شفائيه ، هادي. "عكّاسي". ازكلاس هنر. دوره1-5، ش56و57 (خردادوتير46): ص67-70، تصوير.

 

خلاصه: وسايل موردنياز دركارگاه عكاسي: نور بي‌تأثير ، طشتكها ، گيره كاغذي ، خشك‌كن برقي ، دستگاه برش ، گرماسنج ، ساعت مخصوص تاريكخانه ـ نكاتي كه بايد دقت كرد ، شيوة بزرگ كردن عكس ، برش لبة تصاير ، لكه‌گيري.

عكّاسي

دكتر هادي

وسايل كارگاه عكّاسي

1ـ نور بي‌تأثير.ـ چنانكه قبلاً نيز اشاره شد ، براي انجام اعمال ظهور و ثبوت كاغذهاي حساس عكاسي ، در بالاي ميز كار به فاصله‌ي 75 سانتي‌متري طشتك‌ها فانوسي آويزان يا به ديوار نصب مي‌گردد كه در داخل آن يك لامپ 10 يا 15 شمع روشن است و فيلتر مخصوصي در جلوي آن قرار دارد. بهترين فيلترها به رنگ « زردـ سبز » است كه بدون آزار چشم در كاغذها نيز اثري ندارد. نور قرمز يا نارنجي از طرفي اعصاب شخص را ناراحت مي‌كند و از طرف ديگر عكس را تيره‌تر از آنچه  كه هست نشان مي‌دهد

2- طشتك‌ها.ـ در اندازه‌هاي مختلف ساخته مي‌شود و براي راحتي كار لازم است هميشه از قطع كاغذي كه در آن قرار مي‌گيرد اندكي بزرگتر باشد. مثلاً در طشتكي كه 30*24 سانتيمتر باشد با كاغذ 24*18 سانتي‌متر به راحتي مي‌توان كار كرد.

طشتك‌ها از مواد مختلف ساخته مي‌شود: نوع چيني به ظاهر تميزتر است ولي سنگين و شكننده بوده كار كردن با آن خالي از اشكال نيست. ـ لعابي‌ها بهتر و عملي‌تر است منتهي بايد توجه داشت كه جنس لعاب آن خيلي خوب باشد تا مواد شيميايي در آن تأثير نكند. ـ نوع ديگري از جنس فلز ضد زنگ ساخته مي‌شود كه بهترين انواع طشتك‌ها و در ضمن گرانترين آنها نيز مي‌باشد. ـ بالاخره نوع پلاستيكي وجود دارد كه نشكن ، ارزان ، با عمر طولاني و نگهداري آسانتر بر ديگران ترجيح دارد.

تعداد طشتك‌ها بهتر است چهار عدد باشد: براي ظهور ـ  حمام توقف  ـ  ثبوت و شستشوي نهايي.

از آنجايي كه در طشتك ثبوت و آخرين شستشو مقدار بيشتري عكس جمع مي‌شود لذا بهتر است دو طشتك اخير بزرگتر باشد ؛ مخصوصاً براي شستشو هر چه بزرگتر بهتر.

3ـ گيره كاغذي ( پنس).ـ مواد شيميايي محلول‌ها دستها را رنگ كرده و در بعضي جلدها كه حساسيت دارد ناراحتي‌هاي مختلف از قبيل جوش و خارش و غيره ايجاد مي‌كنند. از طرف ديگر تماس انگشت‌ها با كاغذها گاهي لكه‌هايي به وجود مي‌آورد و هر بار شستشوي دست باعث اتلاف وقت مي‌گردد. از اين‌رو بهتر است از گيره‌هاي مخصوص استفاده كرد كه حتماً يكي از آنها براي حمام ظهور و ديگري جهت ثبوت خواهد بود تا سبب آلودگي محلول‌ها نگردد.

پنس‌ها  نيز از دو  جنس فلز ضد رنگ و پلاستيك ساخته مي‌شود.

4ـ خشك‌كن برقي و صفحه‌ي فلزي براي برق دادن كاغذهاي براق ـ اين  دستگاه كه در اندازه‌هاي مختلف ساخته مي‌شود عبارت از جعبه‌‌يي است  كه در داخل آن سيم‌پيچي مخصوصي وجود دارد كه با اتصال برق تا حد معيني گرم مي‌شود و يك صفحه فلزي را كه اندكي انحنا دارد گرم مي‌كند. روي اين صفحه را يك قطعه كرباس كه در داخل كادر فلزي است و فنرهايي آن‌را مي‌گيرد با اندكي فشار مي‌پوشاند.

