شفائيه، هادي. "عكاسي رنگين، بخش دوم". دوره6، ش69 (تير47): 49-51، تصوير.

 

خلاصه:  شيوة نگهداري عكسهاي رنگي درمقابل عواملي ازقبيل نور،‌حرارت، رطوبت ـ طريقه نگهداري نگاتيفهاي رنگي.

عكاسي رنگين

هادي            

نگهداري عكس‌هاي رنگي

چندي پيش مجموعه‌يي از اسلايدهاي رنگي را كه30 - 40 سال پيش ،يعني در آغاز عكاسي رنگي ، در آلمان تهيه شده بود تماشا ميكرديم . اين تصاوير از فراز و نشيب سالهاي جنگ بسلامت گذشته و رنگهايي را كه سالها پيش ثبت كرده بود به ما ارائه ميداشت . وضع بعضي از آنها بسيار خوب بود و در بعضي فقط رنگ آبي سبز اندكي پريده بنظر ميرسيد .

با تماشاي مجموعه‌ي مزبور انديشه‌يي مرا در گرفت كه سرنوشت فيلمهاي رنگي پزيتيف و نگاتيف (كه گاهي تصاوير پر ارزشي در ميان آنها و جود دارد ) بدان بستگي دارد .

گرچه تاريخ اختراع عكاسي رنگي از هفتاد سال متجاوز است ولي در حقيقت آنچه كه به عنوان عكس و فيلم رنگي قابل قبول است مربوط به 25 سال اخير ميباشد و مطالعات و تجربياتي كه در اين مورد وجود دارد مربوط به همين مدت است . حتي در اين باره نيز بطور كامل اداي مطلب ممكن نيست زيرا فيلمهايي كه سي سال پيش ساخته شده با فيلمهاي امروز جز از لحاظ ژلاتين شباهتي به همديگر ندارند . معهذا مشاهداتي كه به عمل آمده براي جلوگيري از اشتباهات نگهداري اسلايدها و نگاتيفهاي رنگي بسيار مفيد است .

دشمنان نگهداري فيلمهاي رنگي

پس از اينكه در عكسبرداريها توفيق حاصل گرديد و تصاوير خوب گرفته شد هنگام ظهور در لابراتوار عيب و علت و اشكالي پيش نيامد ، فيلمها سالم بدست شما رسيد ، بدون برداشتن خط و خراشي در داخل كادرهاي شيشه‌يي جاي گرفت و از همه مراحل بسلامت گذشت و شب هنگام در صندلي راحتي نشسته و كليد پرژكتور را براي تماشاي اولين شاهكار خود فشار ميدهد چه بسا كه اين سوال ناراحت كننده برايتان پيش مي‌آيد : ((اين اسلايدها تا چه مدتي ميتواند همين وضع خود را حفظ كند ؟ ))

در اينجا لازم است به سه دشمن اصلي كه تصاوير را تهديد ميكند و در اندك مدتي ميتواند عيش شما را منقض سازد بيانديشيد :

نور حرارت رطوبت .

دشمن شماره يك : نور روز

گرچه در ساختن مواد رنگي فيلمهاي جديد نسبت به فيلمهاي سابق تغييرات و پيشرفتهاي زيادي حاصل شده و از لحاظ حساسيت زياد و ثبت طبيعي رنگها ابداً با فيلمهاي 25 سال پيش قابل مقايسه نمي باشند معهذا چيزي كه در اينمدت ممكن و ميسر نگرديده  جلوگيري كامل از تأثير نور بر روي رنگهاست . خوشبختانه اين بي ثباتي چندان نيست كه نور پرژكتور نيز در آن تأثير كند ، بلكه نور روز است كه با فراواني اشعه‌ي آبي خود در آنها مؤثر ميباشد .

از اين رو ، عكسها و فيلمهاي رنگي را مدت زيادي نبايد د رمعرض تابش نور روز يا لامپهاي نئون قرار داد .

