شفائيه، هادي. "عكاسي". ازكلاس هنر. دوره1-5، ش18 (فروردين43): ص 40-43، جدول.

خلاصه: نورموجود و انتخاب صحيح ديافراگم و سرعت.

عكاسي

هادي

گذشته‌ها:

مقدمه ـ تاريخچه ـ تشريح دوربين عكاسي ـ انواع مختلف دوربين‌ها ـ اقسام ابژكتيف‌ها ـ چه دوربيني بخريم و يك حلقه فيلم 36 تايي را چطور تمام كنيم؟ ـ تصوير چگونه ثبت مي گردد؟

نور موجود و انتخاب صحيح ديافراگم و سرعت چنانكه گفته شد فيلم‌ها با قدرت و حساسيت مختلف براي مصارف گوناگون ساخته مي شود. در زير، جدولي براي مقايسه و مطابقت درجات معمولي به نظر مي رسد كه با در دست داشتن يكي از درجه‌ها مي توان آنرا به ديگري تبديل كرد. و همچنين نسبت آنها را با همديگر سنجيد.

ملاحظه مي شود كه اگر در يك وضع معين براي فيلم 50  ا.س.ا. لازم است يك ثانيه نور داده شود. براي فيلم 12 درجه چهار ثانيه و 200 درجه يك چهارم ثانيه كافي است. با توجه به اينكه شدت و ضعف نور منعكس از نواحي تيره و روشن اجسام در روي املاح نقره موجود در سطح فيلم‌ها تأثير كم و بيش كرده و تصويري متشكل از سياهي‌ها و سفيدي‌ها و خاكستري‌ها به وجود مي آورد، مي توان پي برد كه وجود نور، هر قدر هم كه اندك و ناچيز باشد، كافي است تا تصويري ايجاد كند. منتهي همچنانكه براي پر كردن حوضي به وسيله شير آب دهان گشاد، مدتي كمتر از پر كردن همان حوض توسط شير تنگتر لازم است، در مورد فيلم و سطح حساس آن نيز عيناً همين مثال صدق مي‌كند(حوض= سطح فيلم، ديافراگم = دهانه شير، نور = آب) يعني اگر با ديافراگم در مدت يك ثانيه عكسي گرفته شود در همان وضع براي  ديافراگم 16 (بسته تر)، مدت دو ثانيه و جهت ديافراگم 8 (بازتر)، نصف ثانيه وقت لازم است.

F ـ مقصود از ترتيب اين ستون و ارقام آن ايجاد مقايسه بين قدرتهاي مختلف فيلم‌هاست.

 براي سنجش دقيق مقدار نور، دستگاهي به نام نور سنج وجود دارد كه بعداً توضيح داده خواهد شد و در شرايط نامساعد نور استفاده از آن ضروري است اما در هواي آزاد با مراجعه به جدول زير مي توان نتايج خوب و صحيح به دست آورد:        [40]

براي فيلم 100 A.S.A.

اين جدول براي بهار و پاييز متناسب است.

در تابستان ديافراگم‌ها يك درجه بسته‌تر و در زمستان يك درجه بازتر بايد باشد. در تمام احوال درجات مزبور از 2 ساعت بعد از طلوع آفتاب تا 2 ساعت به غروب مانده معتبر بوده، در اوايل و اواخر روز نور بيشتري (ديافراگم بازتر) لازم است، در صورت استفاده از فيلم 200 A.S.A. فقط كافي است با حفظ درجات ديافراگم مذكور با سرعت 200/1 يا 250/1 ثانيه عمل كرد. بر عكس با فيلم 50 A.S.A. آنرا به 50/1 يا 60/1 تقليل داد.

