شفائيه، هادي. "عكاسي". ازكلاس هنر. دوره1-5، ش52 (بهمن45):ص‌48-52، تصوير.

 

خلاصه:  رتوش ـ نگاتيف: نگهداري نگاتيفها ، عكس يا تصوير مثبت ـ انواع كاغذهاي عكاسي ، درجات مختلف كاغذها.

عكّاسي

 (37)

رتوش ـ نگاتيف

دكتر هادي 

سابقاً رتوش به عنوان يكي از اصول اساسي تهية هر عكس شمرده مي‌شد و تقريباً در تمام  تصاوير از منظره و صورت و غيره ، بدين وسيله دستكاري و اصلاحاتي به عمل مي‌آمد. اما بعدها متوجه شدند كه يكي از صفات مشخص عكس « صداقت » آن است و از رتوش جز رفع معايب فيلم ( در پرترة پروفسيونل براي برطرف ساختن بعضي چين و چروكها و هر چيز ديگري كه مي‌تواند به صاحب آن خوش‌آيند نباشد و نيز در تصاوير تبليغاتي براي بهتر نشان دادن بعضي قسمت‌ها ) نبايد انتظار ديگري داشت.

پر واضح است كه هر نوع دستكاري در فيلم‌هاي كوچك تقريباً غير‌ممكن است زيرا در موقع بزرگ شدن به شدت ديده خواهد شد. اما وقتي كه اين عمل حتماً ضرورت پيدا كند بهترين راه اين است كه اول از نگاتيف مزبور در اندازة بزرگتري - مثلاً 12*9 - فيلم پزيتيفي چاپ شود و سپس از آن فيلم ، نگاتيفي به اندازة خودش ( به وسيلة چاپ مستقيم ) تهيه گردد و رتوش لازم روي آن به عمل آيد.

ساده‌ترين و ضروري‌ترين رتوش نگاتيف عبارت از مسدود‌ساختن نقطه‌هاي ريز و روشني است كه در سطح ژلاتين به وجود آمده و در موقع چاپ‌شدن تبديل به نقطه‌هاي سياه خواهد شد. اين عمل به وسيلة مدادهاي مخصوص كه نوك آنها خيلي تيز شده انجام  مي گيرد. از قلم‌موهاي خيلي ظريف نيز مي‌توان استفاده كرد ، بدين‌ترتيب كه آنرا خيس كرده و با مواد رنگين نقطه‌ها را مي‌پوشانند. بر عكس اگر در روي فيلم نقطه‌هاي سياهي وجود داشته باشد در موقع چاپ جاي آنها سفيد باقي خواهد ماند. با « تراش سطحي » ژلاتين فيلم مي‌توان آنها را  از ميان برد. اين عمل به وسيلة سر قلم‌هاي آبله‌كوبي به راحتي امكان‌پذير است.

اما رتوش حقيقي و به تمام معني كه براي اصلاحات مهم‌تر از آن استفاده مي‌شود و براي روشن‌تر يا تيره‌تر نمودن قسمتهايي از عكس بدان دست مي زنند و يا گاهي بعضي از عناصر تصوير را به‌كلي از بين مي‌برند كار متخصصين است و همراه با ورزيدگي زياد لوازم متعددي از قبيل دستگاه رتوش مجهز به ذره‌بين ، مدادهاي مخصوص با نمرات مختلف قلم‌موها ، مواد رنگين ، وسايل متنوع تراش و غيره لازم دارد.

نگهداري نگاتيف‌ها:

براي نگهداشتن ، نگاتيف‌ها را تك‌تك نبريد زيرا در اين صورت قرار‌دادن آنها در اين دستگاه چاپ يا آگرانديسمان مشكل خواهد بود. نگهداشتن آنها به شكل لوله نيز اشكال دارد و در موقع احتياج به يكي از عكسها بايد تمام فيلم‌ها را يكي‌يكي باز كرد و بست كه در هر دو صورت خطر دست‌خوردگي و خراش آنها را تهديد مي‌كند .

بهترين طرز نگهداري استفاده از دفترچه‌هايي است كه داراي صفحات دو پوشش كاغذ مومي مي‌باشد كه در موقع لزوم بدون تماس دست به فيلم مي‌توان تمام  پاكت‌ها را جستجو كرد. در اين پاكت يا دفترچه‌ها  فيلم‌هاي 35 ميلي‌متري به قطعات شش‌تايي ( فيلم‌هاي 9×6 به قطعات دوتايي ) فيلم‌هاي 6×6 به قطعات سه‌تايي جا مي‌گيرند و تصاوير از پشت كاغذ نمايان است.

