شفائيه، هادي. "عكاسي رنگين ،  بخش دوم". دوره6 ،  ش66 (فروردين47): 49-52 ،  تصوير.

 

خلاصه:  انواع مختلف فيلمهاي رنگي ،  فيلم رنگي نگاتيف وفيلم پوزتيف ،  نگهداري فيلمهاي رنگي،‌وسايل عكاسي رنگي ،  محاسبه نوردرعكاسي رنگي.

عكاسي رنگين

دكتر هادي

انواع مختلف فيلمهاي رنگي

اگر فيلم رنگي فقط در يك نوع ساخته ميشد در صورت استفاده از آن با نورهاي مختلف (از لحاظ حرارت رنگ ) يا نتيجه با عدم موفقيت همراه بود و يا بكار بردن يكسري فيلترهاي اصلاح كننده را ايجاب مي‌كرد . براي كاستن از اين اشكال فيلمهاي رنگي را معمولاً در دو نوع ميسازند :

1 براي ((نور روز )) يا ((نور طبيعي)) كه جهت 5 800° Kelvin متعادل است .

2 براي ((نور چراغ)) يا ((نور مصنوعي)) كه با 3200° Kelvin تعادل دارد .

در دوربين‌هاي كوچك 35  ميليمتري 6×6 و نظائر آن ) كه از فيلمهاي نواري استفاده ميشود و براي هر بار عكس گرفتن تعويض فيلم ممكن نيست گاهي اشكالاتي پيش ميآيد . بدين ترتيب كه فرض كنيم در دوربين فيلمي براي نور مصنوعي (3200 درجه كلوين )‌وجود دارد و چند عكس با چنين نوري گرفته شده است . حال اگر پيش از تمام شدن فيلم ، عكسبرداري در نور خورشيد (5800 درجه كلوين) لازم شود رنگهاي عكس صحيح نخواهد بود و چنين بنظر خواهد رسيد كه از پشت شيشه آبي رنگي نگاه مي‌كنيم در اين وضع با استفاده از فيلتر مخصوصي (مانند Kodak  85 B) كه نور خورشيد را همرنگ نور چراغ مي‌كند ميتوان با همان فيلم عكاسي كرد (محاسبة ضريب فيلتر را نبايد فراموش كرد ) .

عكس اين وضع ، يعني استفاده از فيلم ((نور خورشيد)) در ((نور مصنوعي))‌(البته با فيلتر مخصوص) نتيجة خوب نمي‌بخشد و توصيه نمي‌گردد.

فيلم رنگي نگاتيف و فيلم رنگي پزيتيف

1 نگاتيف . بطوري كه از اسم آن معلوم است رنگهاي تصويري كه بر روي آنها ظاهر ميشود برعكس رنگهاي ((موضوع)) عكسبرداري شده ميباشد : يعني سياهي‌ها سفيد سفيديها سياه سبزها قرمز قرمزها سبز و چون از اين نگاتيف بر روي كاغذ حساس رنگي تصويري چاپ شود دوباره رنگها معكوس ميگردد و بدين ترتيب رنگ اصلي موضوع بوجود ميآيد : ((يعني سبز)) ميگردد .

از فيلمهاي رنگي نگاتيف ، روي كاغذ عكاسي معمولي (سياه سفيد ) ميتوان بطور عادي عكس سياه سفيد چاپ كرد ولي از آنجائيكه مواد حساس كاغذهاي سياه سفيد فقط عبارت از املاح نقره ؛(كلرور يا برمور) ميباشد و نسبت به رنگها حساسيت ندارد لذا نتيجة چاپ از فيلمهاي رنگي به خوبي چاپ از فيلم سياه سفيد نميتواند باشد بدين معني كه رنگهاي مختلف به ((خاكستري)) هاي متناسب بطور صحيح و درست تبديل نميگردد . اخيراً كارخانه‌ي كداك بدين منظور كاغذهاي مخصوصي بنام پان‌آلور Panalur ساخته بطوريكه از اسم آن معلوم است مانند فيلمهاي سياه سفيد پان‌كروماتيك بوده و نسبت برنگهاي گوناگون نيز حساس است و بهمين جهت در موقع كار كردن با آنها ، در تاريكخانه نميتوان از لامپهاي نارنجي يا سبز زرد استفاده كرد .

