فيوضات، جاويد. "دانستنيهاي علمي و عملي براي محافظت آثار هنري". دوره 5-9، ش 64 (بهمن46): 46-54، تصوير.

خلاصه: "تامپرا" شيوه‌اي درنقاشي ـ "تتراكلروردوكربن" ـ تجديد جلاي اشياء چوبي" ـ "تصاوير شني" ـ "تعميرروكشهاي تاول‌زده" ـ "تميزكردن سكه‌هاي برنزي" ـ "تميزكردن مجسمه‌هاي مومي" ـ "تميزكردن مجسمه‌ها و اشياء چيني" ـ " تميزكردن و نگاهداري نقاشيهاي رنگ روغني".

فرهنگ و دانستنيهاي علمي و عملي براي نگاهداري و ترميم آثار هنري

(10)

 دكتر جاويد فيوضات                                     

آيا تجديد جلاي اشياء چوبي صلاح است ؟

روكش‌هاي چوبي تاول زده را چگونه ترميم كنيم ؟

تميز كردن سكه‌هاي برنزي ، مجسمه‌هاي مومي و مجسمه‌هاي چيني چگونه ميسر است ؟

براي ترميم تابلوهاي نقاشي چه بايد كرد ؟

چگونه تخته آلوده به موريانه را ضد عفوني كنيم ؟

تامپرا (Tempera) سبك مخصوصي است از نقاشي كه در آن رنگها را با امولسيوني (Emulsion) مخلوط ميكنند (هر گاه مقداري از يك ماده روغني را كه در آب حل نميشود ، در آب ريخته و بشدت بهم زده و با افزودن مواد مخصوصي ذرات آنرا بصورت تعليق درآورند – مخلوط حاصل را امولسيون مينامند ) در تامپراهاي اوليه مواد رنگي را با سفيده تخم مرغ مخلوط كرده و نقوش مورد نظر را بر زمينه يا بوم مي‌كشيدند – نقاشيهاي بسبك مزبور هنوز هم متداول بوده و براي تهيه آن امروزه از زمينه‌هاي مخصوصي بنام Gesso  استفاده ميكنند – گاهي سطح زمينه را قبلا صيقل ميدهند تا قدرت جذب آن كاهش يابد – و بالاخره براي تثبيت و محافظت نقوش سطح آنها را جلا ميدهند و براي اين منظور غالبا بجاي روغن جلا از موم استفاده مينمايند – براي تهيه امولسيون تخم مرغي بترتيب زير عمل مينمايند :

يك تخم مرغ كامل (زرده و سفيده ) را با هم وزنش روغن دانه كتان (Linseed Oil) و دو برابر وزنش آب مخلوط كرده و آنقدر بهم ميزنند تا بصورت امولسيون در آيد – بعضي از نقاشان روغن مزبور را قبل از مخلوط كردن با ساير مواد مي‌جوشانند تا هواي محلول در آن خارج شود – چنين روغني را (Stand – Oil) مينامند – براي پاك كردن تامپرا ميتوان پارچه نرم تميزي در مقدار كمي آستن (Aceton) يا الكل مطلق (Absolute Alcohol) خيس كرده و بآرامي بر روي ((نقاشيهاي سالم )) كشيد – در مورد تابلوهاي معيوب ((مثلا ترك خورده )) بايد از استعمال حلالهاي مزبور خوداري شود زيرا بداخل شكافها نفوذ كرده و سبب بروز خسارات بيشتري ميشوند .

تتراكلرور دو كربن (Tetra Chlorure de Carbon -  Carbon Tetra Chloride) مايعي است شفاف و فرار با بوئي شبيه بوي كلر فرم (Chloroform) و قابل اشتعال هم نمي‌باشد حلال بسيار خوبي است براي مواد روغني و چربي ، بهمين جهت براي تميز كردن انواع پارچه‌هاي لك شده با مواد چربي بكار ميرود و غالبا براي منظور فوق از اين ماده بجاي بنزين معمولي استفاده مي‌كنند . همچنين آنرا براي خاموش كردن بنزين مشتعل بكار ميبرند (وسائلي براي اطفاء حريق تهيه كرده‌اند كه مخزنشان از اين مايع پر شده و با فشار تكمه مخصوصي بخارات اين ماده [46] كه غير قابل اشتعال است با فشار روي بنزين مشتعل پاشيده شده و مانع رسيدن اكسيژن هوا به بنزين ميگردد ) – بعضي اوقات از اين جسم به جاي سولفور دو كربن (Carbon Disulphide) كه بوي نامطبوعي دارد براي از بين بردن موريانه (كرم چرب) استفاده ميكنند ولي قدرت حشره كشي آن به اندازه سولفور دو كربن نمي‌باشد  قبل از استعمال تتراكلرور دو كربن نيز مانند تمام تركيبات كلر دار بايد آزمايش مقدماتي روي قسمتهاي بي‌اهميت و ناپيداي اشياء انجام گيرد – زيرا ممكنست كلر قسمتهاي رنگين را بكلي بيرنگ نمايد (شدت اثر كلر بستگي بنوع مواد رنگي دارد) – اين دارو را بايد در اطاقهائيكه خوب تهويه ميشوند بكار برد زيرا استنشاق مقدار زيادي از بخارات آن زيان آور ميباشد .

