) |
) |
) |
|
|
||
شفائيه، هادي. “عكاسي فتومونتاژ“. دوره13، ش156 (مهر54): 69-75، |
||
|
|
||
|
خلاصه : تصوير، طرح. تعريف فتومونتاژ، روشهاي مختلف فتومونتاژ: به وسيلة دكوپاژ، باقراردادن اشيائي درجلويك تصوير،فتومونتاژ مستقيم، تصاوير گرفته شده برروي هم دريك فيلم، عكس برداريهاي متوالي. |
|
|
عكاسي
فتومونتاژ
( 2 )
هادي شفائيه نخستين انديشة يك عكاسي معمولا”
عبارتست از جستجوي موضوعي جالب كه پس از
يافتن به تركيب و كادر بندي آن ميپردازد .
اما ، آماتور فتو مونتاژ كه از اين رسم و
قاعده پا فراتر ميگذارد و سنت شكني ميكند
خود موضوع خويش را به وجود ميآورد و بدان
شكل مي بخشد . لازم است كه عناصر
كمپوزيسيون را جمع آوري كند ، زيرا اوست كه
بايد اين كمپوزيسيون را خلق كند . بدين
منظور او بايد از قدرت تخيل بهره گيرد ،
موضوعي را كه به فكرش رسيده است بپروراند و
بارور كند و آنرا بر پا سازد . همين هاست كه
جاذبة خاصي به اين روش و اسلوب مي بخشد .
يكي ديگر از نكات جالب فتومونتاژ تنوع بي
پايان امكانات آن است . پيش از آغاز مطلب بيفايده نخواهد
بود اگر تعرريفي در مورد (( فتو مونتاژ )) به
عمل آيد : تحت اين اصطلاح ، عناوين مختلفي
را كه همگي صحيح اند اما با هم اختلاف
دارند ميتوان جمع كرد . فتو مونتاژي كه
مورد بحث ماست عبارتست از (( جمع آوري عناصر
مختلف و مجزا در يك تصوير به وسيلة يك روش
عكاسي )) . بر حسب اين تعريف ، چند نوع
فتومونتاژ امكان دارد كه يكايك به توضيح
آنها خواهيم پرداخت . واضح است كه در اين
مختصر ، چنين موضوع وسيعي را نميتوان بطور
مفصل بيان كرد . از اينرو به توضيحاتي
دربارة اساس آنها ، با مثالهايي چند
اكتفا خواهد شد . قوة تخيل خوانندگان بقيه
كار را برعهده خواهد گرفت و سهولت پيشرفت
آنها را در اينراه فراهم خواهد ساخت . پيش ار همه به معمول ترين طريقههاي
فتو مونتاژ ميپردازيم : فتو مونتاژ به وسيلة دكوپاژ ( بريدن و
چسباندن )
ساده ترين روش فتو مونتاژ عبارتست
از بريدن قسمت هايي از دو يا چند عكس و
چسباندن آنها در يك كمپوزيسيون جديد . گرچه اين طريقه در اساس ساده ترين
راههاست ، اما اجراي آن مستلزم مهارت و
مخصوصا” ظريف كاري است . مثال هايي كه ميتوان ذكر كرد بيشمار
است و تخيل خوانندگان ميتواند تعداد
بيشتري نيز بيافريند : اگر عكس يكنفر را كه
سرپا ايستاده است از تصويري بريده و روي
عكس ديگري كه در زير نور خورشيد از منظرهيي
گرفته شده است بچسبانيم ، شخصي را نشان
خواهد داد كه ساية خود را از دست داده است . ساده ترين كارها بريدن كلة يكنفر و
چسباندن سر شخص ديگر به جاي آن است . نظبر
چنين تصاويري را در مجلات به وفور مشاهده
كردهايد . در اين نوع فتومونتاژ به خط برش
دور عكس ها بايد دقت كرد و از هر رتوش در
اينمورد بايد بهره گرفت . كمي رنگ سفيد ـ
گوآش سفيد مخصوص رتوش ) براي سفيديها ،
اندكي مركب چين براي سياهيها ، مخلوطي از
دودة سياه و گواش سفيد براي خاكستريها و
يك فرچة رتوش وسائل كار را تشكيل ميدهد .
