|
دربارة شهر پارسه ، گاهوراة تمدني
درخشان و ابهام انگيز
اكبر تجويدي
دكتر در تاريخ هنر و باستانشناسي
استاد دانشكده هنرهاي تزئيني
مدتي اين مثنوي تأخير شد
.
همكاري نگارنده با نامة گرانقدر و
والاي هنر و مردم بعلت اشتغالات گوناگون
مدتي وقفه گرديد . از سوي ديگر انتشار
گزارش كاوشهاي پنجسالة تخت جمشيد نيز كه
ميان سالهاي 1347 تا 1352 زير نظر اينجانب و با
همكاري گروهي از باستانشناسان با ارزش
كشور انجام گرفت بطور كامل تا اين تاريخ
ميسر نگرديده است . اينك فرصت بسيار مغتنمي
پيش آمده است تا هم بتواند با مجلة وزين
هنر و مردم تجديد و عهد نمايد و هم با
انتشار يك سلسله مقالات پيوسته نكات تازه
اي را كه در مدت كاوش و بررسي در تخت جمشيد
و حوالي آن بدان دست يافته است با
خوانندگان گرامي در ميان بگذارد :
چنانكه ميدانيم مكان كنوني تخت
جمشيد و اطراف آنرا غريبان پرسيپوليس مي
نامند كه از دو جزء (( پرس )) و (( پوليس )) كه
در زبان يوناني معني شهر پارس يا شهر
پارسيان را ميدهد تشكيل يافته است . بعد ها
با توجه به اعتبار و عظمت كاخها و بناهاي
با شكوه هخامنشيان بر بالاي تخت گاه يا صفه
جمشيد اين تصور پيش آمده است كه غرض از شهر
پا رسه تنها مجموعة همين بناها و
ساختمانهائيست كه بر روي سكوي عظيم تخت
جمشيد بچشم ميخورد . شايد هم علت اين پندار
آن بوده است كه از هزاران سال پيش يا بزبان
دقيق تر از دو هزار پانصد سال پيش باينطرف
عظمت آثار روي صفه و باقيمانده – هاي خيره
كنندة آن پس از ويراني آنچنان ديدگان
بازديدكنندگان را مجذوب مينموده است كه
توجهي به بقاياي كم اهميت اطراف آن نمي
نموده اند بويژه آنكه ساختمانهاي پائين با
آنكه در دورانهائي از جمله در عهد
فراتادارها يا شاهان محلي پارس بيش از
آثار روي تخت گاه مورد توجه بوده و در آنها
ساليان دراز پي از ويراني تخت جمشيد مسكن
گزيده اند با اينهمه بعلت آنكه اين بقايا
از نظر شگفتي كمتر از ساختمانهاي روي
اعجاب بينندگان را بر مي انگيخته است از
اينرو اندك اندك بدست فراموشي سپرده شده و
تنها بناهاي روي صفه مورد التفات قرار
گرفته و اين گمان را پيش آورده است كه بطور
كلي غرض از واژة تخت جمشيد يا پرسپوليس و
يا به عبارت ديگر پارسه منظور چيزي جز
مجموعة كاخها و ساختمانهاي بالاي صفه نيست
.
دلائل زيادي در دست است كه نشان
ميدهد بناهاي ساخته شده بر روي صفه تخت
جمشيد مدت زمان مداوم و درازي مورد سكونت
قرار نگرفته است . چگ.نه ميتوان به پندار
آورد كه در كاخهائي چون صو ستون يا آپادانا
تمامي مدت سال را بسر آورد ؟ از سوي ديگر
وضع نقوش برجستة بناها و چگونگي پلكان
كاخها بهنگاميكه از زير خاك بدر مي آمدند
خود نشان ميداد كه در اين مكان هرگز يك
اقامت طولاني بعمل نيامده است . بر روي لبة
پلكانها در زمانيكه تازه آوارهاي چند هزار
ساله را از روي آنها سترده بودند –
آنچنانكه مدارك تصويري موجود نشان ميدهد
– تقريبا” هيچگونه فرسايشي مشاهده
نميشده است و اين خود دليل قاطعي بشمار
تواند رفت كه در تالارهاي روي صفه در مدت
نزديك به دويست سال كه تخت جمشيد آباد بوده
است آمدو شد مداوم و هر روزه معمول نبوده
است و گرنه ممكن نبود لبة پله ها بر اثر رفت
و آمد در اين زمان در زمان دراز فرسوده
نگشته و سائيده نشده باشد . بايد بلافاصله
خاطر نشان سازيم كه منظور ما از اينگونه
پلكانها آنهائي ميباشند كه بر روي تخت گاه
جهت رفتن به تالارهاي مختلف ساخته شده اند
و بيشتر آنها پيش از كاوشهاي هيأت دانشگاه
شيكاگو در زير خاك مدفون بوده است نه پلكان
عظيم اصلي صفه كه تقريبا” همواره قابل
رؤيت بوده و در تمام ازمنة تاريخ مورد آمد
و شد جهانگردان و كنكجاوان و هنر شناسان و
ديگر طبقات بوده است و بهمين جهات تا پيش
از تعميرات اخير فرسايش زيادي بر روي آنها
مشاهده ميشد .
همچنين بايد خاطر نشان گردد كه آنچه
سائيدگي بر روي پلكانهاي تالارهاي روي صفه
بچشم ميخورد مربوط بهمين سي چهل سالة اخير
است كه اين پلكانها از زير خاك بدر آمده
است و مورد تماشا و بازديد و در نتيجه آمد و
شد گروه تحسين كنندگان و جهانگردان قرار
گرفته است . همچنين است وضع كف در گاهها و
نقوش بر جستة روي آنها و لبة جرزها و نظائر
آن كه در صورت به پندار آوردن يك اقامت
ممتد در آنها لازم بود در اين نقاط فرسايش
هائي مشاهده گردد . از اينها گذشته طرح
ساختمانهاي عظيم روي تخت گاه و عدم وجود
مكانهائي كه بتوان آنها را مناسب براي رفع
احتياجات حياتي چون خوابيدن و حمام كردن و
غذا پختن و نظائر آن دانست پژوهشگر را بر
آن ميدارد كه درباة چگونگي زيستن بر روي
صفه تجديد نظر نمايد . |
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)