شفائيه، هادي. "عكاسي". ازكلاس هنر. دوره1-5، ش55 (اديبهشت46):ص‌ 45-48، تصوير، طرح.

خلاصه:  بزرگ سازي يا آگرانديسمان: ساختمان آگرانديسور ، كاش و يا دستگاه نگهداري كاغذ عكاسي.

عكّاسي

هادي

بزرگ سازي = آگرانديسمان

تصوير كوچك ، مخصوصاً كوچكتر از 12×9 سانتي متر ، آنچنان كه بايد و شايد جلوه‌اي ندارد.

البته پيش از اقدام به بزرگ كردن تصاوير لازم است در قطع كوچكتر نمونه‌اي از آنها تهيه شود ( براي اين منظور كافي است به طريقة چاپ ، تصويري فقط به بزرگي خود نگاتيف به دست آورد ) اما اين تصاوير جز براي بررسي و اتخاذ تصميم نهايي جهت انتخاب و رد و قبول آنها و همچنين بايگاني به درد كار ديگري نمي‌خورد. بدين ترتيب تصويري كه خوب تشخيص داده نشده كنار گذاشته مي‌شود و از آنكه مورد قبول واقع گرديد تصوير بزرگتري (حداقل 12×9 سانتي متر) تهيه مي‌‌گردد.

بزرگ كردن عكس‌ها علاوه بر اينكه بر جلوه آنها مي‌افزايد اصلاح تركيب بندي (كمپوزيسيون ) و تعديل تاريكي و روشني همة تصوير يا قسمتي از آن را نيز به خوبي ممكن مي‌سازد.

همچنان‌كه براي بدست آوردن  تصاوير خوب در خريد دوربين عكاسي دقت فراوان مبذول مي‌گردد در تهيه دستگاه بزرگ ساز (آگرانديسور= اينلارجر) نيز لازم است مراتب مزبور فراموش نشود. زيرا تنها در دست داشتن يك نگاتيف خوب كافي نيست و چنانكه آگرانديسور هم با همان دقت و خوبي ساخته نشده باشد از دوربين عالي و گران‌قيمت و تمام زحماتي كه براي تهية نگاتيف كشيده شده نتيجه‌اي حاصل نخواهد شد.

ساختمان آگرانديسور ـ هر دستگاه بزرگ ساز معمولاً داراي قسمتهاي مختلف زير است:

1ـ يك صفحه چوبي كه در حقيقت پاية دستگاه است. اين صفحه  بايد كه به حد كافي وسيع و محكم بوده و روي چهار پاي لاستيكي استوار باشد تا از هر گونه لغزش و تكان جلوگيري شود. سطح صفحه كاملاً صاف و مسطح و ضخامت آن به حد كافي زياد است تا در طول زمان از تاب برداشتن و خميدگي مصون باشد.

در بعضي از آگرانديسورها صفحة چوبي مجهز به وسيله مخصوصي براي ثابت نگه داشتن جا كاغذي است و در زيرش كشويي جهت گذاشتن كاغذها وجود دارد. همچنين كليد برق دستگاه نيز در كنار صفحه مي‌باشد.

2ـ يك لولة فلزي كه مانند ستون به طور عمودي به صفحه مزبور استوار گشته و به اندازة كافي بلند است تا بتوانند حداقل تصوير را شش‌بار بزرگتر كنند. بعضي از دستگاهها در اين قسمت مجهز به وسايلي است كه بالا و پايين بردن فانوس را آسان‌تر مي‌سازد. گاهي زنجيري در خارج لوله و گاهي فنري در داخل آن براي اين منظور وجود دارد.

3ـ بازوي نگه‌دارنده كه در بين لوله و فانوس قرار دارد. اين بازو نيز به حد كافي بايد دراز باشد تا در موقعي‌كه از حداكثر قدرت بزرگ‌سازي استفاده مي‌شود و فانوس كاملاً بالا برده شده پاية لوله مانع كار نباشد.

4ـ فانوس يا جعبه نور ـ قسمت اصلي آگرانديسور است و ساده‌ترين نوع آن عبارت از يك جعبة استوانه‌اي از آلومينيوم مي‌باشد. اشكال عمدة اين نوع عدم امكان خنك شدن لامپ است كه رفته‌رفته بر حرارت آن افزوده مي‌شود.

فانوس دستگاههاي بهتر از دو نيمكره تشكيل يافته كه در داخل قسمت بالايي آن نيمكرة ديگري وجود دارد كه بيشتر به نصف تخم مرغ شباهت دارد كه اولاً عمل منعكس ساختن نور را انجام مي‌دهد ثانياً جريان هوا و خنك شدن لامپ را ممكن مي‌سازد.