بكار بردن مدادهاي رتوش كه از گرانيت سفت
ساخته ميشود نيز امكان دارد اما مشكل تر و
دقيق تر است و تمرين و آموزدگي بيشتري لازم
دارد . در هر حال با دقت و ظرافت زياد بايد
كار كرد و هميشه كارهاي مونتاژ و رتوش را
روي عكس بزرگتري انجام داد و سپس آنرا كوچك
كرد . در انتخاب و برش تصاوير كمي تردستي
و اندكي مهارت لازم است . مثلا” اگر
بخواهيم سر حيواني را كه داراي يال هاي
ظريف است بر روي تنة انساني قرار دهيم
نبايد سر حيوان را از عكس جدا كرد زيرا با
تمام دقتي كه به كار برده شود تارهاي يال
را نميتوان باقيچي تعقيب كرد . برعكس تصوير
انسان را كه داراي خطوط سادهتر است بايد
بريد و زير سر حيوان قرار داد . اين موضوع
ميتواند يك قاعدة عمومي شود ، بدينگونه كه
: در يك مجموعة دكوپاژ هميشه قسمت هايي كه
بريدن و جداكردن آنها ساده تر و راحت تر
است بريده شود و بر روي تصوير تركيب شدني
انتقال يابد ، نه بر عكس . يك فتو مونتاژ جالب بسيار ساده
عبارت است از ايجاد برشي در يك تصوير به
كمك تيغ ريش تراشي و خارج كردن تصويري ديگر
از زير آن . مانند شخصي كه در پشت درخت مخفي
شده و تنها سرش نمايان است . براي اين منظور
، از يكسو تصوير شخص مذكور را داريم و از
سوي ديگر منظرهيي كه درختي در پلان اول
آن ديده ميشود . ابتدا آن شخص را دور تا دور
بريده و از بقية عكس جدا ميكنيم ، سپس برشي
در امتداد تنة درخت ايجاد كرده و سر شخص را
از زير آن برش به بيرون ميلغزانيم و
بدينگونه ، تا حدي كه لازم است ، ميتوانيم
سر و تنه را از مخفي گاه خارج سازيم . يك
نقطة چسب و چند دقيقه قرار دادن تصوير در
زير كتابي سنگين آنرا كاملا” صاف و مسطح
خواهد كرد . |
|
|
|
|
طرز اجراي مونتاژ هرچه باشد ، پس از
اتمام كار آنرا در زير نور كاملا” پخش شده
بايد قرار داد و عكس نهايي را از آن گرفت تا
امكان چاپ هاي مجدد به دست آيد . براي ايجاد
نور پخش شده يا از دو لامپ فلورسنت ( يكي در
هر طرف ) و يا از چهار لامپ شيري ( دو تا در
هر طرف ) استفاده ميشود . اينك ، مجموعة
تركيب شده حاضر است و چيزي باقي نمانده جز
عكسبرداري از آن تا نگاتيف نهايي به دست
آيد . براي مبتدي ها ميتوان مثالي داد كه
بسيار آسان است و با اولين آزمايش
ميتوانند از آن نتيجه بگيرند : ميخواهيم
منظرة زيبايي را از پنجرة اتاق مان نشان
دهيم . كساني كه در آپارتمان زندگي ميكنند .
