|
به همين جهت غالباً از پاك كردن و
مخصوصاً زدودن لكههاي بزرگ و
پخششده
جوهر صرف نظر كرده و يا به كمرنگ كردن لكه
اكتفا ميكند - در مورد قاليهاي گرانقيمت در
صورت امكان غالباً ترجيح ميدهند كه قسمت
لكشده را رفو نمايند به اين ترتيب كه پرزهاي
لكشده را شكافته و مجدداً به شكل اوليه ميبافند ،
البته اين امر در صورتي امكانپذير است كه
مواد اوليهاي را كه براي رفو بكار ميبرند
عيناً نظير مواد قالي باشد ( پشم و رنگ ). لكههاي
چربي و روغني به آساني با بنزين پاك ميشوند ( رجوع
شود به حلالها ) بايد مراقبت كرد تا فرشهائي
را كه به مراكز شستشو فرستاده ميشود با مواد
شيميائي نامناسب نشويند زيرا اين عمل نهنتها سبب خسران و زيان پشم ميگردد بلكه كموبيش به رنگهاي قالي نيز صدمه مي زند.
اگر
كناره قالي پاره شده يا شكافته باشد
ممكن است آن را با كمي دقت به وسيله سوزن و نخ
معمولي مرمت نمود لكن تعمير قسمتهاي پاره
شده در متن قالي منحصراً بايد توسط رفوگر
متخصص انجام گيرد. چون اكثر خوانندگان
گرامي از چگونگي بافتن فرش اطلاع داشته
و غالباً تكنيك اين فن و هنر ظريف را از
نزديك در كارگاههاي قاليبافي مشاهده كردهاند لذا از بيان مطالبي در اينمورد كه بطوركلي جنبه مقدماتي و اصولي خواهند داشت
صرفنظر كرده و يادآوري مينمايد كه كتابهاي
متعدد و مصوري به فارسي يا به زبانهاي اروپائي
دربارة فرش منتشر شده و در غالب
كتابفروشيها در دسترس علاقمندان ميباشد.
هر چند كه استفاده از رنگهاي انيليني(Aniline)
از اوايل قرن بيستم ميلادي توسط دولت
ايران ممنوع شده است با وجود اين بسياري از
بافندگان فرش مخصوصاً در پنجاه سال اخير
رنگهاي آنيليني بكار ميبرند و اين رنگها كه
اكثراً ناپايدارند هنگام شستشو زدوده شده
و پخش ميشوند. اين قبيل رنگها را كه به رنگهاي
« ناثابت » معروفند به وسيله قطعه نواري از
پارچه سفيد ميتوان به آساني تشخيص داد.
شستشوي اين نوع فرش بسيار خطرناك است
و بايد چنانچه در بالا ذكر شد از آن اجتناب
شود - بعضي رنگها و مشتقات آنيليني به آساني
زدوده نميشوند ولي با گذشت
[51] زمان كمرنگ شده
و به اصطلاح « رنگ پريده » به نظر ميآيند تشخيص
اين نوع رنگها مستلزم كسب مهارت و يا متوسل
شدن به روشهاي آزمايشگاهي است.
بايد در نظر
داشت كه استفاده از رنگهاي آنيليني براي
رنگآميزي اشياء چوبي نيز زيانآور ميباشد
زيرا سبب شكنندگي الياف چوب ميشود.
فرشهائي كه در ايلات بافته ميشوند غالباً
رگهدار يا دو رنگ هستند به اين معني كه
قسمتي از فرش نسبت به ساير قسمتها تيرهتر يا
روشنتر است - اين عيب كه در فرشهاي
كارگاههاي بزرگ كمتر به چشم ميخورد بدين سبب
است كه فرشهاي ايلاتي به تواتر بافته شده
و هنگام ييلاق و قشلاق ايل فاصلهاي ميان آن
ايجاد ميشود و همچنين تهيه مواد اوليه ( پشم
و رنگ ) بطور « يكجا » براي مصرف يك يا چند قطعه
قالي به ابعاد بزرگ كمتر امكانپذير ميباشد.
بافت فرشهاي چيني شباهت زيادي به قاليهاي
ايراني دارد با اين تفاوت كه « گرههاي » آنها
شلتر است هر چند كه تشخيص اين مطلب از جانب
افراد غير وارد كمي دشوار است.
گليم كه در
كشورهاي اروپائي به اسامي
مختلف مانند (Tapestry
Rug - Ghilim - Kilim )
ناميده ميشود فرشي است بدون پرز (Poil
- Pile
) و شستشو و لكهگيري آن آسانتر از فرشهاي
معمولي است. فرشهاي شرقي در قرن پانزدهم از
راه تركيه به كشورهاي اروپائي راه يافت و در
قرن هفدهم در فرانسه و در قرن هيجدهم در
كشور انگلستان و بعضي ديگر از كشورهاي
اروپائي كارخانههاي مخصوصي براي تهيه
فرش ايجاد گرديد.
قرمز
زرگري (Jeweller’s Rouge)
گرد قرمز رنگي است كه زرگرها اكثراً
براي صيقل دادن و پرداخت كردن اشياء نقرهاي يا طلائي بكار ميبرند. اين گرد را
معمولاً از حرارت دادن (Calciner
- Calcining )
سولفات آهن (Ferrous Sulphate)
بدست ميآورند اين گرد را به حالت خشك يا
به صورت خمير پس از افزودن مقدار كمي آب
ميتوان بطور مؤثر بكار برد.