روش جدا كردن زردة تخم مرغ از كيسة آن

تجديد جلاي اشياء چوبي (Reflnishing  Woodwork )

بطور كلي بايد از تجديد جلاي اثاث چوبي خودداري شود مگر در موارد استثنائي كه انجام آن الزام آور تشخيص داده شود ، در اينصورت قبل از هر اقدامي لازمست شيئي را مرمت نموده و شكافها و سوراخهاي آنرا با مواد مناسبي پر نمود (در شماره‌هاي قبل طرز تهيه بتانه  و روش پر كردن شكافها بطور مشروح ذكر شده است) سپس هر نوع آثار ورني و جلاي قديمي را بحلالهاي مخصوصي كه بنامهاي تجارتي مختلف در بازار عرضه ميشوند آغشته و در حدود نيمساعت صبر كرد تا بقدر كافي سست و نرم شود بعدا بكمك چاقو يا برس زبر و يا سيم ظرفشوئي آنرا بكلي پاك كرده و از سطح شيئي چوبي زدود ، در وهله اول بهتر است براي انجام اين عمل فقط از حلال و برس استفاده شود و در صورت عدم موفقيت بساير وسائل متوسل شد . بالاخره لكه‌هاي كوچكي كه از ورني بر چوب ديده ميشود بكمك كاغذ سمباده كاملا سائيده و پاك ميكنند و ((ته‌رنگ)) باقيمانده را بمحلول پنج درصد جوهر ترشك (Oxalic Acid ) آغشته و از بين ميبرند ، براي تجديد ورني مخلوطي از موم و اسانس تربانتين تهيه كرده و بر چوب ميكشند – در مورد چوبهائي كه رنگ روشنتري دارند معمولا مقدار كمي از يك ماده رنگي بمخلوط نامبرده در بالا مي‌افزايند مثلا مخلوطي از (Burnt Sienna ) و (Burnt Umber )و روغن تهيه كرده [47] و در صورت لزوم مقدار كمي هم روغن سيكاتيو بآن مي‌افزايند-  نسبت اختلاط مواد مزبور بستگي برنگ چوب مورد آزمايش دارد (Sienna ماده اي است معدني كه داراي تركيبات آهن و منيزيم بوده و در حالت طبيعي برنگ زرد مايل بقهوه‌اي است كه پس از برشته كردن رنگش قرمز مايل بقهوه‌اي شده و بنام Burnt Sienna ببازار عرضه ميشود – Umber ماده‌اي است شبيه گل‌اخري و رنگ زرد مايل بقهوه‌اي آن مربوط باكسيدهاي آهن و منيزيم ميباشد كه پس از سوزانيدن و برشته كردن مثل مادة قبلي رنگش تيره شد و بقرمز مايل بقهوه‌اي مبدل ميگردد و Burnt Umber ناميده ميشود) .

تصاوير شني (Images De Cailloux – Sand Pictures ) اگر چه تهيه اين قبيل تصاوير امروزه كمتر موسوم است ولي اين كار در اواخر قرن هيجدهم و اوايل قرن نوزدهم مخصوصا در كشورهاي اروپائي بسيار رواج و رونق داشت – دانه‌هاي شني را كه بطور طبيعي رنگهاي مختلفي داشته و يا بطور مصنوعي آنها را رنگ ميكردند بر زمينه تابلو چسبانيده و از تركيب آنها تصاوير لازم را تهيه مينمودند .