چنين آرزوئي را بارها در خود احساس كردهاند
و خواستهاند كه از پنجرة اتاق شان به جاي
ديوار روبرو منظرة زيباي دريا ، جنگل يا
كوهستاني در برابر چشمانشان باشد . فتو
مونتاژي چنين آرزويي را به راحتي برآورده
ميكند . براي اينكار ، بدون نگراني از آنچه
از پنجره اتاق ديده ميشود ، با نور صحيح و
محاسبه شده عكسي از اتاق بگيريد كه دكور
داخل به خوبي در آن ديده شود . از اين عكس يك
آگرانديسمان خوب تهيه كنيد ، با يك تيغ خود
تراش داخل هر يك از شيشههاي پنجره را به
دقت ببريد ، دور بريدگيها را در صورت
لزوم با قلم مو به رنگ خاكستري يا سياه رنگ
كنيد ، اين عكس را روي تصويري از منظرة
دلخواه ( كوهستان ، دريا ، جنگل و غيره )
قرار دهيد و از مجموعة آن عكس جديدي بگيريد
و بدينگونه در آلبوم عكس هايتان تصاوير
خيال و تصورات خود را از پنجرة اتاق تان
تماشا كنيد . |
) |
) |
) |
عناصر مختلف يك تصوير معيناگر از تصوير شخصي كه سراپا ايستاده
است در دو اندازة متفاوت آگرانديسمان شود
، با قرار دادن سر يكي در روي بدن ديگري
ميتوان دو تصوير جديد به دست آورد كه در
يكي سري كوچك بر روي بدني بزرگ ديده ميشود
و در ديگري يك سر بزرگ بر روي اندامي كوچك . با همين روش ميتوان تصويري تهيه كرد
كه يكنفر سر خودش را به دست گرفته و به آن
تماشا ميكند . يا شخصي يك سيني در دست داشته
باشد كه در داخل آن خودش در اندازة بسيار
كوچك ديده ميشود . از اين طريقه ، در تهية تصاوير
تبليغاتي به خوبي ميتوان استفاده كرد :
مثلا” ، اگر لازم باشد قسمتي از يك دستگاه
مورد دقت و توجه قرار گيرد ، كافي است در
روي تصويري از مجموعة دستگاه ، عكس يك ذرهبين
مونتاژ شود كه در داخل آن قسمت مورد نظر در
اندازة بزرگتري چاپ شده باشد . در اينصورت
چنان به نظر خواهد آمد كه آن قسمت از پشت
ذره بين ديده ميشود . |
) |
) |
) |
تركيب عكس با طرحبا تركيب يك عكس و يك طرح و يا يك طرح
و يا يك كاريكاتور . به آساني و بي مشكلات
ميتوان فتومونتاژهايي تهيه كرد . چيزي
سادهتر و راحت تر از چسباندن يك پرتره بر
روي يك طرح و يا قرار دادن يك كاريكاتور بر
روي صورت يك عكس نيست . بدينگونه نتايج
بسيار مضحك و خنده دار به دست خواهد آمد .
مثلا” ميتوانيد كتاب داستان هاي كودكان
را كه مربوط به حيوانات است با مونتاژ عكس
هاي فرزندان خود مصور كنيد . تركيب
عكس با سيلوئت هاي بريده شده
يك سيلوئت سادة بريده شده ( سياه يا
سفيد ) كه با يك عكس تركيب شود ميتواند مدل
هاي جالب و زيبايي براي فتومونتاژ باشد .
اين روش نيز در كارهاي تبليغاتي بسيار
مورد استفاده دارد . در روي نواحي تيره با
استفاده از كاغذ سفيد و در قسمت هاي روشن
با بهره گيري از كاغذ هاي سياه ميتوان
سيلوئت هاي متمايزي
قرار داد و از مجموعة آن عكسي گرفت . چند
راهنمايي براي گرفتن عكس نهايي
در انواع گوناگون كه تا بدينجا شرح
داده شد ، از مجموعهيي كه با چسباندن
قطعات مختلف تهيه شده است بالاخره بايد
عكسبرداري شود تا نگاتيف به دست آيد . براي
حصول نتيجة بهتر ، لازم است به نكات زير
توجه داشت : 1 –
دور تا دور قطعه يي كه بايد چسبانده شود از
طرف پشت به وسيلة سمبادة ظريف لازم است
نازك گردد . 2 –
پيش از چسباندن قطعات ، محل آن ها بايد به
خوبي تعيين شود . حتي از اين چسباندن
ميتوان صرفنظر كرد . 3 –
روي مجموعه يي كه چسبانده شده يا قطعات آن
بطور آزاد قرار گرفته است يك شيشة تميز و
نسبه ” ضخيم بايد گذاشت تا انطباق كامل
بين تصوير اصلي و قطعات انجام گيرد . بهتر
است دور اين شيشه سمباده شود تا از بريدن
دست جلوگيري گردد . 4 –
از يك نور كاملا” پخش شده بايد استفاده
كرد ، بطوريكه همه جا يكنواخت روشن باشد .