عكس‌ها پس از اينكه كاملاً شسته شدند ابتداء روي قطعه‌اي كتان سفيد كه چندين بار شسته شده و آهار آن به كلي از بين رفته يك‌يك كنار همديگر گسترده مي‌شود و يك قطعه ‌كتان ديگر روي آن ها پهن شده با فشار غلطك لاستيكي آبشان گرفته مي‌شود. سپس بطوري كه پشت آنها بر روي صفحه‌اي فلزي خشك‌كن و خود عكس به طرف كرباس باشد كنار هم قرار مي‌گيرد آنگاه كادري كه كرباس را در بر گرفته پايين آمده بسته مي‌شود و تا خشك‌شدن عكس‌ها به همان وضع باقي مي‌ماند.

اما كاغذهاي براق بدون گرفتن آب از طريق تصوير بر روي صفحة فلزي مخصوص برق گذاشته‌شده كتان خشكي روي آنها كشيده مي‌شود و با فشار ملايم غلطك لاستيكي به روي صفحه فلزي مي‌چسبد و هر چه آب‌و‌هوا هست از ميان آن دو خارج مي‌گردد. آنگاه اين صفحه روي دستگاه خشك‌كن قرار مي‌گيرد و پارچة آن بسته مي‌شود. كاغذها پس از خشك شدن ، خود‌به‌خود از صفحه فلزي كنده مي‌شود.

5ـ دستگاه برش دور عكس‌ها.ـ در اندازه‌هاي مختلف وجود دارد كه بهتر است طول تيغة آن اقلاً 25 سانتي‌متر باشد.

6- گرما‌سنج(ترمومتر).ـ در نظر بايد داشت كه متول و هيدرو‌كينون در حرارت كمتر از 18 درجة سانتيگراد قدرت عمل خود را از دست مي‌دهد و در بالاتر از 40 درجة سانتيگراد خراب مي‌گردد. از اين لحاظ در موقع ساختن محلول‌ها و همچنين هنگام ظهور لازم است با گرماسنج دقيق و مطمئني حرارت آنها اندازه‌گيري شود. [67]

7ـ ساعت مخصوص تاريكخانه.ـ براي ظهور فيلم فقط در دست داشتن دقيقه‌ها كافي است ولي براي نور دادن عكس و ظهور آن ساعتي لازم است كه ثانيه را به دقت و وضوح نشان دهد. از اينرو بايد ساعتي انتخاب كرد كه بتواند ثانيه‌ها و دقيقه‌ها را نشان دهد.

بعضي از ساعت‌ها كه مخصوص نور دادن ساخته مي‌شود به سيم دستگاه چاپ يا آگرانديسور وصل مي‌گردد و با تنظيم آن براي زمان لازم در همان مدت برق را وصل و قطع مي‌كند.

٭ ٭ ٭

 نكات قابل توجه:

٭ تاريخ مصرف.ـ جعبه‌هاي كاغذهاي حساس عكاسي ، مانند فيلم‌ها ، داراي تاريخ مصرف معين. فقط به ترتيب تهيه ، شماره سري به آنها زده مي‌شود.

از حساسيت كاغذها به مرور زمان كاسته مي‌شود و پس از گذشتن مدتي حتي با افزودن مواد « ضد خفگي » به محلول ظهور نمي‌توان آنها را با كاغذهاي تازه مقايسه كرد.

كاغذهاي عكاسي زودتر و آسانتر از فيلم رطوبت را جذب مي‌كنند زيرا بسته‌بندي آنها مانند فيلم‌ها نيست. گازهاي مختلف نيز روي كاغذها اثر مي‌گذارد.

٭ اختلاف حساسيت.ـ گاهي مشاهده مي‌شود كه حساسيت يك كاغذ معين در بسته‌هاي مختلف اندكي فرق مي‌كند. اين ، مربوط به ساختمان مادة حساس آنهاست. تمام كاغذهايي كه داراي شماره سري واحدي است از لحاظ حساسيت با هم برابر بوده و با سري ديگر مي‌تواند اختلاف داشته‌باشد. از اين‌رو بهتر است در موقع باز كردن بسته ‌جديد به شمارة سري آن توجه داشت.