تعمير روكشهاي تاول زده (Refection De Contreplaque – Repairs To Veneers ) گاهي در اثر رطوبت و مخصوصا حرارت تاولهائي ((برآمدگيهائي)) بر روكشهاي اشياء چوبي ظاهر ميشود – بهترين راه براي معالجه اين تاولها و برگردانيدن آنها بوضع اوليه اينستكه بوسيله تيغ تيزي آنها را از وسط بريده و مقدار كمي چسب يا سريشم با نوك چاقو وارد شكاف نموده سپس روي آنرا با كاغذ روغني پوشانيده و  جسم سنگيني روي آن قرار دهند تا كاملا خشك شود – اگر اعمال مزبور با دقت و ظرافت انجام گيرد تشخيص نقاط شكافته شده بآساني مقدور نخواهد بود – اگر تاولها ترك خوردگي داشته باشد باحتمال زياد فضاي زير آنها بتدريج از گرد و خاك انباشته شده است ، در اينحالت نميتوان قبل از زدودن گرد و خاك از چسب استفاده نمود ، بهمين جهت در اين مورد اطراف تاول را با دقت تمام بريده و كلاهك برآمدگي را با ملايمت تمام برداشته و پس از پاك كردن محفظه زير آن مقدار كمي چسب ماليده و پس از قرار دادن قسمت بريده شده در محل اوليه مانند حالت قبل آنرا تحت فشار قرار ميدهند – براي ترميم تاولهاي سطوحي كه داراي انحناء ميباشند بهتر است قبلا وزنه سنگيني تهيه نمايند كه يك سطح آن داراي انحنائي نظير انحناء سطح مورد نظر باشد و قبل از قرار دادن وزنه برروي قسمت مرمت شده لازمست يك ورق كاغذ روغني ميان آنها قرار دهند تا اگر احيانا مقداري چسب از شكاف بخارج نشت كرد  بوزنه نچسبيده و سبب كنده شدن كلاهك تاول نگردد .

تميز كردن سكه‌هاي برنزي (Nettoyage Des Monnais En Branze – To Clean Bronze Coins ) براي پاك كردن رسوب آهكي كه غالبا بر سطح سكه‌هاي قديمي ديده ميشود ابتدا قسمتهائي از سكه را كه از قشر آهكي پوشيده نشده و برنز آن نمايانست بوسيله لايه‌اي از پارافين جامد مي‌پوشانند ، سپس سكه را در ظرفي كه در آن اسيد نيتريك غليظ ريخته‌اند فرو برده و اثر آسيد را بطور مرتب تحت نظر ميگيرند – مدت لازم براي فعل و انفعال بستگي بجنس و ضخامت قشر مورد آزمايش دارد – پس از حل شدن رسوب آهكي بلافاصله لايه پارافيني را پاك كرده و سكه را در آب جاري ميشويند و اگر آسيد نيتريك بر قشر اثر ننمايد ممكن است به كمك آسيدهاي ديگر آزمايش را تكرار نمايند (آسيدهائي كه ممكن است در اين موارد از آنها استفاده شود و همچنين طرز بكار بردنشان در فصول قبل بتفصيل ذكر شده است ).

تميز كردن مجسمه‌هاي مومي (Nettoyage Des Stauts en Cire – To Clean Wax Figure) براي تميز كردن مجسمه‌هاي مومي كه به گرد و خاك آلوده شده و كثيف شده باشند از گرد بسيار ريز سنگ پا (Pierre Ponce – Powdered Pumice) استفاده كرده و اين گرد را بوسيله برس نرمي بر سطح مجسمه مي‌كشند تا كاملا تميز شود . بعد از اتمام كار ممكنست احتيانا مجسمه بتجديد رنگ هم نيازمند شود بايد در نظر گرفت كه اين روش فقط در مورد اشيائي كه معمولا براي تزئين بكار ميروند معمول ميباشد و ترميم و تنظيف مجسمه‌هاي مومي پرارزش و منحصربفرد [48] بعهده افراد فني و كارشناسان صلاحيت دار واگذار ميشود .

