آذري دميرچي، علاءالدين. "پژوهشي دربارة طهران دوم". دوره 15، ش 175 (ارديبهشت 56): 53-51، تصوير.

 

خلاصه: موقعيت جغرافيائي، شرايط طبيعي، محصولات، آثار قديمي شهر تهران با طيران يا طهران.

پژوهشي دربارة طهران دوم

 

دكتر علاءالدين آذري دميرچي

 

در فاصله 49 كيلومتري مغرب اصفهان در دامنه كوه و دره سرسبز و خرمي شهر كوچكي بنام تيران Tiran قرار دارد كه تاريخ‌نگاران روزگاران پيش آنرا طيران يا طهران هم نام برده‌اند. در كتاب محاسن اصفهان در دوجا از آن ذكري به ميان آمده[i] و در كتاب نصف جهان في تعريف‌الاصفهان بيشتر درباره آن صحبت شده است «آبادي كرون سفلي‌شامل تيران و عسكران است و دهات بسيار دارد، تيران را به تعريب طيران و طهران مينويسند»[ii]

آبادي تيران به سبب وجود رودخانه كوچكي بنام مرغاب يا آب مرغاب است كه از شعبات زاينده‌رود بشمار مي‌آيد يك عكس هوائي خط سبز زيبائي را كه در اطراف اين رودخانه در فاصل ده‌ها كيلومتر وجود دارد بخوبي نشان ميدهد جاده ديگر اصفهان به خوزستان از تيران ميگذرد و همين امر بر اهميت آن مي‌افزايد، رودخانه ديگري بنام برازگرد يا حوض برازگرد در نزديكي اين شهر جريان دارد كه به مرغاب مي‌پيوندد. هواي پاك و فراواني آب و وجود مردم فعال و زحمتكش باعث شده است كه شهر يا شهرك مزبور بسرعت رو به توسعه و ترقي برود و تفرجگاه مردم اصفهان بشود.

آنچه بيشتر مايه پيشرفت بخش مزبور شده است وجود بقعه امامزاده احمد يا شاهزاده احمد است كه زيارتگاه عمومي گروهي از مردم اصفهان است روزها و شبهاي جمعه گروه كثيري از مردم شهر و روستاي اصفهان با هر وسيله‌اي خود را به تيران ميرسانند و بزيارت امامزاده مي‌شتابند. بقعه امامزاده احمد صحن و ضريح زيبائي دارد، درون صحن بسيار جالب و خيره‌كننده است و تزيينات ظريفي دارد. گنبد زيارتگاه با طرح اسليمي شبيه به گنبد مدرسه چهارباغ كاشيكاري شده است و گلدسته‌هاي آن هم جالب و چشمگير است البته لازم به تذكر است كه گنبد و گلدسته‌ها قدمت چنداني ندارند و هنرمند اصفهاني بنام مهدي مصدق اصهاني بتاريخ 1338 شمسي آن را ساخته و پرداخته است. اما بدنه و ديواره‌هاي بقعه از قدمت آن حكايت مي‌كند و بگفته اهل محل سابقاً گنبد كوچكي داشته كه به علت تركهائي كه برداشته بود آن را خراب كردند. محوطه امامزاده احمد قبرستان عمومي است و اطراف محوطه را محل‌هائي براي اقامت زائرين درنظر گرفته‌اند.

شهر تيران داراي مسجد كهنه‌ايست كه بنام مسجد خان مشهور است از اين مسجد بازديد شد، درون آن فاقد كتيبه و يا كتيبه‌و يا كاشي‌كاري بود و اگر هم وجود داشته بمرور از بين رفته و ديواره‌ها را با گچ پوشانده‌اند فقط در بالاي طاق‌نماها و ايوانها با كاشي آبي‌رنگ نام علي مذكور است. در حاشيه در ورودي مسجد خان سنگابي مربع شكل وجود دارد كه بر روي آن نوشته شده است «وقف جناب سيدالشهداء نمود عليجاه محمدعلي خان در غره ربيع‌الثاني 1286 هجري قمري» (زمان سلطنت ناصرالدين شاه).

مسجد مذكور داراي شكافها و تركهاي فراوان است و بيم آن ميرود كه در نتيجه سهل‌انگاري ويران شود.

دورنماي امامزاده احمد - تيران

دورنماي بقعة امامزاده احمد تيران

بقعه شاهزاده احمد در تيران گنبد و گلدسته‌ها

مسجد خان واقع در تيران

 در صحن ديگر مسجد گروهي زن و مرد مشغول اداي نماز بودند.

آخرين بناي مشهور تيران حسينيه آنست كه بگفته اهل محل چند قرن از بناي آن ميگذرد و قديميترين بناي موجود در اين شهر است.

شهر تيران داراي كوچه‌ها و معابر تنگ و باريك و خانه‌هاي قديمي و كاهگلي است با اينحال اغلب كوچه‌ها را اسفالت كرده و در نظافت آن ميكوشند، آب لوله‌كشي و برق بهمه منازل راه يافته است.

در سال‌هاي اخير منازل جديدي هم در اين شهر ايجاد شده و نو و كهنه در جوار هم بچشم ميخورند.

مهمترين محصولات كشاورزي تيران عبارتست از انگور و گندم و جو و سيب‌زميني و هلو و گردو و بادام، انگور عسكري آن در همه اصفهان شهرت دارد و نوع ديگري از انگور درشت بنام مهره Mehereh در اينجا بدست مي‌آيد كه در نوع خو بي‌نظير است. در پايان گفتني است كه بخش تيران جزو فرمانداري نجف‌آباد اصفهان است.

 

“پاورقي‌ها”

 1 - محاسن اصفهان يا ترجمه محاسن اصفهان از عربي بفارسي بقلم حسين‌بن محمدبن ابي‌الرضاء آوي باهتمام عباس اقبال.

 2 - كتاب نصف جهان في تعريف‌الاصفهان تأليف محمد مهدي‌بن محمدرضا الاصفهاني به تصحيح و تحشيه دكتر منوچهر ستوده ص314.