دانش‌پژوه، محمدتقي. "ادوار سلطاني". دوره 15، ش 174 (فروردين 56): 11-17. 

خلاصه: مشخصات كتاب ادوار سلطاني يا مجموعة "ابيات" ـ ادوار سلطاني نسخة ديگر با مشخصات: عنوان، شرحي برمقدم و موخر كتاب ـ مشخصات ادوار سلطاني يا المقامات از "قاضي زاده شيرازي" و ادوار سلطاني ديگري با ابيات فارسي و عربي ـ مشخصات ادوار سلطاني با مجموعه سرودها به روش هندي با نغمه نويس در دوجلد با مشخصات هردو ـ معرفي مشخصات ساير رسالات و مجموعه‌ها و جنگ سرودها.

ادوار سُلطاني

دكتر محمدتقي دانش‌پژوه

«ادوار سلطاني» يا «مجموعه ابيات» نسخة ديگر

در آغازش فهرست مقالاتي است كه بيتها در آنها خوانده مي‌شود، از «راست» تا «سبزاندرسبز» با شمارة برگهاي نسخه. نخستين بند آن شعر فارسي است سپس شعرهاي تركي، با نشانه‌هاي عروضي در نغمه‌نويسي، عنوان مقامها در بالاي صفحات هم روي خط جدول آمده است، بسيار از جاها سفيد گذارده شده با اينكه عنوان در بالاي صفحه هست و همين خود ميرساند كه اين نسخه اصل موسيقار و خواننده‌ايست كه مي‌خواست آنرا به تدريج كامل سازد، به نسخ تركي چليپاي دو ستوني از سدة 12 و 13، با عنوان‌هاي شنگرف، و با پيشاني و آراسته است، 264 گ ربعي، در ص1 رمزهاي ضرب فتح و برافشان است با شعرهاي تركي، در ص2 و 3 باز شعر تركي است سپس در ص 4 تا 10 فهرست است آنگاه كتاب آغاز ميشود. جلد تيماج مشكي عطف ترياكي زركوب مقوايي با لولا (ش 3478 اسعد افندي در سليمانيه).

آغاز: در مقام راست كار خواجه قول محتشم اصولش دور روان.

نمونه عنوانها:

بسته ظهريه اوصولش چنبر، قدري بسته اصولش خفيفي

شرقي عطري سماعي، سماعي الحاجي صالح‌آغا

بسته حافظ‌پوست، رجب فاخته

دل حيات، سماعي: بكرآغا

سماعي: بورك الحاج صالح‌آغا، نقوش رجب سماعي

سماعي نقش عجم لر، بستة جوهرآغا

قصام‌زاده، درويش حسن

خواننده باشي، چراغ موذيني

قوتوچي احمدآغا، عثمان

كماني محمد‌آغا، اسماعيل‌آغا

طرسون‌زاده، نعمي دامادي

حسن‌آغا، بكر‌آغا

سلطان سليم‌خان، محمد افندي

مؤذن مصطفي‌آغا، نزنام يوسف

خخام، اسعد افندي

ساملي اعمي حسن افندي، احمد چاوش

سليمان‌آغا، رفعت

باقي‌آغا، چورباجي‌زاده

حكاك، علي‌پاشا

عمد‌چلبي، حسن افندي‌زاده

جّراح موزيني، باقي‌آغا، نعناء

قوچان عثمان، مرحوم هواي

قپودان‌زاده، تبردار عبدالله

كار «نادعلي خفيف» (شعر «نادعلي» است با رموز آن)

خطيب‌زاده، شيوه

طوطوم امام، قيون قلفاسي

حليم‌آغا، قصّام‌زاده

امير يحيي

مانند نسخه پاريس است ولي به تحرير ديگر

ادوار سلطاني (نسخة ديگر)

در ص ع آمده است «كلي كليات شمس رومي رحمه‌الله عليه رحمه واسعه»

ص 1-4: خواجه كارمرصع خفيف، كار جيحون خواجه ثقيل، كار يوسف نبود خواجه عبدالعلي ضرب فاخته، كار محتشم خواجه اصولش مخمس، كار نور خدا خواجه اصولش خفيف، چندرنامه اصولش دو يك.

