|
اكثر اين اشيا از قبرها بدست آمده و
اشيايي كه متعلق به مردهها بوده است كه
با جسد آنها دفن شده است. علت امر هم در اين
است كه مردم ساكن لرستان در آن زمان به بعث
اموات عقيده داشتند و تصور ميكردند كه
انسان پس از مرگ به ادامه زندگي ديگري ميپردازد
بدين جهت اشياء نفيس و بتها و وسايل روزمره
را با مرده به خاك ميسپردند. در هر صورت
از نظر هنري يعني زيبائي و تناسب و هم از
نظر صنعتي يعني انتخاب فلزات و تناسب
اختلاط و امتزاج آنها مفرغهاي مختلفي
بوجود آمده است اين اشياء را ميتوان
بهترين اشيا ساخته شده در هزاره اول و دوم قبل از ميلاد دانست هر يك
از اين مجسمهها و اشياء نفيس چون زيورآلات
و بتها از مفرغهاي بهتري ساخته شده است و در نتيجه در اثر گذشت زمان سالم و
بيعيب مانده است چنانكه گفته شد
سازندگان اين مفرغها مادها بودند و ساختن
اين اشياء تاثير زيادي در هنر دوره [42] هخامنشي
ايران و هنر اطراف مديترانه و آسياي صغير
داشته است. آثاري شبيه
به اين مفرغها در بعضي قسمتهاي اروپا نيز ظاهر
گشته و بطور كلي ميتوان گفت مفرغهاي
لرستان حاصل ابتكارات محلي بوده كه در
حاشيه تمدني بوجود آمده است كه مهارت آن تا
اين موقع آنها را بي آسيب نگهداشته است و
بالاتر از همه اهميتهاي مذهبي اين مفرغها
موجب شده است كه از اقتباس و انحطاط اين
مفرغها جلوگيري شود و در ساختن اين مفرغها
دقت زيادي بعمل آيد.
شرح قسمتي از مفرغهاي لرستان ـ قبل
از شروع به شرح اين قسمت به منظور فراهم
نمودن تسهيلات بيشتري درباره مطالعه اشياء
لرستان نگارنده لازم دانست كه اشياء مفرغي
لرستان را به حسب استفاده آنها به چهار
قسمت عمده زير تقسيم كند:
1-بتها و مظاهر مذهبي و مقدس
2- وسايل زميني و غير ضروري
3- وسايل روزمره
4-آلات و ادوات
1- بتها و مظاهر مذهبي ـ
مردمي كه اين
مفرغها را بوجود آوردهاند به خداهاي
مختلفي كه زيردست خداي آسمانها كار ميكردهاند
معتقد بودهاند و به نظر ميآيد كه ابتدا
اين بتها نماينده خداها بودهاند (مظاهر)
و بعدها خود اين مظاهر مورد پرستش واقع شده
است و عده ارباب
فوقالعاده زياد شده است اين اشياء
عبارتند از مجسمه با سر انسان رب النوعهاي
حاصلخيزي و امثال آن. مردم آن زمان به دفع
ارواح خبيثه عقيده داشتهاند و بازوبندها
و طلسمهاي متعددي كشف شده است اين طلسمها
به اشكال عجيب و غريب با شاخها و
سرهاي متعدد ساخته شده است (شکل 1) عدهاي از
اين طلسمها را مظاهر بدبختي و ديوها و
عفريتها دانستهاند سنجاقهاي بزرگي
كه طول بعضي از آنها به بيست و پنج
سانتيمتر ميرسد كشف شده است استفاده از
اين سنجاقها جنبه مذهبي داشته است و ميتوان
گفت مثل دخيل بستن امروزي است كه مردم آن
زمان براي برآوردن حاجات خود به خداياني
كه معتقد بودند به عنوان نذر تقديم ميكردند
از اين سنجاقها به تعداد زيادي در معبد
سرخدم (نزديك هريس) كشف شده است (شکل 2) بديهي
است كه اين سنجاقها تا دسته به ديوار
فرورفته بوده بتهاي پايهداري نيز با دو
سر گيل گامش2
و انكيدو كشف شده است.(
شكلهاي
3 و
4 )
2- آلات و
ادوات جنگي ـ چنانكه گفته شد عدهاي از
حشمداران آذربايجان با مفرغ كاران
آذربايجاني به
لرستان آمدند (1300 سال قبل از ميلاد) علاقه
اين عده به اسب سواري باعث شد كه وسايل
زيادي جهت سواري و اسب از مفرغ ساخته شود
اين وسايل عبارتند از: حلقه دهنه اسب ( بعضي
از اين حلقهها بسيار سنگين و بعضي بسيار
ظريف ساخته شده است و حتماً جنبه استعمالي
نداشته و در كنار مردگان در قبر گذاشته ميشود
اين دهنهها با تصاوير زيبايي منقوش شده
است) تزئينات ارابه، لوازم زين اسب (يراق و
افسار) با نقوش حيوانات، تبرهاي متعددي كه
بعضي از آنها دولبه بوده احتمالاًدر
موقع جنگ نيز به كار ميرفته است.
جالبترين اين تبرها تبري است
متعلق به مجموعه آقاي فروغي. (شکل5)
اين تبر به عنوان عصا بكار ميرفته
است و از چهار مجسمه سر خوك يا گراز و يك
شير كه تيغه تبر از دهانش درآمده تشكيل شده
است. از تبرهاي لرستان به انواع مختلف و
نقوش متنوع به تعداد زيادي در جزاير
مديترانه نيز بدست آمده است كه از بقاياي
عصر مفرغ است شمشير برنزي در بين اشياء
مفرغي بدست آمده از لرستان خيلي كم است و
همچنين سپرهاي مفرغي نيز بسيار ناچيز است
و تصور ميرود كه سپرهاي كاسيتها از چوب
و چرم بوده كه در اثر گذشت زمان از بين رفته
است و ميتوان گفت چون مردم لرستان اغلب
در كوهستانها ميجنگيدند بدين جهت به
اسلحههاي سبكي چون تير و كمان زياد
احتياج داشتند ضمناًبه
تعداد زيادي نيزه و خنجر مفرغي منقوش و سر
پيكانهاي متعدد [43] و زوبين بدست آمده است
دسته و تيغه اين
خنجرهاهمه از نوع مفرغ ميباشد روي بعضي
از اين خنجرها به خط آرامي اسامي پادشاهان
ايلامي نوشته شده است و تصور ميرود اين
خنجرها به سرداران به عنوان تشويق و هديه
داده شده است.
(شكل
6 ـ دسته چاقو تيزكن مفرغي مجسمه سر گاو
متعلق به مجموعه آقاي مهندس فروغي).
|
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)