قلم
زني (Ciseler
– Chasing)
اين هنر در حقيقت نوعي حكاكي است
و عبارت است از كندن نقوش يا طرحهائي بر سطح
اجسام فلزي به كمك قلم حكاكي و ابزاري شبيه
چكش – شيوههاي گوناگون اين فن تحت عنوان
حكاكي و گراورسازي (Gravure - Engraving) در شمارههاي
پيشين ذكر شدهاند. اينك يادآوري مينمايد
كه در كشورهاي اروپائي نوعي حكاكي به نام (Niello)
مرسوم است كه اصول آن از روسيه اقتباس شده
است به اين ترتيب كه طرح يا نقش مورد نظر را
روي ظروف نقرهاي حك ميكنند ( عمق شيارها بايد
زياد باشد ) سپس شيارها را با يكي از تركيبات
سرب ( مثلاً اكسيد سرب ) پرميكنند با مرور زمان
تركيب سرب سياهرنگ شده و طرح زيباي سياهي
در زمينه سفيد نقرهاي به وجود ميآورد.
همچنين نوع ديگري از تزيين (Decoration)
اشياء فلزي ديده ميشود كه در كشورهاي
اروپائي به سبك شامي (Damas’cening
) معروف است – اصول اين سبك چنين است كه
به وسيله ابزار حكاكي طرح مورد نظر را روي
شيئي فلزي بصورت شياري حك ميكنند كه مقطع
شيار مثلثيشكل است ( رأس مثلث به طرف سطح خارجي
فلز است و قاعدة آن كه پهنتر است در داخل
فلز قرار ميگيرد ) سپس سيم نقرهاي يا طلائي
را به كمك حكاكي وارد شيار مينمايند شكل
مخصوص شيار سبب ميشود كه سيم در شيار
كاملاً جايگزين شده و به آساني از آن خارج
نشود ( اين شيوه در ايران و هند براي تزيين
بعضي اشياء فلزي مخصوصاً اسلحه از قبيل
سپر و نظائر آن بسيار متداول بوده است ).
قليائي
(Alcali
_ Alkali)
معمولاً اصطلاح قليائي در علم شيمي
به ئيدراكسيد (Hydroxide)
محلول فلزات قليائي (Caesium-Rubidium-
Lithium – Potassium - Sodium)
اطلاق ميگردد - از پنج فلز نامبرده در
بالا تركيبات دو فلز اولي ( سديم – پتاسيم )
بيشتر از سايرين در طبيعت يافت ميشوند
مانند كلرورسديم كه همان نمك طعام معمولي
است.
[52] ئيدرات سديم
و ئيدرات پتاسيم كه
ئيدراكسيد سديم و ئيدراكسيد پتاسيم نيز
ناميده ميشود اگر بصورت خالص باشند بصورت
جامد و بيرنگ در تجارت يافت ميشوند و در
بعضي موارد مانند پاك كردن لكهها يا تهيه
اجسام خاصي مورد نياز هنرمندان و مرمتكنندگان اشياء هنري قرار ميگيرند - اين
اجسام در آب حل ميشوند و محلول آنها سموم
بسيار قوي بشمار ميآيند و اگر روي پوست
بريزند توليد سوختگيهاي شديد ميكنند -
به همين جهت محلول ئيدرات سديم را سود محرق
نيز مينامند - بطوريكه در مبحث اسيدها در
شمارههاي قبل ذكر گرديده است همچنانكه
ضد سم و ترياق آسيدها اجسام قليائي ميباشند -
ضد سم و ترياق مواد قليائي نيز آسيدهاي ضعيف
ميباشند و در اين مورد بهترين ضد سم محلول
رقيق سركه (Acetic
Acid)
يا محلول رقيق جوهرليمو (Citric Acid)
ميباشد – اگر آسيدهاي مزبور در دسترس نباشد
بهترين روش در موارد مسموميت يا سوختگي
ناشي از مواد قليائي شستشوي با آب فراوان
ميباشد ( براي اطلاعات بيشتر رجوع شود به
آسيدها - صابونها - سود محرق در شمارههاي
پيشين ).
قير(Bitume
- Bitumen)
اسم كلي است براي تعدادي از مواد
طبيعي كه شامل آسفالت (Asphalt)
و زفت (Poix – Pitch)
و حتي قطران (Goudron – Goal Tar)
نيز ميگردد - انواع مواد قيري را از زمانهاي
گذشته تاكنون به اشكال گوناگون و براي موارد
مختلف بكار ميبردند مثلا مصريان آن را براي
موميائي كردن اجساد و سومريها براي تهيه
مجسمههائي كه غالباً با سنگهاي رنگين
مانند (Lapis Lazuli)
تزيين ميشده است بكار ميبردند. گاهي نيز از
بعضي اقسام قير بعنوان ماده رنگين استفاده
ميشده است كه اكثراً خوش فرجام نبودهاند
زيرا مواد قيري نهتنها به آساني خشك
نميشوند بلكه در اطاقها و مناطق گرم ، نرم
شده و ساير قسمتهاي تابلو يا شيئي را نيز
آلوده و فاسد مينمايند قيرهاي معدني در نفت
به آساني حل ميشوند.
كازئين(Caséine
– Casein)
مادة پروتئيني از شير دلمه شده (Lait
Caillé- Curdled Milk) تهيه
ميشود - در حال حاضر كازئين را به مقدار زياد
براي تهيه بعضي اقسام پلاستيك در صنايع
پلاستيك بكار ميبرند. از نقطهنظر هنري
بعضي نقاشان از آن براي تهيه (Gesso)
استفاده ميكنند البته به ژسوهائي كه با
كازئين تهيه ميشوند بايد مقداري ماده
نگاهدارنده بيفزايند تا مورد هجوم كپكها
و باكتريها قرار نگيرند - بعضي نقاشان نيز
اين ماده را در رنگآميزي نقاشيهاي تامپرا
بكار ميبرند ( براي اطلاع بيشتر مراجعه شود
به ژسو و تامپرا در شمارههاي قبل ).
|
)
)
)