شفائيه، هادي. "عكاسي". ازكلاس هنر. دوره4، ش44 (خرداد45): ص 47-50، تصوير.

 

 

خلاصه:  قسمت دوم، ظهورفيلم ـ چاپ وآگرانديسمان عكس: تاريكخانه، دستگاه تانك ظهور، نگاتيف كامل وبي‌نقص، دانه‌هاي نگاتيف، عمل ظهور، چگونه مي توان نگاتيف ريزدانه بدست آورد؟

عكاسي

دكتر هادي

قسمت دوم

ظهور فيلم ـ چاپ و آگرانديسمان عكس

 

لابراتور ـ براي انجام كارهاي ظهور فيلم، چاپ و آگرانديسمان عكس، محل تاريكي لازم است كه حتي كوچكترين نوري از خارج بدانجا نفوذ نكند. اينجا تاريكخانه نيز ناميده مي‌شود.

تاريكخانه‌ي يك نفر آماتور مي‌تواند حتي پستوي كوچكي به عرض و طول 2*1 متر باشد كه تمام كارهاي خود را در آنجا انجام دهد ولي براي موسسات مختلف نسبت به حجم كارشان فضاي بيشتري لازم است، تا آنجا كه احتياج به سالن‌هاي بزرگ و متعدد پيش مي‌آيد كه هر يك از آنها اختصاص به يكي از اعمال ظهور، چاپ، آگرانديسمان، خشك كردن و غيره دارد.

در هر حال اين محل بايد فضاي كافي براي كار و راحت داشته، عاري از رطوبت و حرارت باشد. مخصوصاً در تاريكخانه‌هايي كه چندين نفر ساعت‌هاي متمادي در آن كار مي‌كنند تهويه‌ي هوا از شرايط مهم و اصلی است.لابراتورهاي مدرن و مجهز داراي وسايل توليد حرارت براي هواي محيط و آب جاري نيز مي‌باشد بطوري كه درجه حرارت هوا و آب و محلول‌ها و هر چه كه در آنجاست دايماً ثابت و يكنواخت بوده در زمستان و تابستان احتياجي به بالا بردن و يا پايين آوردن آن نيست.

البته تهيه چنين وسايلي براي يك آماتور غير ممكن  و در حقيقت غير ضروري است. اساساً براي اكثر آماتورها حتي داشتن يك تاريكخانه به علت نداشتن محل ميسر نيست. خوشبختانه ظهور فيلم كه حساس‌ترين كار عكاسي است با وجود وسايل مدرن احتياجي به تاريكخانه ندارد. دستگاه‌هاي مخصوص براي اين عمل ساخته شده كه هم از لحاظ مادي براي هر كسي مناسب است و هم اينكه در همه جا مي‌توان از آن استفاده كرد.    [47]      اين دستگاه به نام تانك ظهور خوانده مي‌شود. (شكل 1-2)  

1-تانك ظهور فيلم 35 ميليمتري.اين تانك به هيچ وجه احتياج به تاريكخانه ندارد و حتي گذاشتن فيلم در آن در روشنايي انجام مي‌گيرد. براي مسافرت‌هايي كه جهت عكسبرداري به عمل مي‌آيد همراه داشتن اين تانك خدمت بزرگي مي كند زيرا بلافاصله  در همان محل مي‌توان فيلم‌هاي گرفته شده را ظاهر كرد و از وضع آنها مطلع گرديد و در صورت لزوم تجديد كرد.