تابلوي نقاشي به سبك تامپرا

تميز كردن مجسمه ها و اشياء چيني (  Nettoyage Des Objets En Porcelaine – To Clean Porcelain Figures  ) مجسمه‌هاي چيني را معمولانميتوان با روشهاي معمولي پاك و تميز كرد – روشي كه ذيلا ذكر ميشود نتيجه نسبتا خوبي داده است : مقداري آسيد الئيك Oleic Acid  يكي از آسيدهاي آلي است كه بحالت تركيب يا گليسيرين در چربيها و مخصوصا در روغنهاي نباتي يافت ميشود روغنهائيكه در حرارت معمولي بصورت مايه مي‌باشد مانند روغن زيتون داراي مقدار زيادتري از اين ماده مي‌باشند – آنرا در كارخانه‌هاي روغن كشي از دانه‌هاي گياهي استخراج ميكنند ) در ظرف آبي ريخته و مجسمه را در آن غوطه‌ور مينمايند (درجه حرارت بايد از چهارده درجه بيشتر باشد زيرا آسيد مزبور در گرماي كمتر از اين درجه منجمد مي‌شود ) سپس مقدار كمي آمونياك – به مخلوط مي‌افزايند تا از آن مختصري بوي آمونياك استشمام گردد و مايع را آنقدر بهم ميزنند تا خوب كف كند و در صورت عدم موفقيت مجددا مقداري آسيد الئيك در ظرف ميريزند تا كف كافي توليد گردد – شيئي مورد نظر را چندين ساعت در محلول گذارده و پس از زدودن چرك و كثافت در آب جاري (زير شير آب) ميشويند – اشيائي را كه به وسيله سيمان با چسب مرمت كرده باشند ممكن است در هنگام اجراي اين روش آسيب ديده و چسب آنها سست شود لذا لازمست قبل از غوطه‌ور كردن آنها در محلول نامبرده در بالا احتياطهاي كافي مثلا پوشانيدن قسمتهاي مرمت شده بعمل آورند .

