|
|
||
كريمي، علي. "شيوههاي مختلف
مينياتورسازي ايران". دوره2، ش20 (خرداد43): ص
48-54،
تصوير.
|
||
|
|
||
خلاصه:معمول شدن لغت مينياتور درايران ـ درباره
انواع شيوههاي مختلف مينياتور ايراني: مينياتور تمام رنگ جسمي و
شيوه تهيه رنگهاي مورد مصرف، مينياتور
آبرنگ روحي
ـ
مينياتور سياه قلم رنگي، مينياتور سفيد
قلم، تشعير، مينياتور رنگ روغن، مينياتور
زيرروغني.
|
||
|
|
شيوههاي مختلف مينياتورسازي ايران
علي كريمي
در
شمارههاي گذشته اين مجله، راجع به لغت
مينياتور كه از زيان فرانسه در ايران
متداول شده توضيح كافي داده شد و روشن
گرديد كه اين لغت از اوايل قرن بيستم به
علت فعاليتهاي مداوم هيئت علمي و باستان
شناسي فرانسوي در ايران و جمع آوري آثار
نقاشي هاي قديمي كه توسط عتيقه فروشان و
دلالان آنها در كليه شهرها و قصبات ايران
به جستجو مي پرداخته اند عامه فهم و رايج
گرديد. امروزه نيز در تمام كشورهاي شرق و
غرب، نقاشي هاي ظريف و تصاوير كتب خطي و
ريزه كاريهاي محلي و ملي را مينياتور مي
نامند.
مثلاً
بجاي اينكه بگويند، نقاشي ايراني ـ نقاشي
ژاپني ـ نقاشي چيني ـ نقاشي هندي و غيره،
مي گويند، مينياتور ايراني ـ ژاپني ـ چيني
ـ هندي و
…
بدون
شك در كشورهاي غير اروپايي نيز از همان
اوايل قرن بيستم لغت نقاشي به سبكهاي
كلاسيك و امپرسيونيسم كه از اروپا اقتباس
نموده بودند اطلاق شده است.
از
نيمه دوم قرن بيستم تا كنون علاوه بر دو
لغت نقاشي و مينياتور، لغت مدرن نيز در
جهان متداول شد و اين لغت سوم منحصراً به
شيوه هاي نقاشي كه بعد از دوره
امپرسيونيسم از طريق اروپاي غربي به
كشورهاي غير اروپايي آمده و مورد بحث قرار
گرفته اطلاق مي شود.
اكنون
چون بحث ما راجع به شيوه هاي مختلف
مينياتورسازي ايران مي باشد و به تجويز
علماي زبان و لغت شناس، هر لغتي كه متداول
و مفهوم عامه شد استعمال آن را بلا مانع
تشخيص داده اند، لذا براي معرفي و تشريح
شيوه هاي نقاشي ملي ايران از همان لغت
جهاني (مينياتور) استفاده مي شود.
جاي
ترديد نيست كه در سالهاي اخير تعداد
علاقمندان و آشنايان مينياتور ايران به
ميزان قابل توجهي رو به افزايش رفته و مي
رود، ولي اكثر آنها شيوه هاي مختلف و وجه
تمايز انواع مينياتورها را به خوبي نمي
شناسند و شايد بعضي از هنرمندان جوان و
مجموعهداران و علاقمندان جديد كه با
نقاشي هاي ملي ايران سرو كار دارند، در
شناخت سبكها و طريقه عمل و شيوه هاي مختلف
مينياتور ايراني دچار ابهام باشند. لذا به
منظور آشنايي بيشتر و روشن نمودن ذهنآنها
لازم بود شيوههاي متنوع مينياتور با
معرفي نمونهاي از هر شيوه تشريح تا راه
جستجو و تحقيقات تسهيل شود. |
|
با
توجه به مقدمه ذكر شده بايد دانست، تكنيك
مينياتور سازي ايران بسيار متنوع است و هر
يك از استادان معروف تغييراتي در روش و
شيوههايي كه قبل از آنها موجود بوده وارد
نموده اند. معهذا به طور كلي و قطع نظر از
تغييرات جزيي و كم اهميت، مي توان
شيوه هاي ساخت
مينياتورهاي ايران را به شرح زير تقسيم و
تفكيك نمود:
1ـ
مينياتور تمام رنگ جسمي
2ـ مينياتور آبرنگ روحي
3ـ مينياتور سياه قلم رنگي
4ـ مينياتور سياه قلم
5ـ
مينياتور سفيد رنگ
6ـ مينياتور رنگ روغني
7ـ مينياتور زير روغن
8ـ تشعير. مينياتور تمام رنگ جسمي
1ـ رنگهاي جسمي مينياتور سازي را در گذشته با پودر رنگهاي معدني مانند سفيد آب سرب، سرنج، لاجورد، سيلد، شنجرف، زرنيخ، نيل و غيره روي سنگ مسطح و صيقلي كه بر اثر سائيدن زياد، قسمت وسط آن گود مي شد [48] با قطعه سنگ صيقلي كوچك ديگر كه در دست جا بگيرد ساعتها مي سائيدند تا خوب نرم و قابل استفاده شود.
معمولاً
شاگرداني كه براي تعليم نزد استاد مي
آمدند در سال اول، كارشان رنگ سائيدن بود
ولي سالهاست كه
اين رويه با تأسيس هنرستانهاي هنرهاي زيبا
و تأسيس كارخانه هاي رنگ سازي مدرن ترك شده
است. |
|||
مينياتور
تمام رنگي جسمي دوره ايلخاني هرات. در متن
تابلو از زمينه اوليه چيزي باقي نمانده.
|
|
در اين شيوه از مينياتورها، رنگ طلايي حتماً به كار مي رود و زمينه تابلو به حال خود باقي مي ماند و قسمتهاي مختصري كه رنگين است بنابه سليقه هنرمند از رنگهاي جسمي و روحي توأماً استفاده شده و به طور كلي قسمتهايي كه به شيوه سياه قلم كار مي شود خيلي زياد است. مينياتورهاي سياه قلم رنگي بيشتر در دوره صفويه در آثار مينياتورهاي رضا عباسي متداول شده و تا امروز مورد نظر هنرمندان بوده و به اين شيوه زياد كار مي كنند. مينياتور سياه قلم
اين نوع مينياتور به طوري كه
از نام آن مفهوم است فقط با قلم سياه روي
زمينه هاي روشن كار مي شود و در تمام
ادوار، تحولاتي كه در سبك نقاشي ايران
حاصل شده وجود داشته و دارد.
ولي
از دوره صفويه به بعد بيشتر رايج گرديده
بطوريكه كتب خطي بسياري با شيوه سياه قلم
مصور شده و امروز نيز هنرمندان اين شيوه
علاقه خاصي دارند. |
|||
مينياتور به شيوه هند و ايراني اواخر دوره صفويه |
|
براي
تهيه مينياتور سياه قلم، از مركبهاي مرغوب
خطاطي استفاده مي كنند و هر قدر مركب نرم
تر و كشش آن بيشتر باشد قدرت قلم و امكان
نازك كاري بيشتر به هنرمند [51] مي دهد. |
|
معمولاً مينياتورهاي رنگ روغني را به صورت
تابلوي بزرگ مي سازند يا روي ديوار بصورت
فرسك تهيه مي كنند. آثار مينياتورهاي
معروف در چهل ستون و عالي قاپوي اصفهان و
بيشتر نقاشي هاي دوره قاجاريه با رنگ روغن
ساخته شده است. |