بي شك عكس‌هاي بزرگي كه به عنوان تبليغات دوربين‌ها و فيلم‌ها و كاغذهاي عكاسي تهيه مي‌گردد در مغازه‌ها جلب‌نظر شما را كرده و شايد هم ضمن تماشا و ديدن وضوح فوق‌العاده‌ي آنها پيش خود گفته باشيد كه ممكن نيست چنين عكسي واضح  و دقيقي از فيلم كوچكي بدست آمده باشد. اما در حقيقت همان عكس‌هاي دقيق و واضح از نگاتيف‌هاي 35 ميلي متري يا 6*6 بوجود آمده منتهي براي اينكه بتوان به چنان نتايج عالي رسيد لازم است كه نگاتيف از لحاظ شرايط فني كامل و بي‌نقص بوده و دانه‌هاي نقره‌اي آن به حد امكان كوچك و ظريف باشد. براي حصول اين  نتيجه بايد كه نگاتيف از ابتداي كار، يعني از موقع عكسبرداري، داراي خواصي معين مانند ريزي دانه‌هاي نقره، نرمش درجات سياه، ـ سفيدي (شكل 3) دامنه‌ Latitude وسيع و بالاخره نور  كاملاً صحيح باشد. وقتي همه اينها درست و بي‌عيب بود تازه مي‌رسيم به نقطه‌ مهم و اساسي يعني ظهور كه بايد با تمام سعي و دقت لازم بعمل آيد. زيرا دوربين هر قدر عالي و فيلم هر چه خوب و عاري از نقص باشد اگر ظهور طبق اصول صحيح انجام نگيرد انتظار نتايج رضايت بخش بيهوده است.  

نگاتيف كامل و بي‌نقص

فيلمي كه روي آن عكسي گرفته شده باشد پيش از ظهور چيزي نشان  نمي‌دهد. در اين موقع مي‌گويند كه تصوير نامريي    [48]  است. ظهور، آن را تبديل به نگاتيف مي‌كند كه  در آن همه چيز برعكس اصل و حقيقت بوده، سياهي‌ها سفيد و سفيدي‌ها سياهند. نگاتيفي كامل و بي‌نقص است كه سياهي (شكل 3) آن داراي نرمش و بالاخره دانه‌هاي نقره‌اي بايد از ريزي كافي برخوردار باشد. بعضي از فيلم‌ها وقتي در محلو‌ل‌هاي ريز دانه Fin Grain ظاهر مي‌شود با اينكه داراي شفافيت خاصي است به نظر قهوه‌يي رنگ مي‌رسد.

2-يك نوع ديگر تانك  ظهور فيلم 35 ميليمتري.گذاشتن فيلم در اين تانك حتماً بايد در تاريكي انجام گيرد ولي ساير اعمال ظهور مي‌تواند در روشنايي باشد.

اين رنگ به هيچ‌وجه صدمه ا‌يي به آگرانديسمان نمي‌زند بلكه در روشنترين نواحي (تاريکترين قسمت‌هاي فيلم) ريزترين جزييات را نيز با وضوح كامل نشان مي‌دهد.

براي اينكه نسبت به ميزان ريزي دانه‌هاي نقره، صاحب نظري باشيد بايد گفت كه يك فيلم خيلي حساس (مي‌دانيد كه فيلم هر چه حساس‌تر باشد داراي دانه‌هاي درشت‌تر خواهد بود) كه در محلول ظهور ريز دانه بطور صريح ظاهر شده باشد مي‌تواند روي كاغذ براق (كاغذ براق جزييات عكس‌ها را بهتر و واضح‌تر نشان مي‌دهد) بدون به چشم خوردن دانه‌هاي مزاحم تا حد 30*24 سانتي‌متر بزرگ شود. (از چنين نگاتيفي حتي عكس‌هاي بزرگتري نيز مي‌توان بدست آورد.)  

لازم به توضيح است كه وقتي تصويري از اندازه‌هاي معمولي (مثلاً 60*50) مي‌گذرد دانه‌هايي كه روي آن ديده مي‌شود بعلت فاصله ا‌ي كه جهت تماشاي آنها لازم است ختثي مي‌گردد. زيرا چنين عكسي نزديك‌تر از دو متر قابل تماشا نيست و در اين فاصله تمام آثار دانه‌ها از بين مي‌رود يعني در حقيقت غير قابل ديد مي گردد. از طرف ديگر كاغذهاييكه براي چنين عكس هايي بزرگ مصرف مي‌شود بطور قابل ملاحظه‌يي از شدت ديده شدن دانه‌ها مي‌كاهد.

