|
|
||
|
بهنام،
عيسي. "نگاهي به گذشتهها با كمك
باستانشناسي". دوره 3،
ش 30 (فروردين 44): ص 6-9، تصوير. |
||
|
|
||
|
خلاصه: اختراع خط ميخي
توسط سومريان، درباره شهرهاي
"اور" ،"لگش" ، "نيپور"
، "اوروك" و شوش ـ شيوه جنگ سربازان
سومري واكدي، بررسي نقش
سنگ يادگار "نارام سين شاه اكد" و نقش
برجستهاي ازگيل ـ گومش ـ قبايل گوتي،
موقعيت شهرلگش، مجسمههاي كودآ و همسرش
از 2100 سال پ.م. |
||
نگاهي
بگذشتهها بكمك باستانشناسي(3)
دكتر
عيسي بهنام
استاد دانشكده ادبيات
تدريجاً
تاريخ گذشته از تاريكي بيرون مي آيد. امروز
فريضة آمدن سومريها از كوههاي مغرب ايران
به جلگه بين النهرين طرفداران زيادتري
پيدا كرده است. حتي بعضي از دانشمندان صحبت
از آريايي بودن زبان سومريها كرده اند.
سومريها نخستين كساني بودند كه با روش
بسيار دقيق خط را اختراع كردند، و چون روش
آنها صحيح بود بزودي علامات مبدل به
ميخهايي شد كه كار خواندن و نوشتن را راحت
كرد و مقدمات ايجاد خطوط جديد فراهم شد. از
حدود 1800 سال پيش از ميلاد تا 2470 شهر هاي
سومر در راه پيشرفت تمدن ترقي سريع نمودند
و قسمتي از اين پيشرفت از آثار هنري آنها
كه امروز بدست ما رسيده نمايان مي گردد. شهر
هاي «اور» و «لگش» و «نيپور» «اوروك» و شوش
در اواسط هزاره سوم پيش از ميلاد يعني
تقريباً 4500 سال پيش شهرت و اهميتي پيدا
كردند تا روزي رسيد كه پادشاه شهر «اوما»
كه «لوگال زاگي زي» نام داشت تصميم گرفت
تمام اين شهر ها را تحت حكومت واحدي در
آورد و در اين كار موفقيت پيدا كرد ولي در
همان حال بساميها كه در شمال سومر در اطراف
شهر اگده اقامت داشتند فشار فوق العاده
وارد آورد و نتيجه اين فشار اين شد كه
ساميها شورش كردند و تحت رياست سربازي كه
پدرش سَّقا بود و بعدها «سارگن» ناميده شد
بشهرهاي سومر حمله كردند و چون آنانرا
غافلگير كردند بر آنها پيروز شدند. علت
ديگر پيروزي آنها اين بود كه سربازان
سومري همانطوري كه در مقالات پيش ديده شد
سلاح سنگين بر تن داشتند و تشكيلات نظامي
منظمي را تشكيل مي دادند كه بصورت دسته
جمعي [6] در ميدانهاي جنگ پيش مي رفتند و سلاح
آنها نيزه هاي بلند بود، و نيزه داران زير
حمايت سپرداران مانند دژ محكمي به جلو مي
رفتند و صفوف دشمن را بهم مي زدند و در ميان
آنها ترس و وحشت مي انداختند. سربازان اگدي
بر عكس سومريها هيچ نو ع سلاح سنگين
نداشتند و از دور با پرتاب كردن پيكان هاي
برنزي بر دشمن حمله مي بردند و اگر دشمن
موفق به پيش روي مي شد متفرق شده در نقطه
ديگري مجدداً اجتماع مي كردند و با پرتاب
كردن پيكانهاي خود حملات را تجديد مي
كردند و دشمن را خسته مي نمودند بعلاوه
حركت در نقاط كوهستاني و جنگلها و پستي و
بلنديها براي لشگريان اگدي كه هيچ نوع
سلاح سنگيني همراه نداشتند خيلي راحت تر
بود. |
|
نقش
سنگ يادگار «نارام سين» يكي از كارهاي
هنري خوب ايام پيشين است. حركات سربازاني
كه از كوه بالا مي روند و در ميان جنگل با
دشمن مي جنگند خوب نشان داده شده. همه آنها
بطرف بالا نگاه مي كنند و ستارگاني كه
علامت خدايان است شاهد پيروزي آنانند . |
|
در
واقع با وجود جنگ هنر و صنعت در ناحية سومر
به پيشرفت خود ادامه داد و شاهكارهاي هنري
فراوان از همين زمان بدست آمده است كه در
موزه هاي اروپا و امريكا محفوظ مي باشند. براي نمونه نقش برجسته ايرا كه «گيلگامش» قهرمان سومري را در حال نزاع با شير نشان مي دهد ارائه مي دهيم (شكل 2). اين
نقش ابتدا روي سنگ كوچك استوانه اي شكلي كه
عتيقه فروشان آنرا «لول » مي نامند كنده
شده و در ميان آن نخي رد مي كرده اند و آنرا
بگردن آويزان مي نموده اند و اين نقش علامت
شخصي اشخاص بوده، همان طوريكه امروز هركس
مهري دارد. وقتي قرار دادي نوشته مي شد و
لازم مي شد آن شخص علامت خود را در زير آن
قرار داد بگذارد از اين «لول»يا مهر
استفاده مي كرد و آن را در زير قرارداد كه
از گل رس نرم و خام بود مي چرخانيد و باين
طريق نقش مزبور بصورت برجسته ظاهر مي
گرديد. ضمناً چون موضوع روي اين «لول ها» و
مهرها هميشه مربوط به امور مذهبي بود صاحب
آنرا همواره تحت حمايت خود مي گرفت.
همانطوريكه امروز بعضيها بگردنشان مثلاُ
كلمه «الله» را آويزان مي كنند اين لول ها
و مهر ها امروز بمقدار زيادي در ضمن كاوشها
بدست مي آيد و از مهارت صنعتگران سومري
حكايت مي كند. در اين نقش «گيلگامش» قهرمان
سومري شير بزرگي را بالاي سر بلند مي كند
كه آنرا بر زمين كوبد. |
|||
|
گيلگامش
قهرمان سومري در حال نزاع با شير از 4000 سال
پيش |
|
|
|
|
|
|