فرهنگ و دانستنيهاي علمي و عَمَلي براي
نگاهداري و ترميم آثار هُنري
(5)
دكتر جاويد
فيوضات
استفاده
هنري از تخم مرغ ـ چگونگي آبدادن فلزات و نحوه
استفاده از اين روش در ترميم آثار هنري فلزي ـ
تهيه كپيههاي مسي و برنزي از اشياء قديمي
آلبومين
Albumine
ـ
اين نام به تعدادي از پروتئينها اطلاق مي
شود
كه محلول در آب مي باشند. چون ساختمان شيميايي
اين مواد بسيار پيچيده است لذا در اينجا فقط
به چند قسم كه داراي آلبومين مي باشند اشاره
مي شود:
ميوزين
ماده آلبومين گوشت و كازئين ماده آلبومين شير
و پنير بوده و مواد آلبوميني تخم مرغ در سفيده
آن متمركز شدهاند. حرارت و جوشانيدن در آب
سبب انعقاد مواد آلبوميني مي شود (مانند تخم
مرغ پخته) مواد آلبوميني منعقد نشده چنانچه
گفته شد محلول در آب مي باشند ولي بعد از
انعقاد براي حل كردن آنها لازم است قدري ماده
قليايي (مانند سود محرق) يا اسيد معدني (مانند
اسيد نيتريك يا كلريدريك) به آب اضافه شود.
براي پاك كردن لكههاي تخم مرغ از ظروف نقرهاي
كافيست كمي نمك با سر انگشتان به محل لك شده
ماليد. بايد در نظر داشت كه لكه هاي خون نيز
داراي مقداري مواد آلبوميني مي باشند (زيرا در
خون مادهاي به نام سرم آلبومين وجود دارد).
مواد
رنگي را با زرده تخم مرغ رقيق شده مخلوط كرده و
در نقاشيهايي كه به نام
Tempera
معروف مي باشند به كار مي برند. گاهي به اين
مخلوط كمي مواد روغني نيز اضافه مي نمايند.
بايد در نظر داشت كه يك سوم وزن زرده تخم مرغ
از مواد روغني تشكيل شده است. از سفيده تخم مرغ
به همين منظور (مخصوصاً در تذهيب) استفاده
مي شود. قشر نازكي از سفيده تخم مرغ كه به صورت
ورني بر سطح اشياء مي مالند مي تواند روكش محافظت كننده
موقتي به شمار آيد اما اين قشرها و همچنين
لايههاي ساخته شده از زرده تخم مرغ در آب
محلول مي باشند و گاهي نيز امولسيوني
٭ از
روغن و سفيده و زردة تخم مرغ تهيه كرده و آن را
در نقاشيها به كار مي برند.
الكتروليز
Electrolyse ـ تجزيه شدن يك ماده مذاب يا محلول را در
نتيجه عبور جريان برق الكتروليز مي نامند.
اغلب
اجسام آلي عايق الكتريسيته بوده و نمي توانند
جريان برق را از خود عبور دهند برعكس بيشتر
اجسام معدني (آسيدها ـ قلياها و نمكها) به حالت
مذاب يا محلول در آب ، هادي جريان برق بوده و
اجسام « الكتروليت » ناميده مي شوند و در نتيجة
عبور جريان به دو قسمت كه هر يك «يون» ناميده
مي شوند تجزيه مي گردند. از اين خاصيت براي آب
دادن اجسام استفاده مي كنند مانند آب طلا ،
نقره ، مس ، يا نيكل و غيره. در موزهها نيز اين
روش براي ترميم اشياء فلزي قديمي معمول مي باشد
ولي قبل از تشريح روش كار يادآوري مي نمايد كه
در نتيجه اين عمل قشر قديمي اشياء به كلي زايل
شده و چه بسا سبب محو شدن بعضي نقوش و خطوط و
كندهكاريهاي اجسام فلزي مي گردد. [43]
براي آب
دادن بايد ظرف مناسبي از شيشه يا چيني تهيه
كرده و داخل آن محلولي از نمك فلز مورد نظر
بريزيم سپس شيئي را كه بايد آب داده شود كاملاً
تميز و پاك كرده و در يك قسمت ، ظرف ، ميله يا
ورقهاي از فلز و شيئي را در طرف ديگر ظرف قرار
دهيم سپس شيئي را به قطب منفي و ميله فلزي را به قطب مثبت جريان برق مستقيم مثلاً
يك سري باطري وصل نماييم ، در نتيجة عبور جريان برق ذرات فلز
از آند (ميله فلزي) جدا شده و بطور منظم روي سطح
شيئي كه در قطب منفي (كاتد) قرار دارد رسوب
خواهد كرد. ضخامت قشر راسب شده بستگي به مدت
عبور جريان دارد ، شدت و فشار (آمپراژ ـ ولتاژ)
برق مورد نياز نيز متناسب با سطح جسمي است كه
بايد آب داده شود ( از جريان برق شهرها نمي توان
به اين منظور مستقيماً استفاده كرد زيرا جريان
برق شهرها متناوب بوده و در صورت لزوم بايد با
نصب دستگاههاي اضافي در مدار قبلاً آن را
تبديل به جريان مستقيم كرده و شدت آنرا نيز
مطابق دلخواه تنظيم كرد ). در زير چند نمونه به
عنوان مثال ذكر مي شود:
براي
آب نقره 75 قسمت نيترات نقره (سنگ جهنم) را در 5000
قسمت آب حل كرده و 125 قسمت سيانور پتاسيم اضافه
مي كنند ( سيانور مادهاي است بسيار سمي و
خطرناك و نيترات نقره هم اگر با پوست بدن
مجاور شود آن را سياه مي كند لذا در موقع
استعمال بايد احتياط هاي لازم را مراعات نمود )
اين محلول را چنانكه گفته شد در ظرف عايقي از
شيشه يا چيني ريخته و داخل آن ميله يا ورقهاي
از نقره در يك ظرف و شيئي را كه بايد آب داده شود
( پس از پاك كردن چربي و زدودن قشرهاي عايق آن )
در طرف ديگر قرار داده و اولي را به قطب مثبت
باطري و دومي را به قطب منفي آن وصل ميكنند.
|
)
)