اين بندها به نستعليق تازه نزديكترست و در پايان اين بندها زير سطر نام «درويش محمدخامه خاصه» آمده كه گويا دارنده نسخه بوده است.

پس از اين خود كتاب آغاز ميشود:

ص1: كلي كليات شمس رومي رحمه‌الله عليه رحمه واسعة هذب‌النفس بالعلوم لترقي

در اينجا آمده است كه مقامات را نزد عرب دو نام است:

همچنين در آن ياد مي‌شود از علي و از عبدالمؤمن در چندجا كه از آنها است «سبعه عبدالمؤمن عبدالعرب عراق و عندالعجم مرغك» و از علي ستاعي يا سيتاعي و از اصمعي و رضوان شاه و نعمان هروي و صلغورشاه و امير غضنفرالمقلب بشهنامه و علي عواد و نصيرالدين اسكندراني و مجيدالدين دشتي و عبدالقادر و همان شمس رومي كه در بسياري از جاها مانند 14ر و 112ر و 126 از او ياد ميشود و در يكجا (79ر) آمده است «نواي شنبكاري مولانا شمس» نيز از علي جان‌قلندر يا علي‌خان ملقب به «قلندرنامه» و عبدالرحيم شمس و جنيد منقار و شيخ صفاري سمرقندي و عبدالحق فسرواي و حمام‌المصري و محمد سياه قسط‌موني و شاوور قسط‌موني و فاطمة صغير و كلهدوز بدرالدين و ابن خربنده و سلطان احمد بغدادي و محمد دو يك و صوت‌العمل از آن بلياني (فارسي) و اكسوز علي و سيدعلي حلبي و كاس‌كنگر و محمود كله‌دوز و حيدر مصري و حاجي خليل‌زاده و محمد لالا و فقير مولانا شاپور قسط موني (124پ و 135ر) و استاد اسحاق و عبدالعزيز بن عبدالقادر و چولحا الياس و محيرالدين دشتي و حسين مارديني و صحت‌نامة خواجه و خواجه عبدالعلي و (نظم افندي ناطق عطري در مقام حجاز كار لاله قرباده يا شريف اصولش خفيف) و «در مقام كوردي كار قصر جنت خواجه اصولش دو يك» و «كار شاه عباس خواجه اصولش دو يك» (157ر) و كاردشت ارژن و كارشكر ريز و كار صلوات‌نامه خواجه دو يك و كار خوچه عثمان و خواجه محبوب.

دوازده صفحة آخر نسخه مانند چهار صفحه آغاز آن به خطي ديگر و نوتر مي‌نمايد.

انجام: كارناقه خواجه عبدالعلي توركي ضرب

اگر ز كوي بري بوستان آيد… الاخر در فصل نكريز كار مرصع خواجه اصولش اوفر… ترياق وفا مي‌آيد.

نستعليق سدة 12، عنوان شنگرف، 166گ 15س ربعي، جلد مقوا عطف و گرداگرد تيماج ترياكي

(ش 1002 بغداد لي وهبي در سليمانيه)

ادوار سلطاني يا المقامات: قاضي‌زاده شيره وي

نخست مقدمه مانند است به نثر تركي در موسيقي نظري با يك عنوان فصل با جدول نام‌هاي مقامات و در آن ياد ميشود از شيخ موسيقار و «ناصرالدين فارابي» و كمال‌الدين و ابوعلي سينا (1پ – 9پ) سپس شعرهاي تركي است با نام مقام در هر بندي و بي‌رموز و نغمه‌نويسي از: اشرف اوغلو، ضياء، عبدالرحيم تركي (از مقالات او)، جلال حلبي، ابوالسعود، باقي، مقصود، خسرو، فيضي آماسيوي، حيران، علوي علوي چلبي، مسيب افندي، نحيف، سهيلي، رياضي افندي، سلطان احمد، حكايت بنكيان هم به نثر تركي در ميانه ديده ميشود (120پ)

نام مؤلف هم در آن آمده است بدينگونه: «بوفقيرالحقير قاضي‌زاده شيره وي» (گ 3 پ س 3 گ)

آغاز مقدمه: بسمله. مايتطق عن‌الهوي دردحي‌الله و اصحابه و انسابه و احبابه اولسونكم هريربنك اوازه ذكر جميل لري اطراف حجاري)

انجام آن. عنايت حق بر له تمام اولدي. تم‌المقامات نستعليق تركي سدة 11، چليپا در شعرها، 186 گ 27 س، در بيشتر جاها سطرها گوناگون.