عكس يا تصوير مثبت:

وقتي مراحل گرفتن ـ ظهور ـ ثبوت و غيره سپري شد و نگاتيف لازم بدست آمد ، بايد آن را تبديل به پزيتيف يا تصوير مثبت كرد كه به فارسي عكس و در زبانهاي خارجي اكثراً فتوگرافي ناميده مي شود.

بسياري از معايب  و نواقص عكسبرداري و ظهور فيلم  در موقع چاپ تصوير مثبت قابل رفع و اصلاح است اما يك عكس چاپ شدة معيوب به هيچ وجه قابل قبول نمي‌باشد. از نگاتيفي كه نور زياد ديده و يا بيشتر از حد لازم در محل ظهور مانده بلاخره مي توان عكسي بدست آورد پذيرفتني باشد اما جبران زيادي نور در موقع چاپ كردن با كاستن از مدت ظهور و يا [48] عكس آن بي‌فايده است و چنين  تصويري نبايد از تاريك‌خانه بيرون بيايد.

بدين ترتيب هر كسي كه دست به كار  چاپ عكس مي‌زند و در حقيقت نام عكاس بر خود مي‌گذارد به هر قيمتي كه شده لازم است تكنيك كار خود را به حد صحيح و بي عيب برساند.

براي تهيه ي تصوير مثبت دو راه وجود دارد:

1ـ چاپ مستقيم كه در آن تصوير كاملاً به بزرگي نگاتيف خواهد بود.

2ـ آگرانديسمان كه در آن تصوير حتماً از نگاتيف بزرگتر مي باشد.

 ( چندي بعد در اين مورد  بحث خواهيم كرد ).

كاغذهاي عكاسي:

كاغذهاي عكاسي در انواع و اقسام بسيار متنوع ، متناسب با سليقه هاي مختلف ، چاپ‌هاي گوناگون و نگاتيف‌هاي متفاوت تهيه مي شود.

وسايل رتوش

وسايل و ميز رتوش با رتوشگر

اين اختلاف از لحاظ كلفتي و نازكي كاغذ ، رنگ سفيد يا كرم ، سطح براق ، نيمه براق ، مات ، نيمه مات ، موجدار ، نقطه‌نقطه و غيره و هم‌چنين درجات حساسيت آن مي‌تواند باشد.

مواد حساسي كه در سطح كاغذها وجود دارد شبيه مواد حساس روي فيلم‌هاست با اين اختلاف كه اولاً نسبت به آنها داراي حساسيت كمتري مي‌باشد ثانياً چون در ايجاد فقط مسئلة سياهي و سفيدي و خاكستري‌ها مطرح بوده و از رنگهاي ديگر خبري نيست لذا مواد حساس به رنگها نيز وجود ندارد. از حيث اعمال ظهور و ثبوت نيز بي‌‌شباهت به هم نيستند .

كاغذهاي عكاسي از لحاظ حساسيت معمولاً در سه نوع ساخته مي شود:

1ـ كاغذ هاي خيلي حساس ( آنها را كاغذ‌هاي برمور نيز مي‌‌گويند ) ـ مخصوص آگرانديسمان است و براي چاپ مناسب [49] نمي باشد. نور ايمني در تاريك‌خانه نارنجي و در صورت امكان « زرد ـ سبز».

2ـ كاغذ‌هاي متوسط ( كلر برمور ) ـ در چاپ و آگرانديسمان مي‌توان استفاده كرد.

3- كاغذهاي ضعيف ( كلرور ) كه بعلت حساسيت كم فقط در چاپ مورد استفاده دارد و براي آگرانديسمان مناسب نيست . اگر در موقع كار كردن با اين كاغذها نور ايمني تاريك‌خانه زرد روشن هم باشد صدمه‌اي به آن‌ها نمي زند .

سابقاً اين كاغذ‌ها را (  Gastigat) نيز مي‌ناميدند .