تميز كردن و نگاهداري نقاشيهاي رنگ روغني (Nettoyage Et Preservation Des Peintures a L, Huile – Preservation of Oil Paintings) تميز كردن و بطور كلي ((دستكاري)) نقاشيها ي رنگ روغني كاري است مستلزم داشتن اطلاعات و تجارب و مهارت خاصي است و مسئوليت چنين كاري هرگز نبايد باشخاص بي تجربه محول كرد بلكه افراد مبتدي پس از مطالعه دستورالعملهاي لازم بايد ابتدا بتضعيف تابلوهاي كم اهميت و بي‌ارزش مبادرت نموده و پس از كسب مهارت لازم بموارد مهمتر بپردازند – ((رنگ روغن)) به مخلوطي از مواد رنگي كه در يك روغن سيال (معمولا روغن دانه كتان Linseed Oil با روغن دانه خشخاش Poppyseed Oil به حالت تعليق در آمده است اطلاق ميشود – براي تهيه تابلو بدوا قطعه كرباس مناسبي بر چهارچوب يا قابي كه (Stretcher) ناميده ميشود ميخ ميكنند (منظور از كرباس (Canvas) منسوجاتي است كه از الياف كتان تهيه ميشوند ولي امروزه براي تهيه نقاشيهاي كم ارزش از پارچه‌هاي پنبه‌اي كه نا مرغوب ولي ارزان قيمت تر ميباشند استفاده مي‌كنند ) – معمولا در گوشه‌هاي قاب پيچها يا [49] وسائل ديگري تعبيه ميشود كه در موارد لازم بتوانند كشش قطعه كرباس را مطابق دلخواه تنظيم نمايند – قبل از رنگ آميزي لازمست كرباس را براي ((قبول )) رنگ روغني آماده نمايند باين جهت زمينه اوليه‌اي كه بوم (Priming) ناميده مي‌شود بطريق زير بر آن ميكشند : ابتدا محلولي كه از سريشم يا چسب مناسبي در آب تهيه شده بر كرباس كشيده سپس آنرا با لايه‌اي سفيداب شيخ (White Lead) جسمي است سفيد رنگ و سمي – از نظر ساختمان شيميائي كربنات باز يك سرب ميباشد ) ميپوشانند – اين زمينه نه تنها ((آثار مزاحم)) كرباس را از بين ميبرد بلكه بعلت محلول بودن در آب امور مربوط به مرمت و حتي انتقال نقوش را از كرباس قديمي به كرباس تازه مقدور و آسان مينمايد – پس از آنكه كرباس بترتيب ذكر شده در بالا كاملا ((آماده)) شد بر روي آن نقاشي كرده و ميگذارند كاملا خشك شود و بالاخره روي آنرا بكمك لايه‌اي از ورني – محافظت كننده (Protective Varnish) مي‌پوشانند – چنانچه گفته شد بايد از خشك شدن نقاشي اطمينان كافي حاصل كرده سپس روي آنرا با ورني پوشانيد زيرا سطح قدامي رنگ روغني بعلت مجاورت با هواي آزاد زودتر از قسمتهاي زرين خشك شده و غالبا بتصور اين كه رنگ كاملا خشك شده است اقدام بورني كردن آن مينمايند ، ، در نتيجه بعد از مدتي در اثر كشش حاصله تركهاي ريز و ((نامنظمي)) در لايه روئي پديدار ميگردد ، اين پديده در تابلوهاي مربوط باوائل قرن نوزدهم غالبا بنظر ميرسد (معمولا افراد سودجو براي تهيه كپيه‌هائي از تابلوهاي قديمي سعي ميكنند كه بكمك نوك سوزن، لايه ورني را مخطط كرده و خريداران را دچار اشتباه نمايند ولي چنانكه اين قبيل تابلوها را با ذره‌بين معاينه كرده و تركهاي آنرا با يك تابلوي اصيل مقايسه نمايند ، مصنوعي بودنشان بسبب منظم بودن خطوط ايجاد شده بوسيله سوزن بآساني مشخص ميشود ) چنانچه قبلا گفته شد مرمت تابلوهاي رنگ روغني كاريست بسيار دقيق و پيش‌بيني نتيجه آن نيز بسيار دشوار است زيرا غالبا مخلوط رنگي بظاهر مناسبي كه براي ترميم و تهيه و با رنگهاي تابلو ((جور)) ميشود پس از خشك شدن تغيير رنگ داده و هماهنگي خود را با نواحي مجاور بآساني از دست ميدهد – رنگ تيرة غالب تابلوهاي قديمي و كهنه مربوط بلايه ورني آنها ميباشد كه بمرور زمان جلاي خود را از دست داده و كدر شده‌اند ، زدودن و پاك كردن اين لايه كدر شده از مهمترين وظايف افرادي است كه مسئوليت ترميم و تنظيف تابلوها را عهده دار ميشوند – توضيح تمام نكاتي كه اين قبيل افراد بايد رعايت نمايند در اين مختصر مقدور نيست و اشخاص علاقمند بايد ضمن تمرين و ممارست دقت نمايند مطالبي را كه ذيلا بيان ميشود كاملا در نظر داشته و ضمن كار تبحر كافي و عملي (Practic) كسب نمايند – براي پاك كردن و بعبارت صحيحتر ((زدودن)) ورنيهاي كدر شده از حلالهاي مناسب (Solvents) استفاده كرده و قطعه‌اي از پنبه خام را به آن آغشته و بآرامي بر سطح تابلو ميكشند ، البته لازم است قبلا شدت اثر حلال را بر حاشيه باريكي از تابلو كه زير قاب قرار ميگيرد آزمايش كرد و اگر بلافاصله بعد از تماس پنبه با سطح تابلو ورني آن زدوده شود دليلي است بر اينكه حلال مورد بحث بسيار قوي و شديدالاثر مي‌باشد ، بهمين جهت بايد ماده ديگري كه بتواند از اثر حلال بكاهد در اختيار باشد كه در موارد لازم از آن استفاده نمايند ، مثلا مخلوطي از پنج قسمت الكل مطلق و سه قسمت اسانس تربانتين و يك قسمت استات اتيل (Ethyl Acetate) تهيه كرده و به عنوان حلال بكار ميبرند ، اين مخلوط را در ظرفي ريخته و ظرف ديگري كه محتوي اسانس تربانتين خالص و يا روغن كرچك ميباشد نيز در دسترس ميگذارند ، اگر اثر الكل بر ورني شديد باشد با استفاده از اسانس تربانتين يا روغن كرچك از شدت آن ميكاهند بدين ترتيب كه قطعه پنبه خامي را در ظرف حلال فرو برده و با حركت دوراني بآرامي بر قسمت بالا و چپ تابلو ميكشند تا ورني را در خود حل نمايد چنانكه آثار رنگ بر آن مشاهده شود بايد عمل را متوقف كرده و بلافاصله با پنبه ديگري كه به اسانس تربانتين خالص آغشته شده بر ناحيه پاك شده بمالند و پس از پاك كردن آثار اسانس ، عمل را در ناحيه بعدي ( از چپ براست و از بالا بپائين ) ادامه دهند – لايه ورني را نبايد كاملا زدود زيرا تابلو حالت ((پوست كنده‌اي )) پيدا خواهد كرد كه رفع آن بسادگي ميسر نيست ،بهر حال بهتر است [50] ورقه بسيار نازكي از ورني را بر تابلو باقي گذارد – پس از آن بايد روي رنگهاي سفيد را با آب اكسيژنه تميز كرد (آب اكسيژنه چنانچه قبلا ذكر شده است خاصيت رنگ‌بري دارد ، لذا بايد دقت شود كه قسمتهاي رنگين تابلو به اين دارو آغشته نشود ) سپس تمام سطح تابلو را با اسانس تربانتين شست و پس از خشك شدن بمنظور جلا دادن و ((زنده كردن )) رنگهاي ((مات)) شده ميتوان از بوم كوپايبا (Copaibia Balsam) استفاده كرده و بالاخره عمل را با لايه‌اي از رزين دامار (Dammar Resin) كه بوسيله برس بر تابلو كشيده ميشود خاتمه ميدهند – نقص بزرگ اين روش در اينستكه نتيجه كار ممكن است در تمام نواحي و قطعات مختلف يك تابلو يكسان و يك شكل نباشد از اينرو عده‌اي به جاي اجراي عمل بصورت جزءبجزء مخلوطي به نسبت مساوي از بوم كوپايبا و اسانس تربانتين تهيه كرده و در يك وهله بر تمامي سطح تابلو ميكشند و عمل را هر چند ساعت يكبار تكرار مينمايند – اجراي اين روش در اغلب موارد بر طريق قبلي رجحان دارد ولي در هر حال اتخاذ روش مناسب تا حدود زيادي بنظر شخص مسئول و چگونگي تابلو مورد نظر بستگي دارد – طريقه‌ايكه در گذشته خيلي متداول بوده و امروزه كمتر معمول است عبارت از زدودن ورني بكمك گرد رزين مي‌باشد به اين ترتيب كه گرد خيلي ريز رزين را با سرانگشت بر سطح تابلو كشيده و با حركت دوراني انگشت عمل را آنقدر ادامه ميدهند تا ورني كهنه كاملا پاك شود ، سپس ورني جديدي بر تابلو ميكشند عيب عمده اين روش در اينست كه نميتوان آنرا در مورد تابلوهائيكه سطحشان هموار نيست بكار بست ، بعلاوه لازمست گرد سائيده را زود بزود بكمك ذره‌بيني آزمايش نمود ،  در صورت رنگين شدن پودر بايد بلافاصله عمل را متوقف كرد – وجود لعاب در بعضي تابلوها خيلي باعث زحمت ميشود (لعاب را از اختلاط رنگهاي شفاف با روغن يا با ورني تهيه نموده و بر روي رنگهاي غير شفاف تابلو ميكشند ) زيرا زدودن آنها بآساني ميسر نمي‌باشد در اينصورت بهتر است از زدودن لعاب صرفنظر كرده و روي آنرا با لايه‌اي از ورني كه در مقابل حلال مورد مصرف مقاوم باشد بپوشانند – تابلوها را بايد قبل از مرمت بوسيله ذره‌بين و در روشنائي قوي معاينه نمود و در موقع تعمير نيز روشنائي و نور كافي در اختيار داشت . اگر استفاده از روشنايي روز مقدور نباشد ، كارگاههاي كوچك را بايد لااقل بوسيله لامپهاي پانصد واتي (پانصد شمعي ) روشن نمايند – چراغهاي فلوروسنت (Fluorescent Lighting) براي تامين اين منظور مناسبتر و ارزانتر از انواع ديگر مي‌باشند (تأمين روشنائي و تنظيم نور در كارگاهها موضوع پر اهميتي است كه بايد تحت نظر كارشناسان ماهر انجام گيرد و هر نوع اهمال و بي دقتي در اين مورد غالبا به نتايج نامطلوب و زيانبخشي منجر ميگردد مثلا در كارگاهاييكه موتورهاي دوار ((با سرعت زياد )) موجود است نبايد لامپهاي فلورسنت را براي روشنائي بكار برد زيرا سبب بروز دشواريهائي ميشود كه معمولا در فيزيك بنام (Stroboscopic Effect) معروفند و چنين پديده‌هائي اكثرا سبب گمراه شدن كاركنان فني و مرمت كنندگان تابلوهاميگردد ) همچنين قبل از شروع بهر نوع مرمت و ((دستكاري )) بايد از تابلوهاي مورد نظر عكسهاي لازم تهيه گردد – براي زدودن و بعبارت بهتر ((تراشيدن )) ورني تابلوهائيكه سطح ناهمواري‌دارند معمولا از چاقو يا ابزاريكه داراي لبه مناسبي براي اين منظور باشد استفاده ميكنند – اين عمل را گاهي در حالت خشك و گاهي پس از نم زدن تابلو (با حلال مناسب)انجام ميدهند .

