|
|
||
جغتايي، محمدعبداله. "نسخههاي مصورگلستان وبوستان". ترجمه ايران تاج. دوره12، ش143 )شهريور53): 48-59، تصوير. |
||
|
|
||
|
خلاصه: معرفي نسخههاي مهم خطي و مصور گلستان وبوستان (ازقرن نهم تايازده هجري)، معرفي نسخه كتاب گلستان وبوستان به خط حكيم ركناكاشي، شرح مختصري ازدوران زندگي حكيم ـ معرفي تصاوير نه گانه گلستان و معاني آنها و معرفي تصاوير شش گانه بوستان ومفهوم آنها از نسخه فوقالذكر ـ آداب ورسوم ايراني از نقاشيهيا دوره مغول. |
نسخههاي مصور گلستان و بوستان
بقلم: دكتر محمد عبدالله جغتائي بر گردان از اردو به فارسي: ايران
تاج مقدمه
شخصيت برجسته شيخ مصلحالدين سعدي
شيرازي كه در حدود 619 هجري وفات يافته است
نياز به توصيف ندارد. دو كتاب مشهور سعدي «گلستان
و بوستان» در عالم علم و ادب مقام خاصي
دارد و از روز تصنيف تا كنون نسخ بيشماري
از آنها چاپ و منتشر شده است كه همچنين
نسخههاي متعدد ديگري به خط كاتبان
خوشنويس و نقاشان زبرـ دست تهيه گرديده
است كه از آنها هزار بار در هر شهري چاپ شده
و يا بزبانهاي مختلف دنيا ترجمه گرديده
است. استفاده عملي اين دو كتاب اينست كه
اگر پند و نصايح آنرا كسي درست بفهمد و
بكار بندد به بالاترين مقام اجتماع خويش
نائل خواهد شد. نگارنده در دوران زندگي خود نسخههاي زرين و مصور عالي آنها را در كتابخانههاي مختلف شخصا مشاهده كردهام كه خود گنجينه ارزندهاي ميباشد. نسخه قابل ذكرومهم بوستان نسخهاي
است كه بوسيله مير شفيع محمد بن شيخ احمد
در سال 883 هجري نوشته شده است . دراين نسخه
يازده تصويروجود دارد كه به امضاي بهزاد (العهد
بهزاد) است. اين نسخه در چيستر بيتي لندن
بود وهمچنين يك نسخه گلستان در«روتهشليد»است
كه پادشاه جهانگيرآنرا امضاء كرده است و
تصاوير آن هم وسيله بهزاد تهيه شده است. به نظر نگارنده ممتازترين نسخه
بوستان سعدي دركتابخانه مصريه است كه
سلطان عليآنرا در سال 898 نوشته و استاد
بهزاد نيز تصاوير آنرا تهيه كرده است و
بعدا در دوره شاه اسمعيل صفوي در سال 919 اين
نسخه بدست شمسالدين محمد كرماني * تكميل
شده است واهميت اين كتاب بر نويسنده آن در
آن زمان معلوم بوده است. |
|
نسخه كلستان چيستربيتي درماه
جماديالول 1038 هجري ونسخه بوستان 26
ربيعالاول 1039هجري نوشته شده است اين دو
نسخه را«سرجان ملكم» تاريخنويس مشهوردر
تاريخ 1810 ميلادي كه در لباس يك سياح درويش
در كرمانشاه از يك شهزاده زندي خريده و به
موزه بريتانيا اهدا كرده است كه اين دو
نسخه يكي بعد از ديگري تقريبا در يك زمان
نوشته شده بود. با توجه به مطالب زير تاريخ تحرير
نسخه كتاب گلستان و بوستان معلوم ميشود «ماه
جماديالاول سال هزار و سي و هشت درآگرا
بقلم اين حقير ركنالدين مشهور به حكيم
ركنا پايان يافت كه خدا نگاهدارد او را از
بلاها و خدا ببخشد نويسنده او را بحق محمد
عليه افضل الصلوات آمين يا ربالعالمين
كه بخير و سعادت تمام شده». *** پس معلوم شدكه حكيم ركناهردونسخه
را يكي بعداز ديگري در آكرا نوشته است.اينك
يك صفحه از بهترين صفحات بوستان را بصورت
عكس (شكل2) تقديم ميكنيم كه زيبائي خط
نستعليق اين دو كتاب را بما نشان
ميدهد.اندازه آن 15 ×5/12 اينج است.وعلاوه
براينكه رنگي است تذهيب نيز گرديده است كه
از نظر ارزش هنري بينظيراست. كتاب گلستان داراي 9 تصوير و بوستان
10 تصوير ميباشد كه مجموعأ در 120 برگ و هر
صفحه در 12 سطر نوشته شده است. تقيالدين كاشاني اشغار زير را از
حكيم ركنا در كتاب خلاصةالاشعار درباره
خوشنويسي او نقل كرده است:
چو بقراطم اندر طبابت نخست فصولش
به تقليد من شد درست
گر از شعر پرسي. سنائي فنم
غلط گفتم آخر، سنائي منم
ور از خط بپرسي خفي و جلي نويسم
كه الغهد سلطان غلي ازايناشعار0به غقايد وي در زندگيش
پي ميبريم،كه از نظر طب پيرو بقراط بوده
و از نظر فن شعر روش حكيم سنائي را داشته
است و در پايان كتاب ميبينيم كه
خودرامقلدسلطان علي كه درسال926درمشهد
وفات يافته و در آنجا مدفون است ميدانيد.وي ميگويد كه خط خفي
و جلي رابه تقليد از سلطان علي خوب
مينوشته است. همچنين از ابيات فوق معلوم ميشود
كه او در هر سه مورد ماهر بوده است. |
|
|