(ش 1503 نافذ پاشا در سليمانيه)

ادوار سلطاني (نسخة ديگر)

ابيات فارسي و عربي است با نشان دادن آهنگ و مقام آنها و سرايندگان و سازندگان آنها و با آوردن رمزها و نغمه‌نگاري هر يك با حروف عروضي متداول و حرفهاي ديگر.

آغاز عنوان: نوبت، سهروردي ساخته است در مقام راست، نعم ذاك الحديث كما تقول            ابوح به وان غضب العدول

در مستهل: اي تالن تاتل للسردلدر تنتنه… تقسيم… سربنده… ترنم… مثله اول… بازگشت… سربند. ترانه:

            اتهواك و لو ظنيت من اجل هواك-او  اتلف  بالغزام  فالروح  فداك

تقسيم اول: هيئت مااءكيز ايهيكي… سربند… مثله… بازگشت… فروداشت.

نوبت، عبدالقادر ساخته است دو مقام راست:

لولا شهود جمالكم في ذات…

مستزاد خواجه دولاب (شعر عربي)

كليات خواجه دوانزده مقام، شش آواز، بيست و چهار شعبه، بيست و پنج ضرب ساخته است. مقام راست:

پريشانم چو زلفت حالم اينست…

نوبت خواجه (شعر عربي)

قول ابن سوري در مقام راست (عربي)

نوبت علي ستايي در مقام راست در اصول خفيف (عربي)

قول ابن‌سوري (عربي)

غزل صوفي‌الدين در راست (شعر فارسي)

قول تاج عواد در راست (عربي)

عمل رضوان شاه در راست (عربي)

عمل خواجه در ضرب فرخ (فارسي)

عمل جامي علي ضرب فرخ (عربي)

عمل رضوان شاه مخمس راست (فارسي)

عمل استاكمال، راست (عربي)

عمل ابن سروري راست (عربي)

عمل استاكمال، راست (عربي)

عمل صوفي‌الدين، راست (عربي)

عمل ابن‌سروري، راست (عربي)

عمل صوفي‌الدين، راست (عربي)

عمل استا بايزيد سمناني دوانزده و شش در مقام راست (فارسي)

عمل طواسي، راست، (فارسي)

عمل كالوان، راست، (فارسي)

عمل خواجه، راست، (فارسي، با اصطلاح آويزه)

قول سهروردي در عراق، (عربي)

قول استا عبدالقادر عراق، (عربي، بافروداشت)

قول خواجه در اصول كرن، (عربي)

غزل خواجه در عراق، (فارسي)

قول جنيد منقار، عراق، (عربي)

قول صوفي‌الدين، عراق، (عربي)

چهارضرب خواجه، عراق، (فارسي) (دو تام)

قول صوفي‌الدين، عراق، (عربي)

عمل خواجه، عراق، (دوتا يكي عربي دومي فارسي)

عمل قظنفر، عراق، (فارسي)

عمل استاكمال، عراق، (فارسي)

عمل طواشي، عراق، (عربي)

عمل طيفورآغا، عراق، (عربي)

عمل سلطان احمد، عراق، (عربي)

عمل ستايي، عراق، (فارسي) (دوتا)

عمل اسكندراني، عراق، (عربي)

عمل صفا، ، عراق، (فارسي)

عمل خواجه، عراق، (فارسي) (دوتا)

قول ستايي، اصفهان، (عربي)

قول اسكندراني، دوانزده مقام و شش آواز، (عربي)

قول خواجه، در اصول كردن و در مقام اصفهان، (عربي)

غزل كوسه يوسف، اصفهان، (فارسي)

…حسن زامري، اصفهان، (عربي)

قول علي ستايي، اصفهان، (عربي)

قول اصفهان (؟) في مقام اصفهان، (عربي)

عمل طواشي، اصفهان، (فارسي)

عمل خواجه، اصفهان، (فارسي) (سه تا)

عمل استا حسين چنگي، اصفهان، (فارسي)

عمل اسكندراني، اصفهان، (عربي)

عمل قطب‌نايي، اصفهان، (عربي)

