« پيك
هاي نوروز»
روستاييان با گل و سبزه سرود
خوانان به شهر ميآيند تا ورود نوروز را
به اهالي شهر بشارت دهند.
«جابر
عناصري»
«از
انتشارات اداره فرهنگ عامه»
يكي از جشنهاي ديرينة سرزمين ما كه
نشانهاي از شكوه و عظمت كشور كهنسال
ماست ، عيد نوروز است. اين جشن با وجود گذشت
قرون و اعصار هنوز هم اصالت خود را حفظ
كرده و در سراسر كشور مخصوصاً در دهكدهها
و كوهپايههاي وطن ما باشكوه و جلال
بيشتري برگزارمي شود.
اين مقاله تحقيقاتي است كه در زمينه
اعتقادات روستاييان سادهدل اطراف
شهر اردبيل در خصوص چهارشنبه سوري و
عيد نوروز انجام گرفته و در آن از توصيف و
تشريح جزييات آداب و رسوم اين جشنها
تقريباً صرف نظر شده است.
اين روستاييان پيش از فرا رسيدن
نوروز ، پيكهايي به شهر مي فرستند تا حلول
سال نو را با ترانههايي كه ميخوانند به
مردم تهنيت بگويند و در ضمن آن منشاء اين
سنت را كه رنگ مذهبي به آن دادهاند و
عقايد خود را درباره اينكه از چه زمان
مراسم چهارشنبه سوري و جشن نوروز برجاي
مانده است ، بيان نمايند.
روستاييان اطراف شهر اردبيل ،
چهارشنبه سوري را به امير مختار ثقفي نسبت
مي دهند و معتقدند:
« هنگاميكه مختار به خونخواهي « حسين
بن علي » (ع) قيام كرد ، دستور داد بر پشت
بامها آتش
بيفروزند تا با اين آتش ياران حسين (ع) آگاه
شوند كه قيام مختار شروع شده است و در
ميدانهاي شهر گرد هم آيند و نبرد را آغاز
كنند ».
عقيده ديگرشان اين است كه چهارشنبه
سوري را يادگار پيروزي مختار بر دشمنان
حضرت حسين (ع) مي دانند و مي گويند:
« وقتي كه غلبه بر خصم پايان يافت ،
امير مختار دستور داد كه به نشانة اين
پيروزي در پشتبامها آتش بيفروزند و سرور و
شادماني كنند ».
علاقه به علي بن ابيطالب و محبت به
آل علي تا جايي فكر مردم متدين روستاهاي
شهر اردبيل را به خود مشغول ساخته كه حتي
برخي از رسوم باستاني را نيز به علي (ع)
و اولاد او نسبت مي دهند. نه تنها در
دهكدههاي مجاور بلكه در خود شهر اردبيل
نيز اغلب مردم معتقدند كه:
« در نخستين روز سال نو ، امير
المؤمنين علي در عالم عرش بر تخت سلطنت
جلوس كرده و بر گردن يزيد لعين لگام مي
زند. در اين روز نو شربتهاي شيرين و گوارا
به جاي آب در جويهاي بهشت روان مي شود و در
حرم قدس الهي دوستداران علي (ع) و ياران
حسين (ع) و ديگر پيشوايان ديني شادماني مي
كنند چونكه مولاي مؤمنان بر يزيد و
هوادارانش كه از پستترين موجودات شناخته
شدهاند ، غلبه مي كند. در اين هنگام در آن
عالم علوي ، جبرييل پيك نوروز است و قاصد
حلول سال نو. و وقتي كه جبرييل پيام نوروز
را به حضرت محمد (ص) مي رساند ، پيغمبر خدا
از در گاه باريتعالي مسئلت مي نمايد تا
اين سال نو بر بندگان راستين او مبارك باشد »
روستاييان مي گويند:
« ما نيز بايد به تأسي از آن عالم ،
شادمان باشيم و جامة نو بپوشيم».
در اين موقع از سال پدران و مادراني
كه بضاعت چنداني ندارند براي اميدوار كردن
خود و كودكانشان مي گويند كه:
« عيد نوروز از آنِ علي است و او هرگز
ما را مأيوس نخواهد كرد »
عجب اين است كه اين مردم سادهدل با
تحمل هر زحمتي وسايل سال نو را تهيه مي
كنند و آنچه را كه فراهم مي آورند ، موهبتي
مي دانند كه از طرف شاه مردان علي برآنان
نازل شده است.
اما در بارة پيكهاي نوروز:
[27]
گفته شد كه روستاييان اطراف شهر
اردبيل هنگام سال نو پيكهايي به شهر مي
فرستند تا با خواندن ترانههايي حلول سال
نو را به مردم تبريك بگويند.
اردبيليها اين پيكها را شگونآور ميدانند و با نقل و شيريني از
آنان پذيرايي ميكنند.
پيكها در حاليكه يك سيني بزرگ در دست دارند و در آن شمعي روشن كرده و نقل و
نباتي ريختهاند و سبزهاي و تمثالي از
حضرت علي (ع) گذاشتهاند به در خانهها ميآيند و ترانههايي ميخوانند.
بعضي از پيكهاي نوروز كه آنان را « تَكَمْ
چي » مي نامند ، با عروسكي به نام « تَكَه »
به شهر مي آيند و با تكان دادن آن ، سرودها و
ترانههايي در توصيف چهارشنبه سوري و عيد
نوروز مي خوانند.
|
)
)
)
)
)