اين نور بهتر است در چهار گوشه به تصوير
بتابد و با سطح كار زاوية 45 درجه تشكيل دهد
تا هيچگونه انعكاسي به وجود نيايد . 5 –
بالاخره ، وقتي همه چيز با دقت حاضر شد ، با
ديافراگمي متوسط ( 6 و 5 تا 11 ) از مجموعه
عكسي گرفته ميشود . با ديافراگم هاي خيلي
باز و يا خيلي بسته احتمال ديده شدن محل
هاي انطباق وجود دارد . فتومونتاژ
با قرار دادن اشيايي در جلوي يك تصوير
انتخاب يك عكس به عنوان زمينه ( Fond
)
و اشياي كوچكي كه با آن عكس هماهنگي داشته
باشد ، قرار دادن اين اشياء در جلوي عكس
مزبور و آماده ساختن دكوري مناسب معمول
ترين انواع فتومونتاژ از اين رديف به شمار
ميرود . اكثرا” ، در خانه ، بر روي ميز و يا
كف اتاق اين كار را به راحتي ميتوان انجام
داد و از لحاظ نور نيز به دلخواه انواع
گوناگون آنرا ايجاد كرد . در بيرون از اتاق
، با نور روز ، بهتر است در هواي ابري كار
كرد تا بهترين نتيجه به دست آيد ، زيرا در
اين موقع است كه نور پخش شده فضا از هر طرف
روشن ميكند و اكثرا” تصوير حاصل ، مسطح و
بدون برجستگي ميگردد . با آفتاب درخشان
سايه ها اغلب شديد ند و نتيجه كمتر طبيعي
است و با آنچه انسان انتظار دارد مطابقت
پيدا نميكند . در اتاق ، براي تنظيم دكور
وقت و آزادي كامل وجود دارد و با صبر و
حوصلة كافي امكان بررسي همة اطراف و جوانب
موجود است . خاك دكور را از شن تميز و الك
شده ميتوان تهيه كرد . بهتر است از الك هايي
با گشادي هاي متفاوت استفاده گردد تا دانه
هايي با اندازه هاي كوچك و بزرگ به دست آيد
و در موارد لازم از انواع مختلف آن به كار
رود . چند قطعه سنگ كه از لحاظ شكل به دقت
انتخاب شده باشد نيز بسيار مفيد خواهد بود
. اسباب بازي بچه ها ( از قبيل سربازي هاي
كوچك سربي يا پلاستيكي ، حيوانات كوچك
پلاستيكي ، ترن ها ، عروسك ها و غيره ) از
اشياي بسيار لازم است . وقتي جيوه يي عكاسي
( اصطلاحا” آنها را لامپ هاي شش ساعته
ميگويند ) در زاويه يي كه شباهت به نور
خورشيد داشته باشد آنرا بايد روشن كرد .
اگر اين لامپ خيلي بالاي دكور باشد شباهت
به وسط روز خواهد داشت و در صحنه يي كه شبيه
مناطق حاره باشد احساس گرما از آن خواهد شد
. برعكس ، اگر نور از خيلي پايين و به طور
مايل به دكور بتابد ساعت هاي اول و آخر روز
و يا نواحي سردسير را نشان خواهد داد . اين
جزئيات اهميت فراوان دارد و هيچيك نبايد
نديده گرفته شود و از نظر دور بماند . در مدت عكسبرداري ، كه با دوربين
سوار بر سه پايه انجام ميگيرد ، ميتوان
موضوع را به طور دوبل نور داد كه نتيجة ان
تقريبا” همواره موفقيت آميز است . بدين
نظر يا از دو لامپ استفاده ميشود كه يكي از
آنها در جايي ثابت است و ديگري در مدت
گرفتن عكس در بالاي دكور حركت داده ميشود ،
و يا با يك لامپ كه در نصف مدت عكسبرداري
ثابت نگهداشته ميشود و در نصف ديگر به حركت
در ميآيد . اين روش سبب ميشود كه با وجود
سايه هاي لازم در نواحي گوناگون ، از شدت
آنها كاسته شود و جزئيات در اين قسمت ها به
خوبي ديده شود . عكسبرداري از چنين موضوعات با زمان
هاي طولانيانجام ميگيرد ، زيرا دوربين در
فاصلة نزديك است و براي ايجاد ميدان وضوح
كافي لازم است از ديافراگم
كاملا” بسته استفاده شود . به همين سبب
دوربين حتما” روي سه پايه قرار ميگيرد . دوربين هاي رفلكس براي منظور ترجيح
دارد كه تنظيم فاصله در آنها بر روي شيشة
تار انجام ميگيرد و براي فاصله هاي نسبه”
نزديك تنظيم ميشود تا ديافراگم بسته
بتواند زمينة عكس را نيز واضح بگيرد .
