تدوين نموده است. ازآن
گذشته رازي در كتاب «حاوي» در مورد
بيماريها علاوه برآنكه درمان آنها را از
قول اطباءقبل از خود يك يك را نگاشته
درآخر عقيده و نظر خد را مشروحأ بيان داشته
است. ازاينرو يقينأ «حاوي» رازي تا اواخر
قرن چهارم هجري قمري جامعترين كتاب طبي در
تمدن اسلامي بوده است.
)
)
)
)
)
)
)