٭ پيش از اقدام به عمليات آگرانديسمان دقت بايد كرد تا دستگاه عاري از گرد و غبار باشد ؛ مخصوصاً شيشه‌ها و عدسي‌ها. اين كار بيش از چند دقيقه وقت نمي‌گيرد در حالي كه لكه‌گيري عكس‌ها ساعت‌ها به طول مي‌انجامد.

مهمتر از همه تميز بودن فيلم‌هاست ، كوچكترين خط و خراش و گرد و خاكي كه بر روي آن باشد در روي عكس تبديل به خطوط و نقاط بزرگي خواهد شد. بنابراين، قبل از قرار دادن آنها در دستگاه ، از تميزي هر فيلم بايد اطمينان كامل حاصل كرد.

همچنين اجرامي كه  بر روي سطح زيري كندانساتر چسبيده باشد در روي تصاوير ظاهر خواهد شد.

2- دستگاه برش  لبة عكس

1- براي تهيه عكس‌هاي بزرگتر مي‌توان آگرانديسور را به طرف زمين يا ديوار برگرداند

3- ساعت دقيقه‌شمار زنگدار ديواري

و اينك ، آگرانديسمان

پس از اطمينان از حاضر بودن مقدمات امر ، عمليات به ترتيب زير انجام مي‌گيرد:

1ـ قراردادن فيلم در دستگاه ـ روي مات فيلم ، يعني طرفي كه تصوير در آنجاست ، هميشه به طرف پايين يعني ابژكتيف خواهد بود.

در آگرانديسورهايي كه سطح زيرين عدسي كندانساتر بر روي فيلم تكيه مي‌كند هر بار براي عوض كردن نگاتيف حتماً بايد آنرا بلند كرد و پس از تعويض دوباره پايين آورد ( اين وضع فقط در بعضي  از آگرانديسورهاي 35 ميلي‌متري وجود دارد).

فيلم‌هاي 35 ميلي‌متري را ، چنانكه قبلاً نيز گفته شده ، به قطعات كوچكتر از 6 تصوير نبايد قسمت كرد زيرا در اين مرحله از عمليات اشكال و ناراحتي ايجاد مي‌كند.  

2ـ تنظيم فاصله ـ اول اندازة عكس مورد نظر را بر روي دستگاه « كاغذ گير » (كاش) آماده كرده [68] سپس با بالا و پايين بردن آگرانديسور تصوير را به همان اندازه در مي‌آوريم ( در آگرانديسورهايي كه خودكار نباشد در اين موقع تصوير محو است ) و به كمك ابژكتيف ـ در حاليكه ديافراگم آن كاملاً باز است ـ تصوير را واضح مي‌سازيم و بالاخره ديافراگم را مقداري مي‌بنديم ( اين تصوير با روشني و تيرگي نگاتيف بستگي دارد و نسبت به آن زمان نور دادن نيز تغيير مي‌كند ).

3 ـ نسبت به كمي يا زيادي كنتراست نگاتيف كاغذ مناسبي انتخاب و يك ورق از آن را در زير آگرانديسور قرار مي‌دهيم و با قطعه‌يي كاغذ سياه سه چهارم آن‌را پوشانيده لامپ آگرانديسور را به مدت پنج ثانيه روشن مي‌كنيم. پس از خاموش كردن كاغذ سياه را تا نصف كاغذ عكس پايين آورده دوباره لامپ را به مدت پنج ثانيه روشن مي‌كنيم ، آنگاه كاغذ سياه را تا يك چهارم پايين كشيده باز هم پنج ثانيه نور مي دهيم.

5- حمام شستشوي عكس‌ها كه در آن آب با فشار وارد شده و كاغذها را زير ‌و رو مي‌كند

4- گيره كاغذ ـ غلطك لاستيكي ـ آبگير فيلم

 6و7- خشك‌كن برقي و وسيله گرفتن آب عكس‌ها

 

بالاخره كاغذ سياه را برداشته لامپ را به مدت پنج ثانيه‌ي ديگر روشن مي‌كنيم: به اين ترتيب در يك ورق كاغذ چهار قسمت مختلف به‌وجود مي‌آيد كه به ترتيب پنج ـ ده ـ پانزده ـ بيست ثانيه نور خورده‌است.

