شفائيه، هادي. "عكاسي". ازكلاس هنر. دوره1-5، ش53و54 (اسفند45 و فروردين46): ص53-56، تصوير، طرح.

 

خلاصه:  انتخاب كاغذ: تصويرمثبت ، چاپ ، طرز كاربا دستگاه چاپ ، محلول ظهور كاغذ فرمول 115 آگفا و 72 كداك ـ دقت‌هاي لازم درهنگام ظهور فيلم ، نگهداري كاغذهاي عكاسي.

عكّاسي

هادي

انتخاب كاغذ

انتخاب كاغذ از لحاظ رنگ ، ضخامت ، براق و مات بودن مسئله‌يي است كاملاً مشخص كه بيش از هر چيزي به ذوق و سليقه بستگي دارد. اما از اين مرحله كه بگذريم نسبت به نوع مصرف آن ، يعني چاپ يا آگرانديسمان ، يكي از انواع سه‌گانه‌ي مربوط را بايد انتخاب كنيم و سپس نسبت به وضع نگاتيف ( داراي كنتراست زياد ـ متعادل ـ كم) نمره‌ي متناسب را مورد استفاده قرار دهيم تا تصويري صحيح و خوب از آن بوجود آيد. بدين معني كه وقتي نگاتيفي از لحاظ كنتراست ضعيف بوده باشد (فيلمي كه همه جاي آن سياه يا خاكستري است) روي كاغذ نمره 3 يا هارد نتيجه خوب مي دهد زيرا اختلاف ميان نواحي روشن و تيره بيشتر مي گردد. بر عكس در مورد نگاتيفي كه داراي كنتراست شديدي بوده و اختلاف سايه ـ روشن‌هاي آن زياد است كاغذ نمره يك يا سافت به نتيجه‌ي خوب مي رسد و از اين اختلاف كاسته مي شود. بالاخره نگاتيفي كه روشني‌ها و تيرگيهاي آن متعادل است با كاغذ نمره دو و يا نرمال تصويري متعادل و هم ارزش خود به وجود مي آورد.

با توجه به اين توضيحات نتيجه مي گيريم كه در تصوير نهايي ، يعني عكسي كه نتيجه‌ي تمام زحمات ماست ، بايد تعادل و هم آهنگي ميان نواحي روشن و تيره وجود داشته باشد.

تصوير مثبت

از يك نگاتيف در دو نوع ميتوان پزيتيف (تصوير مثبت يا عكس) بدست آورد:

1ـ درست به اندازه‌ي نگاتيف: با قرار دادن فيلم مستقيماً بر روي كاغذ حساس عكاسي. اين عمل را چاپ كنتاكت مي نامند.

2ـ بزرگتر از نگاتيف: با استفاده از دستگاهي به نام  آگرانديسور. اينكار آگرانديسمان ناميده مي شود.

چاپ

بطوريكه قبلاً اشاره شد براي چاپ عكس از كاغذهاي كلرور كه حساسيت آن كم مي باشد استفاده مي گردد. اين كاغذها را كاغذ چاپ نيز مي گويند و حتماً در موقع خريد به آن بايد توجه داشت.

وسيله اي كه براي چاپ مورد استفاده قرار مي گيرد عبارت از جعبه‌اي است محفوظ كه در قسمت  بالاي آن دريچه‌اي باز و بسته مي شود ، زيرا اين دريچه شيشه اي است و در داخل جعبه يك لامپ قرمز و يك لامپ سفيد وجود دارد. لامپ قرمز هميشه روشن است تا بتوان در تاريكي فيلم را روي شيشه قرار داد و كاغذ حساس عكاسي را بدون نور ديدن روي آن گذاشت. پس از بستن دريچه لامپ سفيد به مدت لازم روشن مي شود تا نور از نگاتيف گذشته بر روي كاغذ تأثير كند و تصوير بوجود آيد. انواع اين دستگاهها از كوچك تا بزرگ و از ساده تا مجهزترين آن به وسايل خودكار تعيين فيلتر و مدت نور و غيره وجود دارد.[53]

طرز كار با دستگاه چاپ

تمام وسايل چاپ از فيلم و كاغذ و نظاير آن روي ميز تميز و خشكي قرار مي گيرد و لوازم ظهور از قبيل طشتك‌ها و غيره در روي ميز ديگري ، پايين‌تر از آن در صورت امكان نزديك شير آب. عمليات به ترتيب زير انجام مي پذيرد:

1ـ پس از اطمينان از ، تميزي شيشة دستگاه چاپ و فيلم آن را طوري روي شيشه قرار مي دهيم كه طرف مات رو به بالا باشد.

2ـ بر حسب كنتراست نگاتيف ، كاغذ متناسب  انتخاب و آن را در قطعي كه كمي بزرگتر از فيلم باشد مي بريم.

3ـ كاغذ را به طوريكه طرف حساس آن رو به فيلم باشد روي آن مي گذاريم و در دستگاه را مي بنديم.

4ـ چراغ سفيد دستگاه را روشن مي كنيم.

5ـ ده ثانيه نور داده ، چراغ  را خاموش مي كنيم ـ آن كاغذ را برداشته يك قطعه ديگر مي گذاريم و پانزده ثانيه نور مي دهيم ـ بار سوم كاغذ را عوض كرده اين دفعه بيست ثانيه روشن نگه ‌مي داريم.

6ـ هر سه كاغذ را با هم در محلول ظهور مي اندازيم و در مدت معين هر سه را ظاهر مي كنيم ( معمولاً ‌يك دقيقه و نيم ).

7ـ عمليات شستشو در حمام توقف و ثبوت را به مدت خيلي كوتاه انجام مي دهيم.

