شفائيه، هادي. "عكاسي، بخشي درميكروكپي". دوره 12، ش 138-139 (فروردين ـ ارديبهشت53).

خلاصه: ش 138 (فروردين53): 82-87، تصوير. مزاياي ميكروكپي، شركتهاي نگهداري بايگاني.

عكّاسي

بحثي در ميكروكُپي «1»

دكتر هادي شفائيه

از زمان‌هاي بسيار دور، انسان در فكر ترتيب و تدوين اسناد و مدارك به صورت بسيار كوچك بوده است. بطوريكه ميگويند اولين سند كوچك شناخته شده قرن‌ها پيش از ميلاد در آشور تهيه گرديده است. انجام چنين كاري ابزار «بزرگ‌نما» يي لازم داشته كه چگونگي آن بر ما روشن نيست. متون كنفوسيوس نيز طي قرون متعدد از طرف چيني‌ها روي دانه‌هاي برنج كپي شده است. همچنين از زمانهاي قديم نمونه‌هاي چاپي انجيل در قطع‌هاي كوچك موجود مي‌باشد.

در پايان قرن 15 استادان چيره دست نوشته‌هايي به قطع 27 * 21 سانتي‌متر را بر سطحي برابر يك سانتي‌متر مربع جاي ميدادند. از قرون وسطي نقاشي‌هاي رنگي و تصاوير چاپي كوچك به دست آمده است كه صحنه‌هاي بسيار كوچكي را با رنگهاي درخشان و ريزه‌كاري‌هايي چنان فراوان نشان ميدهد كه تشخيص و تميز آنها با چشم غير مسلح به سختي امكان دارد.

تكنيك عكس‌هاي ريز به سال 1839 مربوط ميشود. جان بنيامين دنسر John Benjamin Dancer موفق شد اولين ميكروفتوگرافي‌ها را به طريقة داگردتايپي در مقياس 160/1 انجام دهد. اين شخص 485 ميكروفيلم با ريزه‌كاريهاي فراوان تهيه كرد.

يك انگليسي ديگر، به نام اسكات آرچر Scott Archer  نوعي امولسيون كلوئيدال ساخت و در سال 1852 به وسيلة آن اولين ميكروفتوگرافي شفاف را ارائه داد.

از قرن 19، ميكروسكوپ بطرز قابل ملاحظه‌يي كوچك كردن گراورها و صفحات كتابها را آسان ساخت. يك دائره‌المعارف بيست جلدي توانست آنقدر كوچك شود كه در كيف پول جاي گيرد و يك كتاب 560 صفحه‌‌يي به عرض و طول 54/2*2/1 سانتي متر فشرده شود.

براي اين كار طريقة چاپ با حروف بسيار ريز لازم بود. به نظر ميرسد باز يك انگليسي به نام سيمپسون Simpson بود كه براي اولين بار به فكر استفاد از ميكروفيلم افتاد تا حجم بايگاني‌ها را كاهش دهد. از اولين سالهاي قرن بيستم، امكانات ميكروفيلم را براي پژوهش‌هاي اسناد و مدارك ميتوانستند پيش‌بيني كنند.

اولين عكس‌هاي صنعتي ميكروسكوپيك در 1860 بوسيلة فرانسوا رنه داگرون Francois Rene Dagron تهيه شد. وي طريقة خاصي ابداع كرد كه در آن تصاوير بسيار ريز برروي يك عدسي محدب چسبانده ميشد وچون از سوي ديگر بدان نگاه ميكردند، مانند يك ميكروسكوپ ساده، آنرا بزرگ نشان ميداد.

يك نوع وسيله خواندن ميكروفيلم

اين آغاز ساختن اشياي كوچك به عنوان يادگاري بود، از قبيل جامدادي، جاكليدي، دستة قلم و غيره … وقتي از سوراخ ريزي كه در آنها وجود داشت نگاه ميكردند مناظر گوناگون شهرها ديده ميشد. شايد هنوز در بعضي خانه‌ها چوب قلم‌هايي باقي مانده باشد كه زائيري مكه و مدينه آورده بودند و در آنها مناظر اين شهرها به نظر ميرسد. هنوز اين مصنوعات امكانات ميكروفتوگرافي را چنانكه بايد و شايد به كار نگرفته بود كه جنگ 1870 بين فرانسه و آلمان بروز كرد. و در اينموقع امكانات وسيع ميكروفتوگرافي ظاهر شد و مبادلة خبر ميان پاريس محاصره شده و حكومت تور Tours را امكان بخشيد. دراگون توانست درروي ي فيلم سه هزار خبر را كه برابر با چهار صفحة دو ورقي چاپي بود عكس بگيرد. يك كبوتر نامه‌بر ميتوانست هيجده قطعه از اين فيلم‌ها را كه جمعاً وزن آنها از نيم گرم تجاوز نميكرد، با خود حمل كند. مقياس كوچك سازي 300/1 بود. آخرين كبوتري كه در روز 3 فوريه 1871 وارد پاريس شد حامل 38700 خبر بود.