عمل خواجه، اصفهان، (فارسي) (چهارتا)

عمل عبدالرحمن نديم، اصفهان، (عربي)

عمل چنگي حسين قونوي، اصفهان، (فارسي)

نوبت حرم صوفي‌الدين، در كوچك، (عربي)

عمل خواجه كوچك، (عربي)

قول خواجه، كوچك، (عربي) (دو تا)

چهارضرب علي ستايي، كوچك، (فارسي)

عمل علي ستايي، كوچك، (فارسي)

عمل خواجه، كوچك، (فارسي)

عمل خواجه، كوچك، (عربي) (دو تا)

عمل خوجه، كوچك، (فارسي)

قول صوفي‌الدين، بزرگ، (عربي)

قول علي ستايي، بزرگ، (عربي)

قول صوفي‌الدين، بزرگ، (عربي)

قول محمد كالوان، بزرگ، ( - )

عمل صوفي‌الدين، بزرگ، (عربي)

عمل سلطان احمد، بزرگ، (فارسي)

عمل محمد هندي، بزرگ، (عربي)

عمل قظنفر، بزرگ، (فارسي)

عمل شيخ‌زاده، بزرگ، (فارسي)

عمل بايزيد كلاه‌دوز، بزرگ، (فارسي)

عمل تاج عواد، بزرگ، (عربي)

عمل خواجه، بزرگ، (عربي)

عمل صوفي‌الدين، ، بزرگ، (عربي)

عمل استا كوركك، بزرگ، (فارسي)

عمل عبدالرحمن حلوايي، بزرگ، (فارسي)

عمل خواجه، بزرگ، (فارسي)

قول صوفي‌الدين، زنگوله، (عربي) (دو تا)

قول سهروري، زنگوله، (عربي)

قول محمود هندي، زنگوله، (عربي)

قول مفنجي خيرالدين، زنگوله، (فارسي)

چهارضرب استا عبدالعزيز، زنگوله، (فارسي)

عمل ستايي، زنگوله، (عربي)

عمل ستايي، زنگوله، (فارسي)

عمل ستايي، زنگوله، (عربي)

عمل استا عبدالعزيز، زنگوله، (فارسي)

عمل خواجه، زنگوله، (فارسي)

عمل حاجي علم نديم سلطان مراد، زنگوله، ( - )

عمل خواجه، زنگوله، (عربي – فارسي) (دوتا)

قول طواشي، رهاوي، (عربي)

نوبت استاد جهان عبدالقادر، (عربي)

قول خواجه، حسيني، (عربي)

قول خواجه، در دولاب حسيني، (عربي)

قول چنگي كتيلا، حسيني، (عربي)

قول اين سروري، در دوانزده و شش، (عربي)

قول اسكندراني، حسيني، (عربي)

نوبت كمال، حسيني، (عربي)

قول خواجه، حسيني، (عربي)

قول صوفي‌الدين، حسيني، (عربي)

ترانة صوفي‌الدين، حسيني، (عربي)

قول مرزنگوش، حسيني، (عربي)

چهارضرب صوفي‌الدين، حسيني، (عربي)

عمل خيرالدين نديم سلطان مراد، (عربي)

عمل خواجه، حسيني، (فارسي) (پنج تا)

عمل خواجه در دوانزده و شش مقام، حسيني، (تركي)

عمل سلطان احمد، حسيني، (فارسي) (دوتا)

عمل طيفورآغا، حسيني، (عربي)

عمل اسكندراني، حسيني، (عربي)

عمل خواجه، حسيني، (فارسي)

عمل عزالدين زيلي، حسيني، (فارسي)

عمل خواجه، حسيني، (فارسي)

عمل خواجه، حسيني، (عربي) (دوتا)

عمل خواجه، حسيني، (فارسي) (سه تا)

عمل قطب نايي، حسيني، (فارسي)

عمل طواشي، حسيني، (فارسي)

عمل محمد رفاف، حسيني، (فارسي)

عمل قظنفر، حسيني، (فارسي)

عمل طيفورآغا، حسيني، (فارسي)

قول خواجه، حجاز دوانزده مقام و شش آواز آن، (عربي)

قول خواجه، حجاز، (عربي)

قول خواجه، حجاز، (تركي)

قول خواجه، دوگاه حجاز، (عربي)

