|
كرنا شيپورهاي بلندي است كه در آن
از ته گلو فرياد مي كنند واين فرياد ها با
صداي قره ني ها و نقاره ها و طبل ها هم
آهنگي مي كند. طبل ها و نقاره ها را معمولا"
در اول غروب آفتاب و دو ساعت بعد از نيمه شب
بصدا در مي آورند.
فقط واليها و خان ها به نسبت عظمت
قلمرو حكومتشان مي توانند كم و بيش تعدادي
از اين كرناها را داشته باشند، والي ها و
خان ها وقتي مسافرت مي كنند يا به شكار مي
روند دسته كرنا را با خود همراه مي برند.
حكام زير دست واليها و خان ها كه
طبعا" مقامشان پايين است حق دارند فقط
از قره ني ونقاره وطبل استفاده نمايند.››
در جاي ديگر زير عنوان موسيقي
ايراني مي افزايد: ‹‹ در قسمت شمال ميداني
كه قبلا" به ذكر آن پرداخته ام طالاري
بسيار عالي و زيبا وجود دارد كه نوازندگان
شاه هر روز هنگام غروب آفتاب و دو ساعت بعد
از نيمه شب و ظهر در آنجا بنواختن مي
پردازند، ولي در روزهاي عيد سر و صدا و جار
و جنجال آنها شب و روز ادامه دارد، من
نوازندگي آنها را باين دليل جار و جنجال
ناميدم، زيرا نوازندگان متجاوز از شصت
نفرند كه سازهاي مختلف را در هم وبرهم
لاينقطع بصدا در مي آورند. عده يي طبل بزرگ
مي زنند، و عده يي طبلهاي كوچك را بصدا در
مي آورند، عده يي شيپور و قره ني مي نوازند
و عده يي از ته گلو در بوقهايي فرياد مي
كشند. بطوري كه قبلا" نوشته ام اين فرياد
با بوق علامت تشخص مقامات عاليه مي باشد.››
آيين هاي درباري ايران با دست
نوادگان امير تيمور كه در هند بنياد
پادشاهي نهادند، موبمو بلكه با تشريفات
گسترده تر و بيشتر بكار بسته مي شد و چون
خوشبختانه نويسندگان آن سامان، چنانكه در
نقاشيهايشان نيز ديده مي شود، بسياري از
كارها و گوشه هاي زندگي روزانه و آيينها را
در نوشته هاي خود ياد كرده اند، از اينرو
آن نوشته ها روشنگر بسياري از آيينهاي
درباري ايران نيز تواند بود.
چنانكه درباره همين ‹‹ نقاره زني››
و چگونگي نواختن آن و سازها و افزارهاي
موسيقي كه در دسته نقاره زنان بكار مي رفته
است در آيين اكبري آمده است:
‹‹ نقاره بيست جفت و كم وزياد در
نوازش دارند.
دهل: چهار از آن به نوا در آيد.
كرنا: از زر و سيم و برنج و جز آن
برسازند و كم از چهار ننوازند.
سرنا: عجمي و هندي نه تا بسرايند
نفير: عجمي وفرنگي و هندي بود و از
هر كدام چندي بنوازند.
سنگ: (بكسر سين و نوه خفي و كاف فارسي)
از مس بسان شاخ گاو انتظام يابد و دو تا را
بكار برند.
سنج: سه جفت از آن نواخته شود.
پيشتر هر گاه چهار گهري از شب و همان
قدر از روز ماندي نواخته شدي، كانون نخست
در نيم شبان كه نور افزاري جهان روز رو
بفراز نهد و ديگر هنگام پيدايي آن گيتي
فروز.
پيشتر از آن بيك گهري جادو نفسان،
سحر پردازان بنواختن سرنا زمزمه آگهي در
دهند و غنودگان را بيدار گردانند. و پس از
يك گهري، چاشني كنند، كور گه زا لختي بآواز
در آوردند و كرنا و نفير و ديگر اسباب شكوه
را – جز نقاره – بكار برند و پس از اندك
زماني باز سرنا پردازند و به نفيرهاي نشاط
بخش اصول نگاه دارند.
و چون يك گهري ديگر سپري شود در
نقاره نوازي كوشش رود و همه هنرمندان
كارپرداز صيت اقبال را بلند گردانند و هفت
چيز عشرت افزايد:
نخستين مرسل، آغاز مرسلي نمايد و آن
اصولي است خاص، سپس به برداشت پردازد و آن
نيز اصولي چند است.
درين هنگام همگي هنر پردازان
بنواختن در آيند، پس از آن نيز نمايند و از
بلندي به پستي گرايند.
دوم ساييدن چهار اصول: اخلاطي،
ابتدايي، شيرازي، قلندري، نكر قطره و آنرا
بخود قطره هم گويند، يك گهري و بدين نمط
نشاط افزايند.
|
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)