پس از پايان جنگ دراگون با همكاري نادار به فكر توسعه بخشيدن و تجارتي ساختن اين طريقه افتادند اما نتيجه‌يي از آن نگرفتند. بالاخره امريكائي‌ها بودند كه ميكروفيلم را در بازار تجارت حقيقتاً رواج بخشيدند.

در 1924، براي اولين بار، مك كارتي Mac Carthy به فكر فيلمبرداري از چك‌ها افتاد و در 1936، پيش از كنفرانس مونيخ، تمام بايگاني بانك انگليس را در ميكروفيلم ضبط كرد.

در جنگ جهاني دوم ميكروفيلم خدمات وسيعي انجام داد. مخصوصاً در حمل هوايي پست نظامي از فراز اقيانوس‌ها، بدين ترتيب صدها هزار نامه با يك هواپيما به شكل ميكروفيلم از نقطه‌يي به نقطة ديگر فرستاده ميشد.

از سال 1950، كمبود جا در ساختمان‌ها از طرفي ظهور تكنيك‌هاي جديد سازمان دهي از طرف ديگر، سبب شدند كه مؤسسات و سازمان‌هاي گوناگون به فكر تبديل بايگاني‌هاي خود به ميكروفيلم بيفتند. اما دستگاههاي خواندن ميكروفيلم‌ها هنوز خيلي ابتدايي و ناقص و كار كردن با آنها اكثراً مشكل بود و سيستم نشانه گذاري تصاوير كفايت نميكرد. طرز كار و سازمان دهي نيز ميبايستي اصلاح شود و با سيستم جديد مطابقت داشته باشد.

از چند سال پيش، پيشرفت‌هاي قابل توجهي در زمينة بهره‌برداري از دستگاههاي ميكروفيلم حاصل شده و هر يك از طريقه‌هاي نزديك به تكنيك‌هاي مكانوگرافيك و فتوگرافيك چشم اندازهاي جديدي عرضه داشته‌اند.

در ساية تغيير شكل‌هاي لوازم عكسبرداري، ملكروكپي (كه اغلب تركيبي است با روش‌هاي جديد الكتريكي و الكترونيكي) براي نسخه‌برداري طريقة شگفت انگيزي شده است و اين دستگاهها دائم درحال تكامل هستند.

تا تأئيد و تأكيد به كار گرفتن منطقي و شايستة اين وسيله و تغيير و تبديل طرز فكر و پسيكولوژي بعضي بايگان‌ها و حسابدارها هنوز خيلي مانده است. همة روش‌هايي كه مستلزم تغييراتي در سازمان قديم باشد بي‌نظمي‌هايي همراه دارد، زيرا كه عادات اشخاص را نيز تغيير ميدهد.

در ميكروكپي بهمزدن برگ‌ها و پرونده‌ها و حاشيه‌نويسي در آنها كه عادت ديرينه است، امكان ندارد. گذشتن از موضوعي به موضوع ديگر فقط با اشاره به دگمه‌يي و تماشا بر پرده‌يي ممكن ميگردد.

دستگاه تهيه ميكروفيلم با وسيله خودكار سنجش نور (با مقياس كوچك سازي 27 : 1 )

مزاياي ميكروكپي

طبقه‌بندي پوشه‌ها و تدوين كپي اسناد گوناگون دشواري‌هاي زيادي همراه دارد. به قول آندره زيگفريد، تمدن ما تمدن گاغذي شده است. كوچكترين كار عمومي يا خصوصي مصرف كاغذ را همراه دارد.