تصاوير رنگي لازم است در تاريكي نگهداري شود .

مرگ آرام بوسيله‌ي حرارت

مواد رنگي فيلمهاي رنگين كه از نقطه نظر ترمودينامي ناپايدارند ، هر چه حرارت بيشتري به ببينند ، از نقطه توازن خود زودتر خواهند گذشت و تجزيه خواهند شد . از تجزيه آنها موادي بوجود خواهد آمد كه بيرنگ است .

هر دانشجوي شيمي در آغاز كار ، در مورد سرعت اعمال شيميايي ، يك قانون اصلي را فرا ميگيرد كه ميگويد : اگر [49] درجه حرارت 10 درجه‌‌ي سانتيگراد بالا برود سرعت عمل دو برابر ميشود .

بنابراين ، اگر ميخواهيم عمر تصاوير رنگي خود را به حد امكان طولانيتر سازيم و از تماشاي آنها مدت بيشتري لذت ببريم ، لازم است جهت نگهداري آنها از محل خنكي استفاده كنيم .

قبلاً اشاره كرديم كه نور لامپ پرژكتور تأثيري در حفظ رنگ فيلمها ندارد . البته اين بي تأثيري حد و حدودي دارد . وقتي مدتي طولاني محو تماشاي يك اسلايد شده‌ايد بدانيد در هر كجا كه رنگي وجود دارد بدين معني است كه ساير اشعه‌ي نور سفيد جذب شده و فقط آن رنگ عبور كرده و اشعه‌ي جذب شده تبديل به حرارت (انرژي حرارتي) گرديده است . اين موضوع، حتي در پرژكتورهايي كه مجهز به بادبزن قوي است و دستگاه را خنك ميكند ، نيز پيش مي‌آيد . زيرا اين نوع گرم شدن از تشعش حاصل ميشود و تشعشع را نميشود (( باد)) زد .

پرژكتور مدرن و مجهز براي نشان دادن 36 تصوير

چون در پرژكتورها ، حرارت لامپ مستقيماً به فيلم رنگين ميرسد ، لذا در وسط راه لامپ و فيلم شيشه‌ي بيرنگ مخصوصي كه وظيفه فيلتر را داشته خاصيتش جذب اشعه حرارتي است قرار ميدهند . اين شيشه‌ها را فيلتر كاتاترميك Catathermipue مينامند .

علاوه بر اين ، حرارت آثار تعجب آور و غيره منتظره ی ديگري بوجود مي‌آورد . بعد از پرژكسيون هاي طويل المدت ، يعني پس از تأثير طولاني حرارت ، گاهي نقطه‌هاي ريز سياهي در روي تصوير ظاهر ميشود كه مدتها منبع و اساس آنها مجهول و اسرار آميز مانده بود . با وجود تمام احتياطها و پيش بينيها جلوگيري از وقوع اين حادثه اجتناب ناپذير است زيرا سبب آن مسئله‌اي است پيچيده و عميق و مربوط به خود فيلم .

براي ساختن فيلم ، به آستات سلولز كه در كارخانه‌هاي فيلم سازي مورد استفاده قرار ميگيرد ماده‌يي بايد اضافه كرد تا نرم شود . اين ماده كه براي قابليت ارتجاع فيلم بكار ميرود وقتي مدت زيادي در برابر حرارت قرار گيرد به طور ناگهاني و غير منتظره آزاد ميگردد و بخارات آن فشرده شده و در روي شيشه‌ي اسلايدها كه خنكتر است به حال قطرات ريزي در مي‌آيد كه در روي پرده نمايش به شكل لكه‌هاي تيره نمايان ميشود .

گرچه اين لكه ‌ها ناخوشايند است اما خوشبختانه جاي نگراني براي فيلم نداشته و به عمر و سلامت آنها صدمه‌اي نميزند براي از بين بردن آنها كافي است فيلمها را در ميان شيشه‌هاي جديدي قرار دهيد . در صورتيكه بخواهيد به طور كلي از بروز اين لكه ‌ها جلوگيري شود فيلمها را در كادر مقوايي بدون شيشه بگذاريد .