البته اين قاعده
كلي نيست و در بعضي موارد ميتوان زمينه را
كمي محو گرفت تا پريسكتيو و عمق به تصوير
داده شود . |
) |
) |
) |
فتومونتاژ مستقيمتحت اين عنوان ، تصاويري قرار
ميگيرند كه فقط از راه عكاسي ، يعني بدون
تهية يك ورقه دكوپاژ ويا ماكت صحنه ، نظير
تا بدينجا توضيح داده شد ، تصويري تهيه شود
. تصاوير
گرفته شده بر روي هم در يك فيلم
كساني كه دوربين ساده دارند و پس از
گرفتن يك عكس ، بر اثر فراموشي فيلم را عوض
نكرده اند ، حتما” بر ايشان پبش آمده كه
عكس بعدي را نيز روي همان فيلم گرفته باشند
. در نتيجة اين فراموشكاري معمولا” دو
تصوير خود را از دست داده اند ، اما گاهي
نيز پيش آمده است ، كه به كمك تصادف ، تصوير
مركب به دست آمده جاذبة غير قابل انكار
ارائه كرده است . اگر بخواهيم زحمت چنين آزمايشي را
به خود بدهيم ، اما اين بار آگاهانه و با
انتخاب دو موضوعي كه عمدا” ميخواهيم روي
هم قرار گيرد و با در نظر گرفتن ارزش و
اهميتي كه به هريك از آن داده شود ميتوانيم
تصاوير مركب بسيار جالب تهيه كنيم . مانند :
- يك چهره بر روي آب موج دار . - شخصي كه
سر خود را دو دستش گرفته و در حال انديشه و
خيال است و در پايين عكس موضوع خواب و
خيالش ديده ميشود . - ظهور يك
شبح . - تصوير
دوبل از يك نفر در آينه . و غيره . . . چنين تصاويري براي آنكه جالب و خوب
باشند بيشك توجه و دقت زياد و تكنيك خوب
لازم دارند . نبايد فراموش كرد كه سياهي
تصوير اول براي باردوم قابل تأثير ند اما
نواحي روشن تصوير اول در بار دوم يا چيزي
به خود نخواهند پذيرفت و يا خيلي كم و بد
آنرا خواهند گرفت . تكنيك ديگري كه درحقيقت يكي از
انواع همين طريقه است عبارت از تصوير دوبل
ميباشد . مثلا” از يك بچه ميتوانيم دو
تصوير بگيريم كه در يكي ميگريد و در ديگري
مي خندد . بدين منظور ، بچه را در جلوي
زمينة تيره ( مانند پارچة سياه و يا دري كه
به يك اتاق باز ميشود ) قرار داده در روي
شيشة تار دوربين آنرا چنان بايد تنظيم كرد
كه در نصفي از كادر واقع شود ( مثلا” چپ ) و
در حال خنده عكسي گرفت . سپس او را در طرف (
طرف راست ) جاي داده در حال گريه عكس دوم را با نصف الي يك درجه
ديافراگم بازتر بايد گرفت . پس از ظهور و
چاپ ديده خواهد شد كه در يك عكس همان بچه در حال گريه و خنده رو در روي هم يا
كنار هم قرار دارد . به همين طرز ميتوان عكسي تهيه كرد
كه در يك تصوير ، دو نفر كه در حقيقت جز
يكنفر نيستند ، يكي براي ديگري چائي
ميريزد . طرز كار : اگر دو اطاق داشته باشيم
كه از وسط دري آنها را به همديگر متصل كند
شخصي در بين اين در مي نشيند ، يك ميز با دو
فنجان و يك قند دان در جلوي او گذاشته
ميشود و دوربين در جايي قرار ميگيرد كه
تمام اين صحنه را به بيند . شخص قوري را روي
يكي از فنجان ها به دست ميگيرد ، او در پشت