تدوين و نگهداري بايگاني‌ها روزبروز مشكلات بزرگتر و بيشتري را ايجاد ميكند كه در مراكز پژوهش‌ها، كارگاهها، كارخانه‌ها، ادارات و كتابخانه‌ها به علت افزايش سرسام‌آور اسناد و مدارك گوناگون كاملاً مشهود است. همه اوراق را پس از استفاد نميتوان از  بين برد. نگهداشتن آنها خواه برحسب لزوم قانوني و خواه از روي احتياط، لازم ميشود و بدين ترتيب شاهد استيلاي تدريجي كاغذها بر همه ميزها، قفسه‌ها و ديگر فضاها در ادارات ميگرديم و مي‌بينيم كه ديگر در انبارها و زيرزمينها نيز جاي خالي باقي نمي‌ماند. بعضي از ادارات و مؤسسات عمومي، مخصوصاً بانك‌ها كه مجبورند اغلب مدارك و اسناد مربوط به حسابداري را مدت ده و گاهي سي سال نگهداري كنند ناگزير ساختان‌هايي را فقط براي انباشتن بايگاني‌هاي خود خريداري كنند. براي مثال يك مؤسسه بزرگ اعتباري را در فرانسه ميتوان در نظر گرفت كه اقدام به خريد تدريجي ايستگاههاي متروك راه‌آهن كرده است. بعضي ديگر، تالارها و انبارهاي عظيمي چون آشيانه‌هاي هواپيما، در شهرستانها و دهات ميسازند. شركت‌هاي نگهداري بايگاني‌ها به وجود آمدند كه كارخانه‌هاي از ميان رفته، انبارها، مخزن‌ها و كاهدان‌ها را بدين منظور سامان بخشيده‌اند و يا ساختمان‌هايي به وجود آورده‌اند كه مخصوصاً از نقطه نظر نگاهداري كاغذهاي كهنه نكات فني در آنها رعايت شده است. اين شركت‌ها سازماني داده‌اند كه اسناد مورد نياز را حداكثر در مدت 2-3 روز ميتوانند پيدا كنند.

دستگاه تهيه ميكروفيلم همراه با كمپيوتر

اما همة اين راه‌حل‌ها فقط ميتوانند موقتي باشند و تنها ميكروفيلم چارة نهايي خواهد بود. زيرا از هر لحاظ بهترين است : اشغل فضاي كم، سهولت يافتن و اقتصادي بودن. ميكروفيلم ميتوان جانشين دايرة ثبت نامه‌هاي رسيده باشد. نگهداري آثار مدارك و اسناد دورانداختني را به طرز باارزشي امكان مي‌بخشد. امتيازات غير قابل برابري در پژوهشها، تعيين هويت و شناسايي‌ها عرضه ميدارد.

مثلاً : در بعضي كتابخانه‌ها و يا سرويس‌هاي اطلاعات، مهندسي و مطالعات كه براي دريافت كتاب و يا سندي اراوه كارت شناسائي لازم است، كتاب يا سند مورد تقاضا و كارت شناسايي تقاضا كننده كنار يكديگر بر روي نوار متحركي گذاشته ميشود كه با هم از زير دوربين تهيه ميكروفيلم ميگذرد و بدين ترتيب هر عنواني با نام وعكس قرض گيرنده ثبت ميشود و لزومي به هيچگونه دست نوشته باقي نمي‌ماند. در مواقع احتياج، از    قبيل عدم اعادة مدارك در مدت مقرر و يا نظاير آن، به سهولت و سرعت ميتوان نام و نشاني قرض گيرنده را پيدا كرد.

گنچايش يك حلقه ميكروفيلم 16 ميلي‌متري با مقياس « كوچك سازي » بستگي دارد و بين 3000 تا 10000 برگ 27*21 سانتي‌متري فرق ميكند. اگر مقياس 20/1 باشد ورق با تصويري به بزرگي 5/1 سانتي‌متر مربع برابر خواهد بود. بدينگونه، محتوي چهارصد كشوي بايگاني عمودي به راحتي در شش كشوي مسطح ميتواند جاي گيرد.

ميكروفيلم‌هاي نواري، نودونه درصد (99%) تقليل حجم و نودوهشت درصد(98%) صرفه‌جويي جا را امكان ميدهد. در انواع ديگر ميكروفيلم‌ها اين رقم هشتادوپنج درصد (85%) است. كاهش وزن نيز به مقدار قابل توجهي است كه خود حائز اهميت زيادي ميباشد، زيرا براي تحمل وزن كاغذها در بايگاني، اطاق‌هايي با كف مخصوص و محكم لازم است.