امروزه فيلمهاي رنگي نگاتيف اكثر كارخانه‌ها ،  مانند آگفا ، براي تمام مصارف فقط در يك نوع ساخته مي‌شود و اختلافي كه از منابع مختلف نور ، مانند خورشيد يا چراغ ،  بر روي فيلم حاصل ميگردد در موقع چاپ يا آگر اينديسمان بوسيله‌ي فيلتر اصلاح و رفع ميشود .

توجه ! در موقع عكاسي با اين نوع فيلمها بايد دقت کرد كه همه منابع نور داراي درجه حرارت مساوي يكديگر باشد ، مثلاً اگر از چهره‌اي در كنار پنجره عكسي گرفته مي‌شود كه يكطرف آنرا نور روز (5800 درجه كلوين ) روشن كرده و طرف ديگر آن تاريك است نبايد براي روشن كردن آن طرف [49] از چراغي كه نور آن (3200 درجه كلوين) است استفاده كرد . زيرا اگر بخواهند رنگ آن قسمت را كه نور روز دارد صحيح چاپ كنند طرف ديگر ((زرد قرمز)) خواهد شد و اگر اين طرف را اصلاح كنند طرف ديگر آبي خواهد گرديد . ولي اگر بدين منظور از لامپ فلاش آبي يا فلاش الكترونيك (5800 _ 6000 درجه كلوين) استفاده شود چنين اشكالي پيش نخواهد آمد .

2 پزيتيف . اين فيلمها احتياج به چاپ ندارد و همه رنگهاي ((موضوع)) در روي آنها به رنگ اصلي ظاهر مي‌شود و بهمين علت ساختن فيلم واحد جهت تمام مصارف عملي نيست . و بايد كه در هر مورد نسبت به نور موجود و فيلم مورد استفاده دقت كامل بعمل آيد تا رنگها صحيح ثبت گردد .

فيلمهاي رنگي پزيتيف را تك تك بريده و در كادرهاييكه از مقوا يا پلاستيك است قرار ميدهند (در نوع پلاستيكي فيلم در ميان دو شيشه واقع شده از دستخوردگي و خراش و گرد و غبار محفوظ ميماند ). (شكل 1_2 )

براي بهتر ديدن آنها از فيلم ساده (شكل 3_4 )‌تا پروژكتورهاي اتوماتيك (شكل5) وجود دارد كه با هر بودجه‌اي ميتوان نوع متناسبي پيدا كرد .

از فيلمهاي پزيتيف به دو طريق ميتوان عكس چاپ كرد :

1 روي كاغذهاي رنگي مخصوص پزيتيف (برگردان Reversal) كه مستقيماً چاپ ميشود .

2 روي كاغذهائيكه با فيلمهاي رنگي نگاتيف از آنها استفاده ميشد در اين طريقه ابتدا از فيلم رنگي پزيتيف روي يك فيلم رنگي نگاتيف كه مخصوص اينكار است آنرا ((انتر نگاتيف Inter negatif) مي‌گويند چاپ ميشود و از آن براي بدست آوردن عكس رنگي پزيتيف استفاده ميگردد.

نگهداري فيلم‌هاي رنگي

نگهداري فيلمهاي رنگي اعم از ، نگاتيف يا پزيتيف ، پيش از گرفتن عكس و بعد از آن ، دقت و مواظبت بيشتري لازم دارد . بدين معني كه فيلمهاي خام (عكس گرفته نشده) در جاي خشك و خنك ( در حدود 12 درجه سانتيگراد ) بايد بماند . زيرا حرارت ، فيلمهاي رنگي را خراب ميكند و رنگها را تغيير ميدهد . آنها را سه ساعت پيش از عكسبرداري در حرارت عادي محيط بايد قرار داد يعني بلافاصله پس از خارج ساختن از يخچال يا هر محيط خنك نبايد عكس گرفت و پس از عكسبرداري در حداقل زمان ممكن بايد اقدام بظهور آنها كرد .