بعضي ها براي احتراز از حرارت هوا ، اسلايدهاي خود را در يخچال نگهداري ميكنند در صورتيكه از اين عمل جداً بايد اجتناب كرد زيرا هواي داخل يخچال مرطوب است و تجربه نشان داده كه سرما و رطوبت مضرتر از حرارت و خشكي است .

خرابي سريع بر اثر رطوبت

كساني كه از علم شيمي اطلاعات دارند ميدانند كه حرارت همراه رطوبت خيلي صدمه و زيان ميزند . اعمال شيميايي ، حتي در حرارتهاي زياد ، موقعي انجام ميگيرد كه [50] اثري از رطوبت نيز باشد (حتي به مقدار بسيار اندك ) .

پرژكتور جديد براي نشان دادن 100 اسلايد

بايد دانست كه تنها شيمست ها نيستند كه با اسلايدهاي ما سر و كار دارند بلكه به مطالب بيولوژيست ها (زيست شناسان) نيز در مورد آنها لازم است توجه داشت :

حرارت رطوبت ژلاتين محيط بسيار مناسبي است براي نشر و نماي باكتريها . بدين ترتيب در اسلايدهايي كه در محيط گرم و مرطوب نگهداري شوند شعله‌هاي آتش جنگ مدرني با وسايل شيميايي و حياتي در دو جبهه بالا ميگيرد . از يك سو رنگها ميپرد و از طرف ديگر شاخه‌ها و انشعابات ظريفي ظاهر ميگردد كه به طور قطع وجود كشت باكتريها يا كپكهايي را ثابت ميكند .

حفظ اسلايدها در برابر حرارت و رطوبت نبايد فقط موقعي آغاز گردد كه ميخواهيد آنها را در جائي بگذاريد و نگه داريد. اولين درمان پيشگيري در لابرتوار ظهور فيلمهاست كه پس از پايان عمليات با قراردادن آنها در محلول باكتري كش از هجوم اين آفت ، در شرايط عادي ، جلوگيري ميشود . درمان دوم در دست شماست : وقتي فيلمها را در داخل كادر قرار ميدهيد بايد كادري انتخاب كنيد كه جريان هوا را ميان فيلم و هواي خارج ممكن سازد . اما عيبي كه در اين نوع وجود دارد اينست كه گرد و غبار نيز بداخل كادر ميتواند راه بيابد . كادرهاي ديگري هست كه نفوذ ناپذيرند و در صورت استفاده از آنها بايد دقت كرد كه در موقع گذاشتن فيلمها رطوبت هوا زياد نباشد زيرا وقتي گرما و خشكي با هم باشند حرارت به حد كافي فيلمها را خشك ميكند و خشكي هوا فيلمي راكه ميان شيشه‌ها ميرود تا زنداني شود از رطوبت و خطرات آن نجات ميدهد .

اگر در تابستان ، در مناطق رطوبي ، مانند نواحي گيلان و مازندران ، فيلمها را در كادرهاي شيشه‌اي قرار ميدهيد در اولين نمايش (پروژكسيون) قطرات آب در روي آنها ظاهر خواهد شد . از همين وقت چنان است كه گويي فيلمها را در آب فرو برده‌اند و وسايل خرابي سريع آنها را فراهم ساخته‌اند .

نگاتيفهاي رنگي

تمام آنچه كه درباره فيلمهاي رنگي پزتيف (اسلايد) گفته شد در مورد نگاتيفهاي رنگي نيز صادق است فقط خوشبختانه در اينجا قرار دادن آنها در ميان كادر و شيشه لزومي ندارد و كافي است در پاكتهاي مخصوصي ، در محيط خشك و خنك نگهداري شوند .

قصد از محيط خشك جائي است كه رطوبت نسبي آن از 50% تجاوز نكند و حرارت از 20 درجه سانتيگراد . [51]