|
من
معتقدم نبايد گذاشت فرش ما بازيچه سودجويي
اين و آن شود. نبايد گذاشت هر آدم بي
صلاحيتي پشت داربست قالي بنشيند و يا دهها
داربست قالي براي پركردن جيب هاي خود برپا
كند، بي آنكه به راز و رمز فرش به عنوان يك
هنر ظريف و دقيق آشنا باشد. براي جلوگيري
از زوال تدريجي فرش ايران بايد استادكاران
و پيش كسوتان انگشت شمار اين هنر بومي و
ملي را دريابيم. آنها را از گوشه و كنار گرد
آوريم و نگذاريم با خاموش شدن چراغ عمر
هريك از آنها، بخشي از تجارب ومهارت ها و
فوت و فن ظريف فرش بافي از ميان برود. بايد
از بازمانده استادكاران با صلاحيتي كه در
حوزه فرش ايران بطور انفرادي و كم دامنه يي
فعاليت مي كنند، تيم بزرگي درست كنيم و كار
تربيت نسل جديدي از هنرمندان قاليباف را
به آنها واگذاريم. آنچه را كه آنها طي نسل
ها سينه به سينه، چون ميراثي تا به امروز
منتقل كرده اند، به نسلي كه از پي ما ميآيد
واگذاريم و با تجربه خود به آنها راه را از
بيراه نشان دهيم و رموزي را كه تنها در طول
سالها رنج و مرارت و عاشقانه به دست مي
آيد، در دسترسشان قرار دهيم.»
استاد
حسين با طرح يك سؤال ، پيشنهاد خود را از
زاويه ديگري مورد بررسي قرار مي دهند:
«خيلي
ها گناه سقوط نسبي كيفيت فرش ايران را به
گردن عوامل فرعي مي اندازند. آنها بهانه مي
آورند كه كارگر عوامل فرعي مي اندازند.
آنها بهانه مي آورند كه كارگر قالي باف
كمياب شده، مزد كارگر بالا رفته، مصالح
گران شده و اين همه باعث تقي سرسام آور
قيمت فرش و درنتيجه ركود بازار آن شده است.
اين درست كه قيمت فرش در سالهاي اخير سير
صعودي بي وقفه يي داشته است، اما هيچيك از
عوامل ياد شده، برهان سقوط فرش ما نيست.
مسأله
فرش ما، گراني كارگر و مصالح نيست، مسأله
بي دقتي و بي هنري و سودجوئي است. بافت
فرشها از ظرافت و احساس خالي شده، رنگ ديگر
مرغوبيت گذشته را ندارد، طرحهاي تكراري و
گاه تقليد ناشيانه از طرحهاي جاويدان
گذشته است. انتخاب رنگها و گذاشتن رنگهاي
مختلف در كنار هم با شلختگي و ندانم كاري
صورت ميگيرد. خلاصه بگويم عنصر هنري فرش
ايران كاملاً تحت الشعاع عنصر تجارتي آن
قرار گرفته و از اين رو در بازار هم دارد از
سكه مي افتد. آنهائي كه سقوط فرش ما را با
وضع كارگر و گراني جنس مربوط ميكنند،
همانهائي هستند كه خود عامل اين سقوط
تدريجي اند و گناه خود را پشت اين عوامل
فرعي پنهان مي كنند. فرش اگر فرش باشد، به
هر قيمتي كه به بازار عرضه شود خواستار
دارد. فرش خوب قيمت مشخصي ندارد، مساحت آن
در ارزش آن نقش مهمي نميكند. من در اثبات
اين نظر مثال زنده اي از خود ميزنم:
مدتي
پيش يك فرش 5/8 متري ميبافتم كه وقتي به نيمه
رسيد به آن انس گرفته بودم. براي من اين فرش
جزئي از زندگيم شده بود، چرا كه در بافت آن
از دل و جان مايه گذاشته بودم. براي من اين
فرش جزئي از زندگيم شده بود، وقتي تمام شد
اول نمي خواستم بفروشمش ، ولي بعد اوضاع
طوري شد كه مجبور به اين كار شدم.