در اينمورد نه تنها سود حاصل از لحاظ جا و وزن را بايد رد نظر گرفت، بلكه تميزي و ازبين رفتن خطر خرابي مدارك را نيز لازم است فراموش نكرد. زيرا كاغذها به علت كاهش كيفيت با سرعتي روز افزون در معرض خطر انهدام قرار ميگيرد.

به كمك ميكروپي، به راحتي ميتوان مدارك را در دو سري تهيه و هريك را درجايي جداگانه نگهداري كرد تا هيچ حادثه‌يي نتواند گرانبهاترين مدارك را از بين ببرد. مشاهده ميشود كه پيش از هرچيز، تهية ميكروفيلم يك راه حل حفاظتي است. درضمن نگهداري آن از هز كاغذي طولاني‌تر ميتواند باشد. مخصوصاً اگر در خلاء يا محيط گازي نگهداري شود.

همچنين، اين روش در ساية به كار گرفتن طريقه‌هاي فتوگرافي، بدون اينكه دست‌وپا گير باشد، كمال صداقت را در نسخه‌برداري تأمين ميكند و تمام جزئيات اسناد و مدارك بي‌كم و كاست در نسخه‌هاي تهيه شده ثبت ميشود. نسخه‌برداري رنگي را نيز، بدون اينكه دستكاري و تغييراتي در اصل آن لازم باشد، امكان مي‌بخشد.

براي خواندن ميكروفيلم‌ها دستگاهي لازم است كه اساس و ساختماني بسيار ساده دارد و طريقة با صرفه‌يي است. معمولاً كپي‌هاي نامه‌ها باعث افزايش حجم پرونده‌ها ميشود و 5 الي 10 بار بيش از تأسيسات ميكروفيلم هزينه برميدارد. صرفه‌جويي در امر حمل و نقل ارقام تعجب‌آوري را تشكيل ميدهد زيرا چند كيلو ميكروفيلم گنجايش يك تن نقشه و طرح را دارد.

چندين متر مكعب اسناد كه قفسه‌هاي بايگاني متعدد را اشغال ميكند مي‌تواند در چند كشو جاي گيرد. يك گنجة بايگاني ميكروفيلم به ابعاد 60/1*60/0*2 متر مي‌تواند 18 ميليون سند را با مقياس 24/1 در خود جاي دهد.

اگر هزينه‌هاي خريد زمين و ساختمان و نگهداري آنها و بهاي قفسه‌هاي بايگاني را كه در نتيجة استفاده  از ميكروفيلم صرفه‌جوئي شده است در نظر بگيريم رقم قابل توجهي خواهد شد.

گرچه يك ميكروفيلم نميتواند جانشين سندي باشد كه به شخص ديگر تسليم ميشود (مانند صورتحساب يا نامه) اما به خوبي ميتواند جاي « نسخه دوم » را در سرويس‌هاي داخلي بگيرد و حتي لزوم دو اثر معمول براي صدور بعضي المثني‌ها، خاصه شرح‌ها، فهرست‌ها و سياهه‌ها را از ميان ببرد.

ارزش تهيه يك ميكروفيلم از سندي به ابعاد 27*21 سانتي‌متر با مخارج ظهور آن بيش از يك ريال نيست.

دربين وسائل مختلف عامل اطلاعات، ميكروفيلم در پشت سر كامپيوتر جاي مهمي اشغال ميكند. ايالات متحده امريكا، انگلستان و كشورهاي اسكانديناوي بيش از ديگر كشورها به فكر استفاده از اين راه افتادند و هنوز هم بيش از ديگران بهره ميگيرند.

در ايالات متحده امريكا حتي كتابخانه‌هاي محلات شهر، پزشكان و دندان پزشكان از ميكروفيلم استفاده ميكنند. بد نيست بدانيد كه دربرابر هر صدهزار تأسيسات ميكروفيلم امريكا فقط دوهزار در فرانسه وجود دارد. از لحاظ قضايي و قانوني امريكا ميكروفيلم قابل تصديق و گواهي و ارزشي برابر با اصل سند دارد. اما در اكثر كشورها، حتي در فرانسه، هنوز چنين وضعي موجود نيست.

دستگاه پرتابل تهيه ميكروفيلم