ميز است و نبايد چيزي را بپوشاند ( مثلا”
قوري يا بازوي شخص فنجان به دست را ) يك
لامپ بطوريكه در شكل ديده ميشود صحنه را
روشن ميكند . از يك فلاش نيز ميتوان
استفاده كرد . اين لامپ چنان بايد قرار
گيرد كه شخص و ميز و قسمت چپ زمينه را روشن
كند ( مخصوصا” دقت شود طرف راست را كه بايد
در تريكي بماند روشن نكند ) . |
) |
) |
) |
|
پس از گرفتن عكس اول ، بدون دست زدن
به ميز و آنچه در رويش وجود دارد و همچنين
عناصر ثابت دكور ، شخص را از موقعيت S
به
S
و لامپ را از L به L تغيير محل بايد داد . دراينجا شخص مينشيند
و حالت تشكر به خود ميگيرد ( شخص و صندلي
هردو تغيير محل داده اند ( لامپ در موقعيت
جديد ، صحنه را با قسمت راست زمينه روشن
ميكند . بدينگونه نتيجه كامل خواهد بود : دو
نفر كه در حقيقت يكنفرند در عكس ديده ميشود
كه يكي به ديگري خدمت ميكند و چائي ميريزد
و ديگري تشكر ميكند . واضح است كه عناصر ثابت مانند ميز و
فنجان ها دوبار نور ديدهاند ولي اين
مسئله چندان تأثيري در تصوير نهايي نخواهد
داشت ، در صورت لزوم صورت شخص را ميتوان
بيشتر نور داد و ميز را در ناحية كم نورتري
گذاشت تا هردو مساوي و يكسان باشند . تغيير
محل نور اثر نامطلوبي نخواهد داشت . با اين
روش ميتوان يكنفر را در حال صحبت با خودش ،
روشن كردن سيگار خودش ، بازي ورق يا شطرنج
و ديگر حالات عكاسي كرد . تهية چنين تصاوير دوبل ، روي زمينة
سياه ، بسيار ساده و آسان است و استفاده از
فلاش آنرا سادهتر و راحت تر نيز ميكند .
باين راه ميتوان تصاوير اشباح و رؤياها را
گرفت . در اين موارد تصويري را كه مربوط به
اشخاص واقعي است با نور صحيح و آنچه را كه
رؤيا و يا شبح خواهد بود با ديافراگم بسته
تر و يا سرعت بيشتر بايد گرفت تا در تصوير
نهايي تيره تر و كم رنگ تر ديده شود . گرفتن عكس از يك شعله ، شمع يا يك
لامپ با دوبار نور دادن نيز به همين تكنيك
وابسته است . در اين موارد با ثلث زمان كل
لازم ، در حاليكه شمع يا لامپ روشن است ، يك
بار عكس گرفته ميشود و پس از خاموش كردن و
نور دادن به آن ( به كمك منبع نور ديگر ) با
دو سوم زمان كل دوباره عكسي گرفته ميشود . عكسبرداري
هاي متوالي
در اين روش كه شباهتي به تكنيك قبلي
دارد از يك موضوع دو ويا چندين تصوير در
روي يك فيلم گرفته ميشود بطوري كه به نظر
ميرسد حالت هاي متفاوت يك موضوع در زمان
هاي مختلف ضبط و ثبت شده است . مثلا” از يك بادبزن برقي چهارپر ،
يكبار در حال ثابت با ديافراگم بسته و سرعت
كم عكسي گرفته ميشود و بار ديگر با
ديافراگم باز و سرعت زياد در حال حركت پرهها
عكس ديگر . در اين عكس پرهها كمي محو
خواهند بود و به شكل دايره كشيدگي پيدا
خواهند كرد . با همين روش از شخصي ميتوان با چند
بار عكس گرفتن مانند مجسمههاي هندي
بازوان متعددي نشان داد . |
|
|