|
در آن عهد كه قدرت ايرانيان به ذروه خود رسيد هنر ايراني نيز در
حد اعتلاي خود بود تا جنگ برق آساي اسكندر اين امپراتوري توانست بر
پايههاي مستحكمي كه به دست كمبوجيه و داريوش ايجاد شده بود پايدار بماند .
توسعه اين دولت با شكستي كه خشايار ( 465-486
قبل از ميلاد ) در انجام نقشه خود براي
دست يافتن به يونان خورد متوقف گرديد .
اردشير اول (359 - 404 قبل از ميلاد ) مردي بود سست . از دوره
داريوش دوم تحريكات و فساد آغاز دوره
انحطاط و فساد را گواه است . در سارد ، ماد و
مصر نافرماني و عصيان ظاهر ميشود . در دوره
سلطنت پسر او به نام اردشير دوم (359-404 قبل
از ميلاد مسيح ) باز هم حكومت ضعيفتر ميشود
. بازگشت ده هزار تن مزدور يوناني كه پس از
قتل فرمانده خود با گذشتن از ارمنستان
بدون اينكه كسي معارض آنها شود به كشور خود
رسيدند نشانهاي بارز است براي ضعف و فتور
.
مصر نيز استقلال ميخواهد و بدون
دردسر به مطلوب خود مي رسد خود امپراتوري
نيز با طغيان ساتراپها از بيخ و بن متزلزل
مي گردد . در دوره اردشير سوم (338 - 359
قبل از ميلاد) باز اين كشور دمي بر خود ميآسايد
. اين فرمانروا مردي است با اراده ، مقتدر و
سخت گير و با تصميمي تزلزل ناپذير طغيانها
را سركوب و از نو مصر را مسخر مي كند . اما او را
مسموم مي كنند و دولت هخامنشي پس از او ديري
نمي پايد .
در مغرب نيروهاي تازه نفسي خود
نمائي مي كنند ايرانيان خطر مقدونيان را
دست كم ميگيرند . هنگامي كه اسكندر با
سپاهي اندك از داردانل ميگذرد داريوش
سوم فرمان ميدهد كه او مقهور كنند و به شوش
بياورند . اما سپاه ايران در نبرد گرانيكوس
منهدم ميشود . شهرها يكي پس از ديگري به
دست دشمن ميافتد و شاه ناگزير از تخيلات
خود چشم ميپوشد . هنگامي كه شاه به دفاع
از خط رودخانههاي بزرگ توفيق مييابد ،
ميكوشد تا با دادن هدايا خود از مهلكه
برهاند اما اسكندر از معامله درباره چيزي
كه در اختيار خود مي داند سر باز مي زند . در
گوگمل نزديك كوههاي آسور سر انجام دولت
هخامنشي منقرض ميشود . داريوش به اكباتان
ميگريزد شوش بدون مقاومت تسليم ميشود بر
اثر حدوث اتفاقي يا غير از آن تخت جمشيد
طعمه حريق ميگردد و داريوش در شمال شرق
مملكت نزديك دامغان بدست يكي از ساتراپها
كشته ميشود .
[47]
پاورقيها :
1
–
در بدو امر دولت هخامنشي به
قبايل و ملل مقهور احترام مي گذارد و بيشتر
به آنها به چشم متفق و هم پشت مي نگرد تا فرو
دست و فرمانبر . به همين دليل هم هست كه
كوروش در سال 539 قبل از ميلاد همزمان با
تصرف بابل يهوديان اخراج شده را باز
مي گرداند و دستور مي دهد كه آنها معابد خود
را بسازند و به همين جهت مورد تمجيد و
تحسين يهوديان قرار مي گيرد و از او به
عنوان مسح كرده يهود ياد مي كند . خداوند در
حق مسح كرده خود كوروش چنين ميفرمايد : ((چونكه
من او را به قصد اينكه طوايف از حضورش
مغلوب شوند به دست
راستش گرفتم پس كمرگاه ملوك را حل كرده در
هاي دو مصراعي را پيش رويش مفتوح خواهم كرد
كه دروازهها بسته نگردند . من در پشاپيشت
رفته پشته ها را هموار ميسازم و درهاي
برنجين را شكسته بندهاي آهنين را پاره
پاره مينمايم . خزينهاي ظلمت و دفينهاي
مستور به تو ميدهم تا كه بداني من كه تو را
به اسمت ميخوانم خداوند و خداي اسرائيلم ))
(كتاب اشعياء ، فصل چهل و پنجم ،آيههاي1-3
).
2
–
بعضي از باستان شناسان معتقدند
كه انتخاب محل تخت جمشيد و حتي شروع
ساختمان آن به دستور كوروش بوده است . اما
آندره گدار سنة 540 قبل از ميلاد را پيشنهاد
مي كند (هنر ايران ، چاپ پاريس 1962 صفحه 118) .
نظر گدار از آنجا تأييد ميشود كه داريوش
نميتوانست در عين حال در سال 518 قبل از مسيح
هم محل تخت جمشيد را انتخاب كند و هم
بناهاي عظيمي مانند صفه ، آپادانا و تحيره
را بنيان گذارد . از آن گذشته در اثر
حفاريهاي هرتسفلد (1931 در تخت جمشيد ) پي
بناهايي از زير خاك بيرون آمد كه به نظر ميآيد
همان گور كمبوجيه باشد .
3
– R. Ghirshman , Perse ,
Paris 1963 , P. 154 .
|
)
)
)