قول اسكندراني، حجاز، (عربي)

چهارضرب قطب نايي، حجاز، (فارسي)

چهارضرب مولانا پاشا، حجاز، (فارسي)

عمل خواجه، حجاز، (عربي)

عمل طوسي، حجاز، (عربي، فارسي، عربي، فارسي)

عمل صوفي‌الدين، حجاز، (عربي)

عمل خواجه، حجاز، (فارسي)

عمل طواشي، حجاز، (فارسي دو تا، عربي، فارسي)

قول سهروردي، بوسليك، (عربي)

قول تاج عواد، بوسليك، (عربي)

قول ابن قردح، بوسليك، (عربي)

غزل علي ستايي، بوسليك، (فارسي)

ترانه، بوسليك، (عربي)

چهارضرب خواجه، بوسليك، (فارسي)

عمل خواجه، بوسليك، (فارسي)

عمل اسكندراني، بوسليك، (عربي)

عمل عزالدين زيلي، بوسليك، (فارسي)

عمل خواجه، بوسليك، (فارسي)

عمل علي ستايي، بوسليك، (فارسي)

عمل خواجه، بوسليك، (فارسي)

عمل حجاز، بوسليك، (عربي)

عمل خواجه، نور، (فارسي)

عمل تاجرمحمد، نور، (عربي)

عمل خواجه، نور، (فارسي)

عمل ابن قردح، نور، (عربي)

عمل قطب نمايي، نور، (فارسي)

قول صوفي‌الدين، عشاق، (عربي)

غزل صوفي‌الدين، عشاق، (فارسي)

قول سهروردي، عشاق، (عربي)

قول عثمان اعراج، عشاق، (عربي)

قول اسكندراني، عشاق، (عربي)

غزل قظنفر، عشاق، (فارسي)

قول صوفي‌الدين، عشاق، (عربي)

ترانه ابن‌سروري، عشاق، (فارسي)

چهارضرب خواجه، عشاق، (فارسي)

چهارضرب بخاري، عشاق، (فارسي)

چهارضرب خواجه، عشاق، (عربي)

عمل خواجه، عشاق، (عربي، فارسي)

عمل خواجه، عشاق مايه، (فارسي)

عمل صوفي‌الدين، عشاق، (عربي)

عمل ابن‌سوري، عشاق، (عربي)

عمل خواجه مهذب، عشاق، (عربي)

نسخ تركي معرب گويا از نويسنده‌اي ترك زبان كه فارسي نميدانسته است، نسخ اصل است و چندين جا و چندين برگ در ميانه و در پايان سفيد گذارده شده است، عنوان شنگرف، در ص1 آمده است- «ابيات فارسي، مجموعه موسيقي بالفارسيه صاحب سطر مختلف»، 177 برگ 17 س، با 25 برگ سفيد در پايان، وقف ابوسعيد عثمان خان پسر مصطفي‌خان بگواهي و خط و مهر حاج ابراهيم حنيف مفتش اوقاف حرمين، جلد تيماج تركي ضربي مقوايي، وزيري كلفت (ش 3135 – 3652 نور عثمانيه)

ادوار سلطاني ديگر يا مجموعة سرودها به روش هندي با نغمه‌نويسي در دو جلد. نخستين داراي چند فصل در:

اصول خفيف

اصول عمل

اصول اوسط

اصول چهارضرب

اصول ضرب‌الفتح و محجل

دومي هم داراي چند بخش:

اصول رمل و غيره

الموشح الكلي جامع‌لجميع‌الالحان مرتب علي بيوت خمسه تأليف خواجه رومي.

تأليفات ديگر

اصول ثقيل

داراي عنوان «خفيف دو گاه از آن علي سياعي» با شعر فارسي و رموز موسيقي و «رمل قصير در شهناز از آن علي سيتاعي» با شعر فارسي و رموز موسيقي شمار.

شماره 127 بادليان در 114 گ و 128 در 107 گ 20 س نستعليق شده 11 و 12 (ش 1851 فهرست)

مجموعه سازسوز: گردآوري علي افقي، نوعي است از ادوار سلطاني.

