معماران ايراني هرگز از نيمدايره و
پارههاي دايره براي پوشش سر در گاهها و
طاقهاوگنبدها كار نگرفتهاندوقتي پاي
سخن يكي از آنان بنشينيم ميگويند: «تخممرغ
را اگر راست نگهداري اگرشتر هم بر آن پاي
بگذارد نخواهد شكست».واينست كه گنب، گول،
وپالينههاي كاريزرا تخممرغي ميسازند
چنانكه طاقها و گنبدهاوچفدهاراكه همه
روبروي ازتقاطع تخممرغ وتاب است وهمه
نام خودرا از آنها گرفتهاند مانند:
مرغانه، هلوچين، بيز، آهنگ، خاكي و ناري و
جزآن.معمار ايراني ميگويد اگر طاق را دور
تمام بزنيم (نيمدايره يا هلالي) در جائي كه
شكر گاهش ميگوئيم به بيرون ميكشند و شانهاش
شل ميشود و بالاي آن سر بر ميكند و اينست
كه تويزه يا قالب قوس را در شكرگاه بدرون
ميكشيم و شانهاش را بالا ميبريم و در
تيزه آنرا حفت مياندازيم كه سر بر نكند و
كلكن نشود. اين گفتار ساده كه در زبان
بنائي حتي براي تازهكاران و بر دستان
بسيار آشناست چكيده و گوهر منطق والاي
معماري ايراني است كه پس از قرنها مطالعه
پژوهش، دانشمندان رياضي بصحت آن پي بردهاند
و فرمولي براي آن ساختهاند كه در يك
عبارت ساده رياضي خلاصه ميشود. اگر چه ممكن
است توضيح اين مطالب براي كساني كه با كار
معماري و اصول ساختمان طاق آشنائي ندارند
ملالآور باشد ولي لازم است گفته شود كه
چكيده آن فرمول رانش و ميانتار است كه با
رنج فراوان و بياري محاسبات دقيق و دشوار
بدست آمده است.
)
طريقه رسم قوس پنج وهفت تند
)
)