سوراخها و پارگيها را بايد با قطعه‌اي است از كرباس وصله كرد – براي الصاق وصله ممكنست چسبي بفرمول زير تهيه نمود : موم پنج قسمت ، رزين پنج قسمت و تربانتين معروف به (Venice Turpentine) يك قسمت – مواد مزبور را با يكديگر آميخته و ذوب ميكنند (اين مخلوط بسيار قابل اشتعال است و علاوه بر اين در موقع ذوب شدن قطراتي از آن به خارج پرتاب ميشود كه اگر با پوست بدن تماس يابد سبب بروز تاولهاي دردناكي ميشود – براي جلوگيري از اشتعال بهتر است عمل را در ظرف دو جداره‌اي انجام دهند ، به اينطريق كه درون ديگ و يا قابلمه بزرگي كه روي آتش قرار ميدهند ، سه پايه كوچكي گذارده و ظرف محتوي مخلوط مذكور را روي آن قرار دهند) وصله را به كمك اين مخلوط بر جاي خود (در پشت تابلو ) چسبانيده و اطو [51] ميكنند (گرماي اطو بايد بحدي باشد كه فقط چسب را ذوب نمايد زيرا گرماي بيشتر سبب تاول زدن نقاشي ميگردد ) سپس قسمت وصله شده را تحت فشار ميگذارند تا كاملا خشك شود بعدا چسبهاي زيادي را از اطراف وصله ميتراشند – ناهمواريهاي ايجاد شده را ممكن است با بتانه‌اي از گل سفيد و اسانس تربانتين پر كرد –