8ـ هر سه عكس را در نور مورد دقت قرار مي دهيم و هر يك از آنها را كه نتيجه‌ي خوب داده باشد براي نگاتيف‌هاي مشابه بكار مي بنديم. شايد هيچ يك از اين سه وضع مطلوب را نداشته باشد ولي به هر حال مي تواند ما را براي نور صحيح راهنمايي كند.

9ـ پس از يافتن نور صحيح و چاپ تمام عكسها همچنين ظهور و ثبوت آنها به مدت چهل و پنج دقيقه در آب جاري كاملاً شستشو مي دهيم. در تمام اين مدت لازم است آنها را زير و رو كرد ، در غير اينصورت همه به همديگر خواهد چسبيد و آب از ميان آنها نخواهد گذشت  و بالاخره شستشويي به وقوع نخواهد پيوست.

10ـ در اين مرحله عكس‌ها خشك مي شود و سپس نوبت بريدن دور آنها مي رسد و بدين ترتيب اعمال تهيه‌ي يك عكس پايان مي پذيرد.[54]

 دستگاه چاپ عكس

 

محلول ظهور كاغذ

فرمول 115 آگفا

متول                              2 گرم

سولفيت دو سود آنهيدر       25 گرم

هيدرو كينون                    6 گرم

كربنات دو سود آنهيدر       33 گرم

برومور دو پتاس                5/0 گرم

براي يك ليتر آب

مدت ظهور در اين محلول در هيجده درجه‌ي سانتيگراد چهل و پنج ثانيه است.

فرمول 72 كداك

متول                              3 گرم

سولفيت دو سود آنهيدر       45 گرم

هيدرو كينون                   12 گرم

كربنات دو سود آنهيدر     50 /67 گرم

برومور دو پتاس                2 گرم

براي يك ليتر آب

در موقع استعمال ، 300 سانتي متر مكعب از اين محلول با 600 سانتي متر مكعب آب بايد مخلوط گردد. پس از مدتي كار كردن كه رنگ محلول شروع به زرد شدن كرد آنرا دور ريخته دوباره از محلول اصلي به همان نسبت كه گفته شد ( يك بر دو ) با آب مخلوط مي كنند. مدت ظهور در اين محلول نيز 45 ثانيه است.

 انواع مختلف فانوسهاي تاريكخانه

 طبقه چوبي  براي گذاشتن شيشه‌هاي محلول‌ها و آويزان كردن قيف ها و پيمانه‌ها

پس از پايان ظهور ، كاغذ را از طشتك بيرون آورده نيم دقيقه در محلول زير:

آب                                500 سانتي متر مكعب

جوهر سركه                       10 سانتي متر مكعب

شستشو داده و سپس در محلول زير ثابت مي كنند:

هيپوسولفيت دو سود                250  گرم

بي سولفيت دو سود                   25 گرم

آب                                     1000 سانتي متر مكعب

مدت ثبوت براي تمام كاغذها ده دقيقه است.

بالاخره نوبت شستشوي نهايي مي رسد كه 45 دقيقه در آب جاري است و در صورت نبودن آب جاري هر پنج دقيقه يك بار آب را عوض كرده به مدت يك ساعت بايد آنها را شست. در تمام مدت شستشو لازم است مرتب كاغذها را زير و رو كرد.

نكات قابل توجه ـ همچنانكه در ظهور فيلم ، پيش از خاموش كردن چراغ سفيد تاريكخانه تمام و سايل و لوازم بايد[55] مرتب و آماده باشد هنگام چاپ عكس نيز لازم است قبلاً همه چيز حاضر گردد از قبيل صاف كردن محلول‌ها ـ تنظيم حرارت آنها ـ پاك كردن و گردگيري نگاتيف‌ها ( در صورت لزوم ) ـ پاك كردن شيشه‌هاي دستگاه چاپ و غيره

وقتي اعمال مزبور انجام گرفت چراغ سفيد خاموش و چراغ نارنجي يا « زرد ـ سبز » روشن مي شود.

براي اينكه برداشتن كاغذها از قوطي راحت تر بوده خط و خراشي بر آنها نيفتد و از شكستن  گوشه‌هايشان جلوگيري شود بهتر است قبلاً به مقدار لازم و به اندازه‌هاي مورد لزوم بريده و در جعبه‌هاي بزرگتر گذاشت.

روي حساس كاغذهاي براق و نيمه‌مات به خوبي از براقي كه مي زند قابل تشخيص است ، در مورد كاغذهاي مات كه تقريباً هر دو روي آن مانند هم مي باشد در صورت پيش آمدن اشكال بايد كاغذي را روي ميز گذاشت و به خميدگي آن دقت كرد. روي داخل خميدگي سطح حساس است.

كاغذهاي حساس عكاسي را نيز مانند فيلم‌ها بايد از يك گوشه گرفت و به حد امكان از تماس دست با سطح آنها خودداري كرد. مخصوصاً موقعي كه دستها به محلول‌ها آلوده است. حتي اگر پس از آلودگي دستها را شسته و خشك كرده باشند. زيرا پوست بدن تا مدتي اثر رطوبت و مواد شيميايي را در خود نگه مي دارد.

نگهداري كاغذهاي عكاسي ـ كاغذهاي عكاسي در صورتي كه احتياط‌هاي لازم بعمل آيد مدت نسبتاً زيادي قابل نگهداري است بهتر است آنها را در دسته‌بندي اصلي در محلي خشك و خنك ، دور از نور مستقيم آفتاب و مواد شيميايي و گازها نگه داشت و جز مقدار لازم روزانه در تاريكخانه ذخيره نكرد.[56]

 طشتك ظهور كاغذ در اندازه‌هاي مختلف