جنگي است از سرودهاي تركي و فارسي و عربي كه از روي مقامها و آهنگها مرتب شده است و عنوان‌هاي آنها به فارسي است با رمزها و نشانه‌هاي نغمه‌نگاري بروش اروپايي و چنين است در آغاز آن:

هذا مجموعة سازوسوز

ز عالم گرمي و سردي چشيده

در چند فصل با عنوان‌هاي: حسيني، محير، نوا، عشاق، بياتي، عجم، صبا، چارگاه، سگاه، راست، ماهور، اوج، عراق، نهاوند، غزال، نشابور، سنبله، شهناز، نكتريز، بوشلك، عشيران، بوشلك، حصار.

كسي در يك يادداشتي مورخ آدينه 24 ذ ق 1089 بزبان عربي در آن مي‌نويسد كه افقي موسيقي‌شناس و پزشگ و اديب بوده و در يني شهر ترجمان سلطان محمود بوده است و من او را ديده‌ام سرودي در ستايش اين پادشاه مورخ 1075 در آن هست، افقي گويا سرايندة برخي از اين شعرهاست (119ب)

عنوانها در نغمه‌نگاري چنين است: سرخانه، خانة اولي، خانة ثاني، خانة ثالث، ملازمه، ماخر، مقدم، مربع سياعي.

در 72ر آمده است «صولان‌زاده در مقام مزبور (بياتي) » سپس رموز موسيقي است و اين شعر:

در 75ر آمده: «سماعي لصاحب كتاب» سپس رموز است و بيتي به فارسي و بيتي به تركي زير آن

نسخة اصل است و برگهاي سفيد هم دارد و در آن آمده است «صاحبه و مالكه علي بك‌الصنتوري عن سازندگان سلطان محمد سنه 60»

شماره 3114 Slone موزة بريتانيا، به نسخ ريز سدة 11 در 184 برگ.

33 ادوار سلطاني ديگر:

بيشتر آن نغمه‌نگاري و رمز و نت است و شعرهاي فارسي و عربي نمونه‌وار هم در آن هست و بسياري از اين شعرها از عبدالمؤمن و ميرغضنفر است.

با تصنيف «راحه‌الارواح» و «نگار» و «زوال» و «فشارك» با شمارة اينها در هامش نسخه.

برخي از عنوان‌هاي آن: جدول ثاني، ميان خانه، بازگشت، خانة دوم در بيان آوازها.

مقامها: حجاز، راست، عشاق، بوسلك، حسيني، كوچك، اصفهان، سلمك، كردانيه، كوشت، شهناز.

نمونه‌اي از مقامها و نام خوانندگان:

حجاز از آن عبدالقادر

نيريز از آن سيد قلاس «…، سلطان محمد آن شه غازي»

غزال از آن شمس‌الدين رحمه‌الله

غزال از آن ميرغضنفر

نهاوند از آن شمس

اصفهان از آن عبدالمؤمن

اصفهان از آن مسعود چنگي

پنجگاه حيدري نامه ميرغضنفر

پنجگاه رضوانشاه

پنجگاه عبدالعزيز

پنجگاه كاش كنگر

پنجگاه سلطان احمد

نگار «از آن وصله‌بندستان آوازي»

عشاق از آن شمس رحمه‌الله

عشاق علي ستاعي

دوگاه از آن علي عواد «در سپهر سلطنت در ملك عثمان»

دوگاه بايزيد اقشهر در عمل

دوگاه چلبي‌زاده سه ضرب

عراق عبدالمؤمن

عراق حيدري نامه ميرغضنفر

حسيني عبدالعزيز

حسيني علي ستاعي

سلمك علي ستاعي

كردانيه جنيد منقار چارضرب

ماهور از آن نجم‌الدين دشتي خفيف

انجام: جدول ثاني بود… فوادي الخ، بازگشت ددر ددر… بله لي بله‌للال الخ.

تما شد روز چهارشنبه هجدهم جمادي‌الاولي سنة 1074 در شاه جهان‌آباد مشهور به دهلي كتبه محمدامين به جهت قبادبيك مخاطب به ديانت‌خان، به تاريخ 17 شهر ربيع‌الاول سنه 1075 با اصل مقابله شده.

اينهم بايستي در كشور عثماني به نگارش درآمده باشد.