عكس و فيلمهاي رنگي ظاهر شده مدت زيادي در معرض تابش نور نبايد باقي بماند زيرا تمام مواد رنگي در برابر نور تجزيه شده رنگ خود را از دست مي‌دهند . عكسهاي رنگي در آلبوم و فيلمهاي رنگي (نگاتيف يا پزيتيف) در جعبه‌هاي سر بسته نگهداري ميشود .

وسائل عكاسي رنگي

البته با هر دوربيني گرفتن عكس رنگي امكان دارد ، اما هرچه وسائل بهتر و كاملتر باشد واضح است كه نتيجه حاصل بهتر خواهد بود .

دوربينهاي 35 ميلي‌متري براي تهيه فيلمهاي رنگي ، مخصوصا رنگي پزيتيف ، مناسبتر است زيرا هم از لحاظ فيلم [50] با صرفه‌ترند و هم پروژكتور آنها از نوع ساده و ارزان تا كامل وجود دارد .

در عكاسي رنگي استفاده از دو وسيله خيلي مفيد واقع ميشود :

1 آفتابگير ، كه از انعكاس رنگهاي همجوار بداخل دوربين جلوگيري مي‌كند و در نتيجه رنگ عكسها بسيار صاف و تميز مي‌نمايد .

2 سه پايه. چون در پروژكسيون فيلمهاي رنگي پزيتيف بر روي پرده اين تصاوير ده‌ها بار بزرگتر مي‌گردد لذا كمترين تكان خوردگي دست كه باعث حركت دوربين و محوي عكس مي‌شود به دقت احساس ميگردد . در صورت استفاده از سه پايه اين اشكال از بين ميرود .

محاسبه نور در عكاسي رنگي

در مطالعه و تحقيق ((حرارت رنگ)) نور را از نقطه نظر ((كيفيت )) مورد بررسي قرار داديم . اينك براي محاسبه نور عكسبرداري لازم است آنرا از لحاظ ((كميت)) بسنجيم .

صحت محاسبه‌ي نور در عكاسي رنگي بمراتب مهمتر از عكاسي سياه سفيد است زيرا علاوه بر اينكه (دامنه عمل Latitude) فيلمهاي رنگي محدودتر مي‌باشد اهميت اشتباهات در اينجا بيشتر مي‌باشد . به اين معني كه زياد يا كم بودن مقدار نور در موقع عكسبرداري نه تنها در شفافيت فيلمهاي پزيتيف تغييراتي بوجود مي‌آورد حتي رنگها را بطور محسوس خراب مي‌كند و هيچگونه اصلاحي نيز در آن ميسر نيست .

بكار بردن نورسنج و آزمايشات دقيق و منظم در كار رنگي از ضروريات بوده و همچنين لازم است نورسنج بدقت عيار شده و نتايج آن دقيقاً مورد ((تعبير و تفسير)) قرار گيرد زيرا بخودي خود نميتواند به اندازه‌اي كافي و لازم حساب رنگ عمومي موضوع را نشان دهد . با استفاده از اطلاعاتي كه در مورد بكار بردن نورسنج در عكاسي سياه سفيد بدست آمده نور نواحي رنگي مختلف موضوع ( روشن و تيره ) را اندازه گرفته معدلي در ميان آنها بايد اختيار كرد .

به علت وجود چنين مشكلاتي ، صلاح در اينست كه از هر موضوع اقلاً دو عكس با ديافراگم يا سرعتهاي متفاوت گرفت تا يكي از آنها بهتر و صحيح‌تر باشد .

وقتي فيلم خراب و معيوبي بدست آمد بايد توجه داشت كه در اينجا ، بعلت برگردان بودن فيلم (پزيتيف) محاسبه نور غلط نسبت بفيلم نگاتيف نتيجه‌ي معكوس مي‌بخشد . يعني تصوير تاريك نشانه‌ي كمي نور و تصوير روشن كه رنگهاي آن شسته شده و از بين رفته دليل زيادي نور در موقع عكسبرداري مي‌باشد .