درجات مختلف كاغذها:

براي اينكه اين مطلب بخوبي قابل درك باشد لازم است قبلاً به موضوع ديگري اشاره كرد كه آن چگونگي نگاتيف است. به علل مختلف از قبيل كم دادن نور در موقع عكسبرداري ، زود در‌آوردن فيلم از محلول ظهور ، سرد يا فرسوده بودن محلول ظهور و غيره ، فيلم مي تواند كم رنگ و باصطلاح « بدون كنتراست » باشد. همچنين در صورتي كه تمام شرايط برعكس باشد نگاتيف خيلي پر‌رنگ خواهد بود كه در آن صورت نيز « بدون كنتراست » شمرده مي‌شود زيرا در هر دو حالت ميان نواحي روشن و تيرة فيلم اختلاف زيادي نيست. با اين تفاوت كه در نوع اول همه جا خاكستري است و در نوع دوم تقريباً سياه ، گذشته از اين‌ها ، وقتي از موضوعهايي عكس گرفته شود كه در اصل اختلاف و تضادي ميان رنگهاي آن نباشد در صورتي كه تمام اعمال صحيح انجام گيرد باز نگاتيف فاقد « كنتراست » خواهد بود.

در وضع دوم نگاتيف به علل ديگري داراي اختلاف زياد ميان نواحي تيره و روشن مي باشد كه در اين صورت گفته مي شود « خيلي كنتراست » دارد. و بلأخره در وضع سوم نگاتيف‌هايي قرار مي‌گيرد كه فرق [50] بين روشني‌ها تيرگي‌هاي آن « متعادل » باشد. حالا براي اينكه از چنين نگاتيف هاي متنوع و گاهي معيوب بتوان تصوير خوب و صحيح تهيه كرد لازم است كاغذها را چنان ساخت كه بتواند جبران كمي يا زيادي « كنتراست » نگاتيف ها را كرده آن‌ها را «‌تعديل» نمايد.

 

تصوير بي رتوش

تصوير رتوش شده

 انواع مختلف كاغذ‌هاي عكاسي در بسته بندي صد برگي

انتخاب نادرست درجة كاغذ سبب از بين رفتن جزييات عكس شده و تصويري با كنتراست زياد به وجود آمده است

با استفاده از كاغذي كه درجه آ‌ن مناسب با وضع نگاتيف بوده تصوير صحيح و خوانا بدست آمده

 از اين‌رو است كه كاغذها اكثرأ در سه درجة مختلف زير ساخته مي‌شود :

- نمره يك يا سافت SOFT براي نگاتيف هايي كه داراي « كنتراست » زيادند.

- نمره دو يا نرمال Normal  براي نگاتيف هايي كه فاقد «  كنتراست » هستند .

- نمره سه يا هارد Hard  براي نگاتيف هايي كه فاقد « كنتراست » هستند .

متأسفانه چون اكثر آماتورها فاقد اطلاعات لازم عكاسي هستند لذا فيلم هاي آن ها گاهي چنان بي رنگ است كه به زحمت لكه هاي خاكستري در آن به چشم مي خورد ( خيلي خيلي به كنتراست )و گاهي چنان مي باشد كه فقط از سياهي و سفيدي تشكيل يافته ( خيلي خيلي كنتراست ) - براي اينكه مؤسسات عكاسي بتواند از هر نوع نگاتيف تصوير قابل قبول تهيه نمايد لازم است در مقابل چنين نگاتيف هاي متنوع داراي كاغذ هاي مناسب باشد.

به همين جهت ، كاغذ هاي براق نازك كه همگي با آن آشنايي دارند و معمولاً عكس هاي آماتورها روي آن چاپ مي شود ، در درجات بسيار وسيع تري ساخته مي شود:

1ـ اولترا سافت                               (Ultra Soft)

2ـ اكسترا سافت                            (Extra Soft)

3ـ سافت                                               (Soft)

4ـ اسپه سيال                                    (Special)

5ـ نرمال                                         (Normal)

6ـ هارد                                              (Hard)

7ـ اكسترا هارد                           (Extra Hard)

8ـ اولترا هارد                             (Ultra Hard)

بر عكس كاغذ هاي لوكسي نيز مخصوص عكاسان متخصص حرفه‌اي ، فقط در يك درجة نرمال ساخته مي‌شود كه داراي زيبايي خاص و خيره كننده اي است ، زيرا آنها مي دانند كه عكس را چگونه بگيرند و ظاهركنند كه مناسب با اين كاغذ ها باشد. اخيراً بعضي از كارخانجات عكاسي كاغذي مي سازند كه فقط در يك درجه است ولي با استفاده از فيلتر هاي مخصوص در موقع آگرانديسمان مي توان كنتراست آن را كم يا زياد كرد، مانند واريگام دوپن ـ مولتي گريدايلفورد ـ پلي كنتراست كدالك ( بزودي از اين نوع كاغذ در ايران موجود خواهد بود. ) . [52]