|
|
||
بهنام، عيسي. "شاهكارهاي هنري
ايران". دوره 5، ش 52 (بهمن 45):ص6-9، تصوير،
نقشه.
|
||
|
|
||
خلاصه: معرفي رباط شرق كاروانسرايي در ميان راه
مشهد به سرخس ، شرح معماري اين بنا شامل حياطها ، حجرات و ايوانها.
|
||
|
|
شاهكارهاي هُنري ايران
دكتر عيسي بهنام
استاد دانشكده ادبيات
در راه سرخس به مشهد در ميان
بياباني كه فقط در بعضي از فصول سال گوسفندان
در آن به چرا مي پردازند از دور چيزي شبيه به
كاروانسرايي نمودار است. از اين گونه
كاروانسراها در ميان بيابانهاي لم يزرع و حتي
در ميان كوير مركزي ايران زياد ديده ميشود.
مردم در زمانهاي قديم با اسب يا شتر و يا كجاوه
و پالكي مسافرت مي كردند و ناچار بودند در
فاصله هاي معيني براي استراحت خود و تغذية
دوابشان توقف كنند و وجود چنين كاروانسرايي
در ميان راه برايشان بسيار ذي قيمت بود. اگر حال حاضر را در نظر بگيريم اين
كاروانسرا در بدترين نقطهاي كه در جهان ممكن است
ساخته شده است، ولي به همين دليل در اين نقطه
ساخته شده زيرا وسيله اي بوده است كه در آن
نقطة سخت و بد مسافران بتوانند در پناه قرار
گيرند و آسايشي داشته باشند. در واقع براي طي
راه از نيشابور به مرو ، كاروانها ناچار بودند
از اين محل عبور نمايند. |
|
في عالي دوله السلطان المعظم
شاهانشاه الأعظم مالك رقاب الأمم سيّد ملوك
العرب و العجم أطال الله بقاه معزّ الدنيا
ابو الحرث سنجر بن ملك شاه برهان امير
المؤمنين أعزّ الله انصاره و باهتمام خاتون …….
و المسلمين ملكه نساء العالمين
معّزه آل افراسياب قتلغ بلكا سيّده تركان
. بنت الخاقان الأعظم أدام علاها …….
الله في شهور سنه تسع و أربعين و خمسمائه |
|
[7] و مدت چهل سال حكومت مرو را بر عهده داشت و در تاريخ 515 هجري به وزارت سلطان سنجر رسيد .
اكنون به اين رباط شرف نزديك مي
شويم و عكسي از ايوان زيباي آن ارائه ميدهيم. در ايوان شمالي كتيبه اي كه در صفحة
قبل ملاحظه ميگردد خوانده ميشود و بنا براين معلوم ميشود كه در سال 549
در زمان پادشاهي سلطان سنجر در ايوان انتهاي
صحن رباط تعميراتي شده است. ما مي دانيم كه در سال 548 هجري تركان
غز، سلطان سنجر را اسير كردند اين تركها در
مراتع اطراف بلخ به سر مي بردند و هر سال 24000
گوسفند به آشپزخانة سلطان سنجر مي فرستادند.
طرز رفتار وصول كنندگان اين ماليات باعث
اغتشاشات و خونريزيهايي شد و در نتيجه حاكم بلخ از سلطان سنجر تقاضا
كرد به او اختيار دهد تا اين تركهاي ناآرام را
مطيع ساز د و به جاي 24 هزار گوسفند از آنان 30
هزار گوسفند مطالبه نمود. ولي تركان غز
اين حاكم خونريز را از بلخ بيرون كردند و
سلطان سنجر پس از مشورت با اطرافيان تصميم
گرفت به بلخ برود. تركان معذرت طلبيده پيشنهاد
كردند صد هزار دينار و هزار غلام بدهند ولي
سلطان عذر آنها را نپذيرفت. |