كتابخانة دانشگاه پنجاب در لاهور ش 16/1636  pph III نستعليق محمدامين براي قبادبيك ديانت‌خان در دهلي در روز چهارشنبه 18ج 1ر1074، مقابله شده با اصل در 17ع 1ر1075، آغاز افتاده، 55 برگ 15 س ربعي بزرگ، با خط كشيدگي، عنوانها شنگرف، رمزها معرب.

چند رسالة ديگر ادوار سلطاني مانند

رسالة علم ادوار از هاشم‌بيك عبدالقادرزاده يني شهري در گذشتة 1339، بنام سلطان عبدالعزيزخان بن محمودخان چاپ 1280 استانبول در 87+512 ص به نسخ چليپاي دو ستوني ربعي.

نسخت موسيقي نظري است كه در آن از فتحية زين‌الدين، عبدالحميد لاذقي ياد شده است، به نام اصولات موسيقي، رساله علم ادوار سپس مجموعه كارها و نقشها و شرقيات با نام بردن موسيقاران زمان خود كه براي تاريخ موسيقي بسيار سودمند است و نت هم دارد به روش پيشينيان (ش 407 حسين كاظم)

آغاز: سپاس شكر بي‌غايه اول خالق‌الارض و السمائه

رساله در علم ادواره دائره، بنام سلطان عبدالعزيزخان بن محمودخان (1277 – 1293) در آن از «زين‌الدين عبدالحميد لاذقي» ياد شده است (ص2) كه گويا درست نباشد.

با عنوان «مقدمة مجموعه» در بعريف اصولات، «مجموعة عتيقه 1 ده بين‌الناس متداول» (ص2)، رساله در علم ادواره دائره، در تعريف مقام رهاوي . . . . . . . . . . .مجموعه كارها و نقشها و شرقيات

در چند فصل است درست مانند نسخه خطي موزة بريتانيا هر فصلي دربارة مقامي است، سماعيات هم دارد، با فهرست مقامات مشهوره پيش از عنوان مجموعه كارها و نقشها و شرقيات در 2ص، از موسيقاران هم در آن نام برده ميشود، در ص241 آمده است «حصة دو يك كار شاه عباس»

در “Thornton et su oxford” شمارة 362، 313 آمده كه اين كتاب در 1280 در استانبول چاپ شده است ولي من در كتابخانة دانشگاه اوترخت نسخه‌اي ديدم به نسخ در 87+512 ص به نسخ چليپاي به اندازة ربعي چاپ سنگي گويا در استانبول و من تاريخي در آن نتوانستم بيابم (ش 71ر12L دانشگاه اوترخت).

جلوه نامه: غلام حسين خان لوهاني در 1223 مولودنبي (= 121) بفرمان تيپو سلطان در 12 رسم (ديوان هند نستعليق بي‌تاريخ 2764) يك رشته سرودهاي صحنه‌ها و جشنها و بزمهاي عروسي است كه بيتها و قصيده و رباعي است بيشتر به هندوستاني و كمي به فارسي با ديباچه فارسي، اين هم نوعي است از ادوار سلطاني.

جنگ سرودها و تصنيفهاي تركي بي‌نغمه‌نويسي و با اصطلاحات فارسي شماره 3221 شرقي موزة بريتانيا كه وصف آن در فهرست (ص213) آمده است. بخش شرقيات و سماعيات دارد و مانند اينها در فهرست وين (فلوگل 1: 767) هم ديده مي‌شود.

جنگ سرودهاي غنائي تركي با عنوان‌هاي موسيقاري شماره 7251 شرقي موزة بريتانيا، نسخ چليپاي تركي سدة 12 و 13، عنوان شنگرف، ربعي بياضي.

جنگ سرودهاي تركي با نام‌هاي: عطري و شوقي و چلبي عبدالله، خواجه، خاتم افندي، با مقدمه‌اي به نثر دربارة موسيقي و رموز كهن موسيقاري دربارة مقامات «دم تك‌تك…» سپس شعرها است با عنوان‌هاي موسيقاري و رمزهاي قديم نغمه‌نگاري در چند فصل. شمارة 7252 شرقي موزة بريتانيا، نستعليق تركي چليپاي دو ستوني سده 12، عنوان شنگرف، در 100ص، ربعي، اصل است و چند جا سفيد گذارده شده است.