   3

دانه‌هاي نگاتيف

بطوريكه در مبحث فيلم‌ها نيز گفته شده سطح‌هاي حساس روي فيلم‌ها از دانه‌هاي بسيار ريز برمور نقره كه در ژلاتين غوطه‌ورند بوجود آمده. اين دانه‌ها چندان كوچكند كه فقط با ميكروسكوپ مي‌توان آنها را ديد.

با وجود اين در ضمن عمليات ساختماني فيلم و مخصوصاً ظهور همديگر را جذب مي‌كنند، دور هم جمع مي‌شوند و بطور     [49]      غير مساوي در روي سطح حساس پراكنده مي‌گردند (شكل 4).

و در روي عكس به شكل نقطه‌هاي كم و بيش خاكستري رنگ كه صافي و يكنواختي عكس را به هم مي‌زند بنظر مي‌رسد(شكل 5). وجود اين معايب موجب گرديده كه مطالعات زيادي در مورد آن به عمل آيد و فرمولهايي براي ساختن محلول‌هاي ظهور تهيه شودکه تا حد زيادي اين معايب را مرتفع سازد (بعدها راجع به آن خواهيم نوشت).

عمل ظهور

تحت تاثير نور، برمور نقره دچار تحولي مي‌گردد كه نسبت به مواد ظاهر كننده حساسيت مي‌يابد. اين تغيير و تحول موجب بوجود آمدن تصوير نامرئي مي‌شود كه در موقع ظهور، تحت تاثير مواد مخصوص، دانه‌هاي برمور نقره ا‌يي كه نور بر آنها تابيده به نقره كدر تبديل مي‌گردد.مشهورترين اين مواد هيدروكينون ـ متول ـ گليسين ـ پارافنيلين و دي‌آمين مي‌باشد.

 مواد ديگري كه در محلول‌هاي ظهور وجود دارد عبارتست از:  

تسريع كننده (يك قليائي مانند سود - كاربنات دو سود ـ براكس) كه عمل ظهور را سرعت مي‌بخشد.

محافظ: سولفيت دو سود كه مانع از فساد سريع (اكسيده شدن) محلول مي‌گردد.

4-دو دانه نقره كه در اول به شكل نقطه ا‌يي بيش نبودند و سپس زوائدي پيدا كرده بهم چسبيده‌اند. اين عكس پنجاه هزار مرتبه بزرگ شده.

 و بالاخره در بعضي از محلول‌ها برمور دو پتاس اضافه مي‌كنند كه از خفگي عكس جلوگيري كند (اين ماده موجب دير ظاهر شدن پرده شيميايي مي‌گردد).

عمل ظهور وقتي پايان يافته تلقي مي‌شود كه همه برمور نقره نورديده تبديل به نقره خالص گردد. معهذا اگر عمليات را كاملاً متوقف نسازند تاثير مواد مزبور در عمق سطح حساس شروع مي‌شود و حتي روي برمور نقره نور ديده اثر مي‌كند.

براي جلوگيري از اين عمل فيلم را در محلولي از هيپوسولفيت دو سود فرو مي‌برند. خاصيت اين ماده حذف كامل نقره‌هاي نور نديده است و اين عمل ثبوت ناميده مي‌شود.

وقتي فيلم ظاهر و ثابت گرديده مي‌شود كه تمام رنگ‌ها در آن برعكس اصل حقيقت است: نواحي روشن و سفيد در اينجا تبديل به سياهي شده و تاريكيها نسبت به شدت و ضعف خود در روي فيلم به رنگهاي روشن ديده مي‌شود.

چگونه مي‌توان نگاتيف «ريز دانه‌Fin Grain» بدست آورد؟

براي بدست آوردن نگاتيف كوچكي كه داراي خواص لازم باشد از مواد ظاهر كننده بطئي (كند) بايد استفاده كرد و همچنين از مقدار ماده قليائي لازم است كاسته شود تا نتواند در اعماق سطح تاثير كند. بدين ترتيب نگاتيف داراي شفافيت كافي بوده دانه‌هاي ريزي خواهد داشت.       [50]