نمونه اي از نقاشي رنگ روغني

تجديد كرباس تابلوها كه (Relining) ناميده ميشود هنگامي ضرورت دارد كه كرباس اصلي بكلي فرسوده شده و قادر به نگاهداري نقاشي نباشند . روش كار بدينطريق است كه قطعه كرباسي با ابعاد بزرگتر از كرباس تابلو انتخاب كرده و بر قاب يا چهار چوبي به طور كاملا كشيده ميخ ميكنند و سطح آنرا چندين بار بچسب ضعيفي كه از ژلاتين تهيه ميشود مي‌آلايند سپس حواشي كرباس اوليه را بريده و از چهار چوبش جدا كرده و قبل از الصاق بكرباس تازه گرهها و ناهمواريهاي پشت آنرا ميگيرند و بالاخره پس از آغشتن بسريشم در محل خود روي كرباس جديد قرار ميدهند و براي جلوگيري از ايجاد تاول و برآمدگي دقت مي‌نمايند كه حبابهاي هوا را با فشار دست كه از مركز تابلو به سمت حاشيه‌ها كشيده ميشود از ميان دو لايه كرباس خارج نمايند – بعد از خشك شدن پشت كرباس تازه را با اطوي سنگين كه خيلي گرم نباشد اطو ميكنند ،

 اين عمل سبب ميشود كه چسب بداخل خلل و فرج رانده شده و عمل اتصال را كامل نمايد – پس از مدتيكه چسب كاملا خشك و ((سفت )) شد در صورت لزوم كرباس جديد را از چهارچوب آن جدا كرده و بقاب اصلي و اولي آن منتقل ميكنند – در اينمورد ميتوان بجاي

سريشم از چسبي كه فرمول آن در بالا ذكر شد استفاده كرد و يا چسبي بفرمول زير تهيه [52] نمود : چسب نشاسته يكصد گرم ، سريشم پوست خرگوش دويست گرم در سيصدو پنجاه سانتيمتر مكعب آب – چسب و سريشم را قبلا با يكديگر مخلوط كرده و قدري اسانس تربانتين بآن اضافه ميكنند تا بصورت تعليق (Emulsion) در آيد و براي جلوگيري از گنديدن گاهي مقدار كمي هم ماده ضد عفوني كننده مانند فرمالين (Formalin) يا سوبليمه بدان ميفزايند – در جريان عمل تجديد كرباس لازم است رويه نقاشي شده را بوسيله چند ورق كاغذ كه بحاشيه‌هاي كرباس مي‌چسبانند محافظت نمايند و پس از خاتمه عمل بكمك اسفنج مرطوبي آنرا از روي تابلو بردارند .

منظره اي روستائي ( رنگ روغن )