جنگ سرودها، نخست جدول مقامها است از راست تا دوگاه كه فهرست مانند مطالب است با اشاره به شمارة صفحات، سپس در بيان اصولات كه منشاء قديم چند مقام است در 1ص، سپس سرلوح است و آنگاه تصنيفها آغاز ميشود با عنوان هاي آنها، تا ميرسد به «سماعي طبعي افندي».

شماره 7253 شرقي موزة بريتانيا، نسخ تركي چليپاي سده 12، اصل است و بسياري از جاها سفيد دارد و بايد دفتر موسيقاري باشد، با مهر ابراهيم ادهم، 93 برگ ربعي.

جنگ ترانه‌ها و شعرهاي تركي با نام سرايندگان.

شماره 7254 شرقي موزة بريتانيا، نستعليق تركي سدة 13، ميانه نسخه است از ص 53 تا 131، چندان ارزشي ندارد.

جنگ داراي سرودهاي الهي و سماعي و بسته و غزلها كه برخي از درويشان گروه خلوتي است بنام نيازي مصري در گذشتة 1111 و اشرف اوغلي و فضولي و هدائي و شمسي و جمالي جلوتي.

شماره 7647 Add موزة بريتانيا (ص 212 فهرست تركي).

جنگ تصنيفها و سرودهاي تركي گاهي با نام سرايندگان، با عنوان‌هاي موسيقاري در برخي از جاها.

شماره 8040 شرقي موزه بريتانيا، نستعليق چليپاي تركي سدة 12، ربعي.

جنگ سرودهاي تركي با عنوانها موسيقاري به فارسي يا تركي يا شعر شرقي افندي.

شماره 8041 شرقي موزة بريتانيا، نستعليق تركي سدة 13، از آن احمد اسعد حفيد بوده است. ربعي، نسخه تركي است.

مجموعه‌شعرهاي غنائي عبدالقادر و ديگران با عنوان‌هاي «سماعي، تركي، شرقي» به تركي و فارسي با نغمه‌نگاري حروفي.

نسخه موزة مولانا سدة 13 (فهرست3: 461)

مجموعه، 7939 Add موزة بريتانيا نسخ معرب سدة 12، (فهرست تركي ريو 211 – فهرست عربي ص510) داراي منشيات فارسي سپس شعرهاي عربي و تركي و فارسي، تركي‌هاي آن با عنوان‌هاي قوشمه، بسته، سماعي، يوكرك، از سرايندگاني مانند روحي، ثابت، سليمي، جامي و ديگران كه در فهرست تركي برشمرده شده است و يكي از آنها كوراغلي است و اينها بيشتر غول است.

در پايان چند بيتي است كه ميان احمدپاشا فرمانرواي بغداد و تهماسب قلي‌نادر شاه در هنگام يورش وي در 1145 گذشته است.

«مقاماتا كوره بسته مجموعه سي» مانند ادوار سلطاني‌هاي ديگر است با‌آوردن مقامات و اشعار كه در فهرست موزة مولانا (2 : 272) وصف شده و نام‌هاي موسيقاران هم از روي اين نسخه در آن آمده است.

آغاز: راست، نقش خواجه خفيف

اين سبكه رخش چراغ بوم من بود-اهاياريمن

چشم ز بهار عارضش روشن بود-اهاياريمن

انجام: جفا سني بكند گو گلمي ويردم آه آه سنسين افندم ش 2193 موزة مولانا، 304ص.

ادوار سلطاني ديگر

شمارة 1851 بادليان كه مانند پاريس (بلوشه 2013 فارسي) نغمه‌نويسي هم دارد و در آن هم از خواجة رومي ياد شده است.

به فرموده استاد مينوي در فرار مولانا در قونيه ازين گونه كتابها فراوان يافت ميشود.

در طوپقپوسراي نسخه‌هاي ديگري است به شماره‌هاي، 1794 H ، 402 B ، 3 A 5 R، 544 U، 1724 R، 1723 R، 1722R، 1725 H، 1793.

به نام‌هاي «مجموعة بسته، مجموعة سماع، مجموعة نعمت و غزل الهي، مجموعه، دفتر شراقي» كه بايد مانند ادوار سلطاني دفتر موسيقار و اهل سماع باشد (فهرست تركي ج1).

چهرة اكتاي قاآن، مضبوط در گالري نقاشي چهره‌هاي امپراطوري در پكن