اين كاغذ درا در درجة حرارت ثابت ( 20 درجة سانتي گراد ) به مدت يك دقيقه‌و‌نيم ظاهر و سپس شسته و ثابت مي‌كنيم حالا اگر اين عكس را در روشنايي مورد مطالعه قرار دهيم در آن چهار قسمت مختلف به‌نظر مي‌رسد كه از روي آن‌ها مي‌توان نور صحيح را به دقت انتخاب و تعيين كرد و تصوير صحيح و خوبي به دست آورد .

تمام نگاتيف‌هايي كه وضع مشابهي دارد با همان نور چاپ مي‌شود و البته چنين آزمايشي فقط تا كسب تجربه‌ي كافي لازم است و بعدها ، جز در آگرانديسمان‌هاي خيلي بزرگ ، نيازي بدان نخواهد بود.

نورسنج‌هاي مخصوصي نيز براي اين كار ساخته‌شده كه با دقت تمام مي‌تواند نوع كاغذ و نور لازم را نشان دهد.

ظهور ـ براي ظاهر كردن كاغذهاي آگرانديسمان از فرمولهاي زير مي‌توان استفاده كرد:

فرمول 72 كداك

متول                                          3             گرم

سولفيت دو سود آنهيدر                  45             گرم

هييدرو‌كينون                               12            گرم

كربنات دو سود آنهيدر                50ر67         گرم

برمور دوپطاس                              2            گرم [69]

براي يك ليتر آب 

 در موقع كار كردن از محلول فوق به نسبت يك بر چهار (4+1) با آب مخلوط بايد كرد و در 20 درجه سانتي‌گراد به مدت يك دقيقه‌‌و‌نيم عمل نمود.

فرمول 130 آگفا  

متول                                          2/2        گرم

سولفيت دو سود آنهيدر                    50         گرم

هيدرو‌‌كينون                                 11         گرم

كربنات دو سود آنهيدر                   78           گرم

گليسين                                       11        گرم

برمور دوپطاس                              5/5        گرم

براي يك ليتر آب

اين محلول به نسبت يك بر يك (1+1) با آب مخلوط مي‌شود و مدت ظهور در آن (3-2) دقيقه است.

دقت!

محلول‌ها بايد هميشه تازه بوده و در طشتك‌ها به مقدار كافي باشد تا بتواند رنگ كاغذ‌ها را صحيح ظاهر كند و همه جاي آنها يكنواخت باشد.

كاغذ را ابتدا طوري وارد محلول مي‌كنند كه طرف حساس آن رو به زير باشد ، بلافاصله بر‌گردانيده و در تمام مدت ظهور ، در حاليكه با گيره از يك گوشه آن گرفته‌اند ، تكان مي‌دهند.

پس از پايان مدت ظهور ، كاغذ در حمام توقف شستشوي كوتاهي (پانزده ثانيه) داده شده وارد حمام ثبوت مي‌گردد و مدت ده دقيقه در آن مي‌ماند. در اينجا نيز در تمام مدت لازم است تكان داده شود تا كاملاً ثابت شود و لكه‌هايي در روي آن ايجاد نگردد.

بالاخره چهل و پنج دقيقه در آب جاري شسته شده و به طرزي كه توضيح  داده شد خشك مي‌شود.

برش لبه‌هاي تصاوير.ـ

لبه‌هاي عكس‌هاي خشك‌شده به‌وسيله‌ي دستگاه مخصوص برش در كمال دقت بريده مي‌شود: عكس‌ها را بدون حاشيه‌ي سفيد و يا با حاشيه‌هاي سفيد 2-3 ميلي‌متري مي‌توان بريد.

اين عكس با بيست ثانيه نور دادن چاپ شده است

چاپ آزمايشي كه بوسيله آن تشخيص داده شده مدت نور صحيح بيست ثانيه است.

لكه گيري .ـ

بعضاً خطوط و نقاط سفيدي در روي عكسها ديده مي‌شود كه اثر خط و خراش و گرد و غبار فيلمها است. اين آثار به‌وسيله‌ي رنگ مشكي مخصوصي كه بدين منظور ساخته مي‌شود به كمك فرچه‌ي مومي بسيار ظريف كه مينياتور‌سازها از آنها استفاده مي‌كنند با حوصله و دقت تمام بايد گرفته شود.

پايان قسمت اول [70]