شايد دشوارترين و دقيقترين كاري كه هنگام مرمت بعضي تابلوهاي نقاشي آسيب ديده ضرورت پيدا مينمايد جدا كردن ((لايه نقاشي شده )) از كرباس اوليه و انتقال آن به كرباس ديگر باشد لازم به توضيح نيست كه اين كار هنگامي ضرورت دارد كه كرباس اولي به وضع بسيار بدي دچار شده و بطوري از هم پاشيده باشد كه عمل تجديد كرباس يا (Relining) غير مقدور گردد ، در اينصورت بايد ابتدا چند ورق كاغذ روزنامه بر سطح نقاشي چسبانيده و تابلو را از قابش جدا نمايند ، سپس با اسفنج مرطوب پشت كرباس قديمي را نم بزنند ، به احتمال زياد اين عمل سبب ميشود كه چسب بوم نرم شده و از كرباس جدا شده ، بعدا نقاشي را بوسيله چسبي كه در بالا ذكر شد بر كرباسي تازه چسبانيده و تحت فشار قرار ميدهند و بعد از اينكه كاملا خشك شد با اسفنج مرطوبي كاغذ روزنامه را نم زده و با دقت از روي نقاشي بر ميدارند ، اجراي اين عمل بسيار مشكل است و كمتر ديده شده كه بنتيجه كاملا رضايتبخش منجر شود بهمين جهت اغلب كارشناسان (Relining) را بر آن ترجيح ميدهند ، در هنگام مرمت و تنظيف نقاشيهاي رنگ روغني بايد [53] تا حدود امكان از اقدام به ((روتوش)) خودداري شود مگر آنكه اين عمل كاملا الزام آور باشد – اجراي اينكار مخصوصا در مورد نقاشيهاي عتيقه و قديمي بسيار مشكلست زيرا بايد سعي شود حتي‌الامكان از همان مواد اوليه براي روتوش استفاده شود كه در تابلوي مورد نظر بكار برده شده‌اند ، لازم بتوضيح نيست كه تشخيص و تعيين ماهيت اين مواد و همچنين تهيه و اختلاط آنها با نسبت صحيح امري است بس دشوار همچنين در موقع تنظيف تابلوها بايد از بكار بردن آن يا كف صابون تا سرحد امكان خودداري شود مگر بصورتي كه قبلا ذكر شد و آنهم بكمك اسفنج نمناك زيرا همواره اين احتمال وجود دارد كه آب سبب سستي و نرم شدن سريشم يا چسب شده و لايه‌هاي مختلف تابلو را از هم جدا نمايد – براي تميز كردن بعضي تابلوهاي پرارزشي كه نوع بوم و مواد رنگي آنها كاملا مشخص شده‌اند داروهاي اختصاصي تهيه كرده‌اند كه نتيجه رضايتبخشي فقط در مورد همان نقاشيهاي معين ميدهد و از استعمال آنها در مورد انواع مختلف تابلوها بايد خودداري شود – همچنين از بكار بردن داروهاي اختصاصي و (Specialite)كه مواد متشكله آنها از طرف كارخانه‌هاي تهيه كننده با صراحت تعيين و ذكر نشده‌اند بايد خودداري گردد – در قرن نوزدهم تابلوهايي كه نماي كهنه‌اي داشته و حتي داراي ظاهر نسبتا ((چركيني)) بودند بيشتر مورد توجه بود و ((مرغوبتر)) بشمار ميآمدند ، بهمين جهت عمدا سعي ميكردند كه جلاي تابلوها را بنحوي از بين برده و آنها را ((كهنه نما)) نمايند – اگر تابلويي را مجددا رنگ كرده باشند زدودن رنگ آن بستگي بقدمت آن دارد ، معمولا رنگهاي تازه آسانتر از رنگهاي قديمي بوسيله حلالها پاك و زدوده ميشوند – روش تميز كردن و تنظيف نقاشيهاي روي تخته (Panel ) نيز نظير طريقه‌هائي است كه در خصوص نقاشيهاي روي كرباس ذكر گرديد . غالبا لازم است تخته‌هائي را كه شكاف برداشته‌اند كلاف نمايند ، براي اين منظور قطعات چوبي مناسبي را بشكل چليپا يا ضربدر بر پشت تابلو مي‌‌چسبانند . بهر حال دستكاري اين قبيل نقاشيها نيز در صلاحيت كارشناسان ماهر بوده و افراد بي‌‌تجربه نبايد قبل از كسب اطلاعات و تجارب كافي مبادرت بتعمير آثار كمياب و پر ارزش نمايند – براي ضدعفوني كردن تخته‌هائي كه مورد هجوم موريانه قرار گرفته‌اند ممكنست از بخور سولفور دو كربن (Carbon  Bisulphide ) استفاده شود ولي بايد در نظر گرفت كه اين دارو ميتواند مواد رنگي و ورني را در خود حل نمايد ، بنا بر اين بايد قبلا تدابير لازم بمنظور جلوگيري از تماس آن با مواد مزبور اتخاذ گردد .

مجددا يادآور ميشود كه در هر صورت لازم است از اقدام بمرمت نقاشيهاي رنگ روغني پر ارزش از مهارت كسانيكه مسئوليت آنرا بعهده ميگيرند اطمينان حاصل كرده و همچنين از مطالعه و تحقيق و حتي بحث كافي در خصوص روش كار و مواد اوليه مورد لزوم مضايقه نشود . [54]