اين
فرش كوچك صدهزار تومان فروش رفت، اما چند
دست كه گشت قيمت آن به يك ميليون تومان
رسيد.»
استاد
حسيني از حرفهاي خود نتيجه ميگيرد:
«نبايد
از بالا رفتن قيمت فرش باكي داشت. بگذار
قاليباف ماهها و سالها وقت خود را پشت يك
دار قالي صرف كند. بگذار گرانترين مصالح به
كار گرفته شود، چه مانعي دارد. هنوز
بسيارند كسانيكه حاضرند براي يك فرش عالي
و باشكوه هرقدر كه لازمست پول بپردازند.
چه
كسي مي تواند ادعا كند كه فرش خوب و منحصر
به فردي بافته و بخاطر قيمت گران روي دستش
مانده است؟»
***
50
سال پشت دار بست قالي نشستن و با
تاروپودهاي بي شكل، شكل هاي زنده و چشم
نواز آفريدن، 50 سال با نقش و نگارهاي قالي
عاشقانه زيستن و بازي و شوخ دلي و رعنائي
رنگها را دامن زدن، رزاه دراز و دشواري است.
حاج مجيد حسيني كه اين راه نيم قني را با
همه خستگي و تلاشهاي شبانه وزي اش پشت سر
گذاشته، هنوز سرزنده و تازه نفس است. اين
استاد آذربايجاني وقتي راجع به فرش حرف
ميزند، يا دركنار داربست قالي مي ايستد و
در نقشهاي ريز و درشت آن خيره مي شود، شور
نخستين سالهاي جواني خود را باز مي يابد.
خودش مي گويد:
«جواني
من در لابلاي دهها فرش كوچك و بزرگ قطره
قطره چكيده است. من گذشته خودم را مفت از
دست نداده ام، فقط آنر تغيير شكل داده
ام. هستي انسان من بصورت مجموعه اي از هستي
هاي هنري درآمده است.»
و
همين برداشت و پندار است كه به او نيرو مي
دهد. اگرچه او در عرصه بازار فرش نيز چهره
موفقي است. در كارگاه قاليبافي او 10 داربست
بزرگ و كوچك برپاست. روي هريك از اين دارها
دو تا چند نفر به كار مشغولند . اما به گفته
استاد حسيني حاصل كار ساليانه اين كارگاه
چند ده نفري بيشتر از 30 متر فرش نيست.
وقتي
به او مي گويم: «در اين كارگاه كارها خيلي
كند پيش ميرود.» لبخند ميزند. به كارهاي
نيمه تمام روي درابست
ها اشاره مي كند و مي گويد:
-
كند پيش برود بهتر از آنست كه بد پيش برود.
»
همگنانش
او را به سخت كوشي و وسواسي مي شناسند و او
خودش مي گويد: «وقتي كارگران و شاگردانم
درحين بافتن به بخشهاي حساس قالي ميرسند،
كار را بمن وامي گذارند. تقريباً تمام صورت
ها را در قالي ها خودم
مي بافم.»
اين
سخن را داربست هاي موجود در كارگاه تأئيد
ميكنند. روي بسياري از اين داربست ها به
آساني مي توان تشخيص داد كه قسمت هائي را
كه قبلاً بافته شده، دوباره باز كرده و
تارهاي آنرا از پود جدا ساخته اند. از اين
روست كه بعضي از قالي هاي كارگاه استاد
حسيني بطور يكنواخت پيش نمي رود. قالي هاي
روي دار گاه داراي رج هاي متوالي بافته
نشده اي است كه جاي آن در قلب قالي يا در
حاشيه آن خالي مانده است. در اين باره حاج
حسيني توضيح ميدهد:
-
ممكنست يك نفر قاليباف ماهري باشد، اما
نتواند صورت را خوب از آ ب در بياورد. كسي
كه صورت مي بافد بايد نقاشي بداند و خوب هم
بداند.»
|
)
)
)
)
)