چون موضوع‌هايي كه از آنها عكسبرداري مي شود همگي ساكن و بي حركت نبوده و حتي سرعت حركتشان با يكديگر فرق مي‌كند لذا تمام عكس‌ها را با سرعت واحدي نمي توان گرفت. همچنين موضوع معيني را كه سرعت يكنواختي دارد از هر جهت و در همه حال ممكن نيست با يك سرعت بدون تكان خوردن، عكاسي كرد. با مراجعه به جدول زير كه در آن بعضي  موضوعات متحرك و جهت حركت آنها نشان داده شده مي توان محاسبات لازم را به عمل آورد.        [41]

بايد در نظر داشت كه درجات سرعت و ديافراگم دوربين‌ها چنان تنظيم و تقسيم شده كه از هر درجه به درجه ديگر مقدار نور دو برابر و يا نصف مي شود؛ مثلاً اگر سرعت 60/1 ثانيه را در نظر بگيريد خواهيد ديد كه در يك طرف آن 30/1 و در طرف ديگر 125/1 ثانيه وجود دارد. درجات ديافراگم نيز بر اساس همين محاسبه تنظيم گرديده، يعني اگر ديافراگم 11 را به طور مثال انتخاب كنيد مقدار نوري كه از آن عبور مي كند دو برابر ديافراگم 16 و نصف ديافراگم 8 است.

بين ترتيب با افزودن و يا كم كردن هر يك درجه سرعت لازم است يك درجه ديافراگم نيز باز و يا بسته شود. مثال: عكسي با ديافراگم 11 و سرعت 60/1 ثانيه گرفته مي شود، در صورتيكه بخواهيم سرعت و يا ديافراگم را يك درجه كم و زياد كنيم بايد به شكل زير عمل نمائيم.

30/1  16/ F →   يا 60/1 = 11/F يا ← 125/1 = 8/ F

در هر سه وضع فوق مقدار نوري كه به سطح فيلم مي رسد تقريباً مساوي آنها مي باشد.

(٭) مثلاً با دوربين 6×6 كه طول فاصله كانون آن 80 ميلي متر باشد:

متر 8 = ميلي متر 8000 = 100 × 80        [42]

در ساختن فيلم‌ها سعي مي شود قدرت و امكاني به آنها داده شود كه اختلافات و اشتباهات را تا حدودي جبران كند؛ زيرا در غير اين صورت كوچكترين اشتباه باعث خراب شدن تصوير مي گرديد و همچنين عكسبرداري فقط از موضوعاتي ممكن مي شد كه روشني تمام نقاط آن يكسان باشد.

اين قدرت و امكان را دامنه عمل مي نامند.

پر واضح است كه اين دامنه هر چه وسيع تر باشد دليل بهتر بودن فيلم خواهد بود، زيرا علاوه بر اينكه خواهد توانست از موضوع واحدي كه نقاط مختلف آن داراي اختلاف روشني زيادي است تصوير خوب و جالب بگيرد، اشتباهات محاسبات نور را نيز به مقادير قابل توجهي جبران خواهد كرد.

البته دامنه عمل فقط به جنس و ساختمان مواد حساس فيلم بستگي نداشته، ظهور نيز دخالت مهمي در آن دارد، با افزودن به مقدار نوري‌كه داخل دوربين مي گردد و كم كردن از مدت ظهور مي توان وسعت بيشتري به دامنه بخشيد.

اختلاف روشني ـ نقاط مختلف هر موضوع عكسبرداري  از لحاظ روشني معمولاً يكسان نيست. مثلاً در يك روز آفتابي (بدون ابر در آسمان) كه روشن‌ترين قسمت‌ها نسبت به سايه تقريباً 50 مرتبه روشن تر است مي گويند نسبت و يا اختلاف روشني موضوع 1 بر 50 است.

اما در يك روز باراني كه آسمان ابري و خاكستري رنگ است در همان محل نسبت فوق ممكن است تا 1 بر 5 تقليل يابد.

بزرگترين اختلاف در تصاوير محل هاي سر‌بسته (داخل ساختمانها )  بچشم مي‌خورد، مخصوصاً اگر پنجره‌هايي در آن وجود داشته باشد.

با مراجعه به جدول زير اختلافات روشني بعضي از موضوعات معلوم ميگردد.  

1:4