|
به
طور خلاصه در كتابخانه ملي ملك مجموعاً
دوازده نسخه خطي قانون كه دو عدد آنها كامل
( يعني هر پنج كتاب را داراست ) و ده عدد
ديگر قسمتهايي از قانون باشد.
بنده
نگارنده نيز يك جلد قانون نسبتاً قديمي در
كتابخانه شخصي خويش دارم كه البته به پاي
نسخه خطي كتابخانه ملك نميرسد.
ترجمههاي
قانون – ترجمه قانون اول دفعه به لاتين
توسط ژراردوس كرمونسيس 2 ( ژراردو
كرمن ) به عمل آمده است . اين ترجمه چنان كه
قبلاً هم اشاره شد اساس چاپهاي بعدي قانون
ميباشد.
ترجمه
عبري قانون توسط لوركي3 به عمل آمده
سال 1491 ميلادي ( = 897 هجري قمري ) در ناپل ( از
شهرهاي ايتاليا ) به چاپ رسيده است.
ترجمه
فارسي كليات قانون توسط ملا فتح الله بن
فخر الدين شيرازي به سال 1306 هجري ( = 90 / 1889
ميلادي ) در لكنهو به چاپ رسيده است .
قسمتهاي
مختلف قانون به زبانهاي مختلف ترجمه و
تشريح گرديده است كه اگر بخواهيم به ذكر
تمام آنها بپردازم مطلب به درازا كشد.
ترجمه
تمام پنج كتاب قانون به زبان روسي به سال
1960 ميلادي ( = 81 / 1380 هجري )در شهر تاشكند و
ترجمه انگليسي كليات قانون توسط دكتر مظهر
شاه در چهارصد و نود و نه صفحه به قطع وزيري
به سال 1966 ميلادي ( = 6 / 1385 هجري)در كراچي
( پاكستان )به چاپ رسيده . اين ترجمه از
روي ترجمه اردو ميباشد و به قرار اطلاع
ترجمه كتاب دوم قانون نيز توسط آقاي دكتر
مظهر شاه در دست اقدام است .
اكنون
كه سال 1973 ميلادي ( = 1393 هجري ) است در دهلي
نو قانون به زبان انگليسي از روي متن عربي
چاپ تهران توسط انجمن تاريخ طب و تجسسات
طبي تحت نظر حكيم عبد الحميد از دانشمندان
به نام طب قديم با هيئتي به ترجمه آن مشغول
ميباشند .
چاپهاي
قانون – قانون مكرر به چاپ رسيده است . در
اين قسمت تا آنجا كه ممكن گرديده فهرستوار
اين موضوع را به نظر خوانندگان گرامي مجله
ميرساند :
اولين
بار در شهر رم ( ايتاليا )قانون با كتاب
نجات ابن سينا در دو مجلد به سال 1593 ميلادي
( = 3 / 1002 هجري )به چاپ رسيده كه در دو قسمت
است :
قسمت
اول مشتمل بر كتاب اول تا سوم و قسمت دوم
مشتمل به كتابهاي چهارم و پنجم است .
پس
از آن چاپهاي ديگر قانون به ترتيب در
سالهاي 1290 هجري ( = 4 / 1873 ميلادي ) در قاهره و
سال 1294 هجري ( = 1877 ميلادي ) در بولاق ( مصر ) و
1296 هجري در تهران ( = 2 / 1881 ميلادي ) و 1307 هجري
( = 1 / 1890 ميلادي ) و 1324 هجري ( = 7 / 1906 ميلادي )
در لكنهو و در سال 1905 ميلادي (= 1323 هجري ) با
شرح فارسي آن در لاهور و كتاب چهارم با شرح
فارسي در سالهاي 1274 هجري ( =8/1875 ميلادي ) و
1296 هجري ( = 79 / 1878 ميلادي ) و 1298 هجري ( = 81 / 1880
ميلادي ) در لكنهو به چاپ رسيده است .
اما
قانون چاپ تهران كه به سال 1296 هجري ( = 2 / 1881
ميلادي ) در تهران به عمل آمده با قطع رحلي
بزرگ و چاپ سنگي و به خط نسخ به همت مرحوم
سيد رضي خان طباطبائي سمناني حكيم باشي كل
نظام و با مقابله وتصحيح مرحوم غلامعلي
شاملو صدر الاطباء خراساني و به خط ميرزا
محمد علي طبيب نظام و محمد حسين گلپايگاني
و هفتصد و هشتاد و سه صفحه ميباشد كه به
نظر ميرسد يكي از چاپهاي خوب ( تقريباً بي
غلط) قانون است.
آقاي
دكتر محمد شهراد به نگارنده گفتند : «
ايشان ( دكتر محمد شهراد ) قانون چاپي تهران
را دارند كه توسط مرحوم صدر الاطباء مكرر
تدريس گرديده و در حواشي كتاب به خط آن
مرحوم ( صدر الاطباء) يادداشتهايي شده
است . بنابراين به نظر آقاي دكتر شهراد كه
از شاگردان ممتاز مرحوم صدر الاطباء ميباشند
و قانون را نزد آن مرحوم آموختهاند قانون
نسبتاً كم غلط است» .
بنابراين
قانون چاپ تهران كه توسط سه طبيب كه طب ابن
سينائي را به خوبي ميدانستند ، انجام
يافته و به ظن قوي نزديك به يقين چاپ
ممتازي است .
اكنون
كه سال 1973 ميلادي ( 1393 هجري ) است در دهلي نو
( چنان كه آمد ) انجمن تاريخ طب و تحقيقات
طبي تحت نظر حكيم عبد الحميد از دانشمندان
به نام طب قديم هيئتي مشغول تهيه و ترجمه
قانون از متن عربي به انگليسي ميباشد كه
بعداً چاپ شود و احتمال دارد قسمتهايي از
كتاب اول نيز چاپ شده باشد.
در
اين جا مطلب مربوط به كتاب قانون را ختم مينمايم
، چرا كه اگر مقرر شود تجزيه و تحليل كاملي
از اين كتاب به عمل آيد بايد چندين هزار
صفحه نگاشته گردد و بقيه مطلب را ضمن مقام
شيخ در طب به نظر خوانندگان محترم مجله
خواهم رساند.
پاورقي:
[1]
- يوحنا ، فرزند سرافيون ( سرابيون )را
كتابي است به نام « كناش سرابيون » يعني
مجموعه داروهاي مفرد و مركب كه در اصطلاح
امروزي به زبان فرانسوي فورمولر “
Formulaire "
گويند و از كتب معتبر طب قديم ميباشد و
ابن سينا از آن استفاده كرده است .
2
- Gerardus
Cremonensis .
3
- Joseph
Lorli .
|
)
)
)
)
)