لامپ نيز متصل به لوله متحركي است تا بتوان تمركز نور را به وسيلة آن تنظيم كرد. در قسمت پايين نيمكرة زيرين يك يا دو عدسي بزرگ وجود دارد ( قطر اين عدسي‌ها در آگرانديسورهاي مختلف تغيير مي‌كند زيرا آن‌قدر بايد بزرگ باشد كه اگر نگاتيف را در روي آن قراردهند گوشه‌هايش از محيط دايرة عدسي خارج شود: شكل 5 ). اين عدسي‌ها داراي يك روي مسطح و يك روي محدب است. [45]

اگر آگرانديسور فقط داراي يك عدسي باشد سطح محدب آن به طرف بالا يعني لامپ و روي مسطح آن به طرف پايين يعني فيلم قرار مي‌گيرد ؛ در صورتي‌كه دو عدسي داشته باشد پاييني به وضعي كه گفته شده و بالايي برعكس آن خواهد بود. اين عدسي‌ها را كُندانساتر مي‌گويند.

در آگرانديسو‌ر‌‌‌‌ها بايد از لامپ شيري بايد استفاده كرد تا نور آن يكنواخت باشد. براي آزمايش يكنواختي نور در تمام سطح تصوير، بدون استفاده از فيلم ، يك برگ كاغذ عكاسي نمره يك را در زير دستگاه قرار داده نور ضعيفي مي‌دهند و آن را ظاهر مي‌كنند. در صورتيكه همه سطح كاغذ يكنواخت خاكستري نشده باشد با حركت دادن لامپ به راست و چپ يا بالا و پايين مي توان آنرا تنظيم كرد و آزمايش مجددي به عمل آورد تا نتيجه رضايت بخش باشد.

قدرت لامپ براي آگرانديسورهاي 35 ميليمتري كافي است 75 شمع باشد. به نسبت بزرگي دستگاه قدرت لامپ نيز افزايش مي‌يابد. در ضمن حجم حباب لامپ نيز بايد با عدسي‌هاي كندانساتر متناسب باشد. در صورتيكه در زير لامپ نوشته‌هايي وجود داشته باشد لازم است آنها را پاك كرد.

در ساية بزرگ سازي (آگرانديسمان) از يك نگاتيف مي‌توان چندين تصوير متفاوت به دست آورد

5ـ جاي نگاتيف.ـ در آگرانديسورهاي 35 ميليمتري فقط عبارت از دو صفحة فلزي صاف و مسطح است كه  وسط آنها به اندازة نگاتيف (36×24 ميليمتر يا 24×24 ميليمتر) باز است هر يك از كادرهاي فيلم در داخل اين قسمت واقع شده و تصوير بزرگ آن به زير و روي كاغذ حساس منتقل مي‌گردد.

ولي در آگرانديسورهاي بزرگتر(6×6 سانتيمتر و بزرگترها) دو شيشة تميز و بدون خط و خراش در اين قسمت وجود دارد كه فيلم‌ها تك‌تك در وسط آنها فشرده مي‌شود تا از خم شدن آن جلوگيري شود و موازاتش با كاغذ  عكاسي كه در زير دستگاه است حفظ گردد.

هر بار كه فيلمي براي بزرگ شدن در وسط شيشه‌ها جاي داده مي‌شود از تميزي فيلم و هر دو شيشه بايد كاملاً مطمئن بود زيرا تصوير ذرات ناچيز گرد و غباري كه بر آن‌ها مي‌نشيند در روي كاغذ عكاسي و به اندازه‌هاي قابل ملاحظه‌يي بزرگ مي‌گردد. [47]

شکل 3- مقطع يک آگرانديسور

 شكل2- دستگاه بزرگساز ( آگرانديسور)

6- ابژكتيف ـ هر دستگاه بزرگساز مجهز به يك ابژكتيف خوبي است كه فاصله‌ي كانوني آن متناسب با نگاتيف مربوط و مساوي با فاصلة كانوني دوربيني است كه با آن عكس گرفته‌شده. يعني يك آگرانديسور 35 ميليمتري مانند دوربين 35 ميليمتري ابژكتيفي دارد كه فاصله‌كانوني آن پنجاه(50) ميليمتر است ـ بدين ترتيب آگرانديسور 6×6 با ابژكتيف هشتاد(80) ميليمتري ـ آگرانديسور 9×6 با ابژكتيف 105 ميليمتري ـ آگرانديسور 12×9 با ابژكتيف 135 ميليمتري مجهز است.

7ـ فيلتر نارنجي يا قرمز روشن كه در صورت لزوم مي‌توان آن را در مسير نور قرار داد تا كاغذ حساس عكاسي را متأثر نكند. براي تنظيم كادر و انجام بعضي حقه هاي عكاسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

كاش يا دستگاه نگهدارنده كاغذ عكاسي ـ گرچه اين دستگاه جزء آگرانديسور نيست ولي يكي از وسايل ضروري آن است.

كاش در روي صفحه‌ي چوبي قرار مي‌گيرد و سطح آن كاملاً با فيلم موازي است. دو تيغه‌ي متحرك و مدرج آن كه شباهت به دو خط‌كش فلزي دارد بطور عمود نسبت به يكديگر قرار گرفته كه بوسيله حركت دادن آنها كادر مورد لزوم عكس را مي‌توان تنظيم كرد. براي اينكه گوشه‌هاي عكس دقيقاً داراي زاويه‌ي 90 درجه باشد لازم است دقت كرد تيغه‌هاي كاش كاملاً به هم ديگر عمود باشد.[48]

طرز قرار گرفتن عدسيهاي كندانساتر در دستگاه بزرگساز

تناسب نگاتيف با كندانساتر