|
آشنائي با چند نقاش ايراني و هندي در
اوائل قرن يازده هجري
دكتر عيسي بهنام
استاد دانشكده ادبيات
در
اوايل دوران صفويه هنر نقاشي ايران به
بالاترين درجه كمال خود رسيده بود، پس از
شاهكارهاي بزرگي كه در هرات بوسيله بهزاد
و شاگردانش بوجود آمد ديگر براي نسلهاي
آينده جايي براي هنرنمايي باقي نمي ماند و
طبعاً نقاشان جواني كه در عهد شاه طهماسب
مي زيستند تقريباً راهي جز تقليد از
كارهاي استادان مكتب هرات نداشتند. با اين
حال عده اي از نقاشان جوان ايراني وسيلههايي
پيدا كردند كه خود را از قيد تقليد بيرون
آورند. يكي از اين جوانان رضاء عباسي بود
كه خط را برنگ ترجيح داده با ايجاد
منحنيهاي با تناسب، سبك بخصوصي بوجود آورد
كه با سبك بهزاد و شاگردانش اختلاف زياد
داشت.
چند
نقاش جوان ديگر به دعوت همايون شاه پادشاه
هند به آن كشور
رفتند و در آنجا اقامت دائم اختيار نمودند
و در خدمت سلاطين هند در آمدند و در نتيجهي
اين مهاجرت مكتب نقاشي مخصوصي در هندوستان
بوجود آمد كه فراوردههاي آن امروز در
بسياري از موزه هاي جهان پخش مي باشد
خوشبختانه در كتابخانه سلطنتي و موزه
ايران باستان و هنرهاي زيباي كشور تعداد
زيادي از نقاشيهاي اين مكتب موجود است.
يكي از خصوصيات مكتب ايران و هند
اين است كه به قيافه واقعي و اشخاص توجه
بيشتر شده به اين معني كه اشخاص را بشكل
خودشان كشيده اند و به اصطلاح امروز«پرتره
سازي» در ميان آنها رونق يافت. خصوصيت ديگر
اينكه سابقاً صفحات كتاب را مصور مي كردند
براي اينكه داستانهاي آن كتاب بهتر فهميده
شود. مثلاً در كتاب شاهنامه جنگ ايرانيان و
تورانيان، در خمسه ي نظامي، داستان ليلي و
مجنون، در كليله و دمنه، داستان چهار رفيق
را مصور مينمودند. ولي در مكتب هند و
ايراني بيشتر تصوير امرا و
پادشاهان و زنها و مردهاي دربار و
علماء و سرداران و حتي نقاشان مورد توجه
بود و سعي مي شد طوري شكل آنها را بسازند كه
شناخته شوند و ديگر اين صفحات به كتابهايي
مربوط نبود بلكه صفحات مجزائي بود كه
بصورت آلبوم يا مرقع در مي آمد.
در
حقيقت نقاشي جنبه ي تزئيني خود را از دست
داده بود و به طبيعت نزديك شده بود و در
همان موقع رنگ جاي خود را به خط مي داد و
قهرمانان نقاشي قنداق بيرون آمده حركت
ميكردند. عبدالصمد شيرازي و مير سيد علي
تبريزي دو نقاش جواني بودند كه راه كابل به
دربار همايون شاه مسافرت نمودند. شيراز در
تمام ادوار تاريخي ايران يكي از مراكز مهم
هنر نقاشي بود و نقاشان مكتب ايلخانان و آل
جلاير و هرات همه از شيراز به آن محلها
رفته بودند.
شهر
تبريز در دوران پادشاهي شاه طهماسب مركز
تجمع هنرمندان شده بود و نقاشان شيرازي كه
در دوران تيموري به هرات رفته بودند و
همچنين بهزاد و شاگردانش پس از برافتادن
حكومت هرات به
تبريز آمدند و خدمت شاه طهماسب را قبول
كردند و مير سيد علي نيز يكي از شاگردان
بهزاد بود.
|
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)