در داخل هر جعبه فيلم رنگي دستورالعملي وجود دارد كه چند درجه ديافراگم و سرعت براي عكاسي در هواي آزاد در آن نوشته شده . مطالعه‌ي اين دستورات و بكار بستن آنها هميشه نتايج خوبي داشته است .

در عكاسي ، لااقل در ابتداي كار و تا موقعي كه داراي تجربه و تبحر كافي نشده‌ايد ، از سرعت يك صدم يا يك صدو بيست و پنجم ثانيه [51] استفاده مي‌كنند زيرا در اين سرعت اولاً تكانهاي معمولي دست چندان تأثير محسوسي در عكس نشان نمي‌دهد . ثانياً موضوعهايي كه با سرعتهاي متوسط در حركتند در اين وضع تكان خوردگي قابل توجهي نخواهند داشت . ثانيا رنگهاي مختلف طبيعت بر روي طبقات سه‌گانه فيلم رنگي اثري صحيح خواهد گذاشت و رنگها بهتر خواهد بود .

براي بدست آوردن رنگهاي خوب و صحيح در هواي آزاد ، صبحها تا دو ساعت قبل از طلوع آفتاب و عصرها از دو ساعت به غروب مانده عكس نگيريد . در اين دو موقع اشعه خورشيد بيشتر به زردي و قرمزي متمايل است و تصاويري كه در اين فواصل زماني گرفته شود چنان خواهد بود كه گوئي از پشت شيشه‌ي زرد يا نارنجي به آن نگاه مي‌كنيد .

براي عكسبرداري با فلاش بدستورالعمل هر فيلم رنگي و همچنين فلاش تعيين شده بايد توجه كرد .

 

اين بود اطلاعات مختصري راجع به عكاسي رنگي ، تا آنجائيكه براي يك آماتور مبتدي مورد احتياج است . فعلا از تفصيل در اين باره خودداري مي‌كنيم زيرا كم است آماتوري كه خود بظهور فيلم رنگي اقدام كند و نادر است آنكه دست به چاپ و آگرانديسمان عكس رنگي بزند .

لابراتوار رنگي تجهيزات دقيق و كامل لازم دارد و كوچكترين نقص در وسائل يا خطا در عمل نتايج بد و ناخوش آيند ببار ميآورد . از طرفي وسائل و مواد شيميايي رنگي گران قيمت است و از طرف ديگر در بسته‌بندي آماتوري و كوچك تهيه نمي‌گردد و علل متعدد ديگر

كافي است شما در گرفتن عكسهاي رنگي دقت و توجه لازم بعمل آورده تصاوير جالب و خوب بر روي فيلم ثبت كنيد ، بقيه كار را به لابراتوار مجهز و مطمئن بسپاريد .

 

بدينجا سلسله مقالات دنباله دار عكاسي پايان مي‌پذيرد . اميدواريم خوانندگان عزيز طي ماههاييكه از آغاز آنها مي‌گذرد كم‌كم برموز كار آشنائي يافته و اينك صاحب اطلاعات علمي و فني كافي در اين زمينه شده‌اند . از اينجا به بعد طي مقالات مستقل سعي خواهيم كرد مطالب علمي ، فني و هنري عميق‌تر و سنگين‌تري در اختيار خوانندگان گرامي بگذاريم تا بتوانند آنان را در راهي كه قدم گذاشته‌اند بدرجات بالاتري رهنمون گردد. [52]

                      براي تهيه شماره‌هاي مختلف مجله

                   هنر و مردم لطفا در تهران به نقاط زير

                   مراجعه فرماييد :

                   شعبه‌هاي كتابخانه امير كبير

                   كتابخانه جردن

                             خيابان اسلامبول ساختمان پلاسكو

                   كتابخانه چهر

                             روبروي دانشگاه

                   كتابخانه سنائي (شماره1)

                             خيابان شادآباد

                   كتابخانه سنائي (شماره2)

                             خيابان آذر روبروي دادگستري

                   دفتر مجله هنر و مردم

                             خيابان حقوقي شماره 182