|
|
||
همايونفرخ، ركنالدين. "تاريخچه كتاب و كتابخانه در ايران". دوره 4-7، ش74 و 75 ( آذر و دي47 ): ص55-63. |
||
|
|
||
|
خلاصه:
معرفي كتابخانههاي پنجاه سال اخير ( جمعأ
نود كتابخانه از رديف 514 تا 603 |
|
|
تاريخچة كتاب و كتابخانه در ايران
ركن الدين
همايونفرخ
514- كتابخانه سيد محمدباقر سبزواري. تهران:
سيد محمدباقر سبزواري رئيس مؤسسة
وعظ و خطابه دانشكده الهيات كتابخانه
نفيسي از كتب مخلوط دارند. 515- كتابخانه استاد
مدرس رضوي تهران:
مدرس رضوي از محققان و دانشپژوهان
معاصرند ايشان موفق به تصحيح و تنقيح چند
اثر ادبي گرديدهاند كه قابل ملاحظه
و ارجمند است. كتابخانه ايشان از نظر دارا
بودن آثار ادبي فارسي و عرفاني ارزنده
و گرانقدر است. 516- كتابخانه واعظ
چرندابي. تبريز:
حجهالاسلام حاجميرزا عباسقلي
مجتهد واعظ چراندابي از مشاهير علماي
ايرانند. كتابخانه معظمي دارند كه كتابهاي
خطي آن بسيار نفيس و قابل ملاحظه است به قرار
اطلاع ايشان كتابخانه خود را وقف آستان
قدس رضوي كردهاند.
517-
كتابخانه ميرزا رضا نائيني:
شادروان نائيني از ادباي شهير
ايران و مدتي رياست انجمن ادبي ايران را بر
عهده داشتند. پس از مرگ بنا به وصيتي كه
كرده بودند كتابهايشان را به كتابخانه
آستان قدس رضوي تحويل دادند. 518-
كتابخانه صادق ابراهيمي:
شادروان صادق ابراهيمي از قضات
دانشمند دادگستري بود و كتابهاي قابل
توجهي گرد آورده بود. خوشبختانه ايشان پس
از در گذشتش همچنان در آن خاندان موجود
است. 519- كتابخانه محمود
فرخ . مشهد:
محمود فرخ از مشاهير شعراي معاصرند
و تأليفاتي در تاريخ و ادب فارسي دارند.
كتابخانه ايشان از نظر نسخههاي خطي نادر
و ناياب يكي از كتابخانههاي نامي معاصر
است. 520- كتابخانه آخوند
ملاعلي همداني. همدان:
آخوند ملاعلي همداني از اجله علماي
اخير ايران بود. مدرسهاي در همدان بنياد
نهاد كه به نام مدرسه آخوند نامآور است.
كتابخانهاي در اين مدرسه تأسيس كرد كه
كتابهاي آن متعلق به باني آن بود. اين
كتابخانه با داشتن نسخههاي خطي منحصربفرد يكي از كتابخانههاي معتبر و قابلتوجه كنوني است.
521-
كتابخانه سلطانالقرائي. تبريز: اين كتابخانه را شادروان شيخ
ابوالقاسم سلطانالقرائي متولد 1287 بنياد
نهاد و پس از او كتابخانه به تملك فرزند
خلفش شيخ عبدالرحيم سلطانالقرائي در گذشته
به سال 1368 .ﻫ . رسيد و از او به فرزندش آقاي
جعفر سلطانالقرائي به ارث واگذار شد. آقاي
جعفر سلطانالقرائي مردي دانشمند
و دلباخته كتاب است و خود ايشان نيز كتب
بسيار و ذخائر گرانقدري بر كتابخانه
موروثي افزودهاند و اينك اين كتابخانه يكي
از گنجينههاي مخلوط پر ارج ايران است
و نسخههاي نفيس آن بسيار و روشنائيبخش
ديده صاحبنظران است. آقاي سلطانالقرائي
براي كتابخانه خود فهرستي تهيه كردهاند
كه آرزومند است هرچه زودتر نشر يابد
و منتظران را ارمغاني گرانقدر باشد. 522- كتابخانه شيخالاسلام زنجاني . زنجان:
در زمان آخوند ملاعلي زنجاني جد
خاندان شيخالاسلام زنجاني اين كتابخانه
تأسيس يافت. نسخههائي از مصنفات شيخالاسلام زنجاني كه به سال 1129 تحرير يافته در
اين كتابخانه موجود است. كتب مخطوط اين
كتابخانه اكثر از نفائس فرهنگوادب است. 523 – كتابخانه
سيدعلي ايرواني . تبريز:
سيدعليبنسيدعبدالله ايرواني
كتابخانه بزرگي در تبريز بنياد نهاد
و كتابهاي آن را با توليت اولاد ذكور وقف
اهل علم كرد. اين كتابخانه هماكنون تحت
سرپرستي امير عبدالحجه در تبريز دائر است
و اهل علم از كتابهاي آن مستفيد و مستفيض
ميگردند. 524- كتابخانه حاج ميرزا عبدالله مجتهدي:
آقا ميرزا عبدالله از شاگردان حاج
شيخ عبدالكريم يزدي در قم بود. كتابخانهاي
قابل توجه فراهم آوردند ايشان از علماي
نامي تبريزند و به زبانهاي فرانسه و انگليسي
آشنائي دارند. كتابخانه ايشان هماكنون در
حدود پنجهزار جلد كتاب دارد آثار ادبي
آقاي مجتهدي به امضاي مستعار عطارد در مجله
دانشكده ادبيات تبريز نشر مييابد. 525- كتابخانه دكتر
رضا صالح . رشت:
دكتر رضا صالح كتابخانهاي در رشت
فراهم آوردهاند كه بيشتر كتابهاي آن در
علوم اسلامي است و بيش از هزار جلد كتاب تاكنون گرد آوردهاند. 526- كتابخانه حاج
سيد محمود روحاني:
حاج سيد محمود روحاني از شاگردان
آخوند ملامحمد كاظم خراساني و ميرزا محمدعلي مدرس رشتي در نجف بود. در آغاز سلطنت
رضاشاه به نمايندگي مجلس شورايملي
انتخاب شد و در تغيير سلطنت نقش مؤثري داشت.
از روشنفكران و آزاديخواهان شهير است.
فرزند ايشان سپهبد روحاني هستند. كتابخانه
قابل توجهي فراهم آورده بود كه پس از
درگذشت او فرزندشان به كتابخانه علوم ديني
مدرسه مهدويه رشت اهدا كردند. 527- كتابخانه عمومي
مهدويه رشت:
اين مدرسه در جنب مسجد كاسهفروشان
رشت قرار دارد. آقاي سيد مهدي رودباري كه
از شاگردان سيد محمدكاظم يزدي و ميرزاعلي
مدرس رشتي بود پس از بازگشت به ايران در رشت
سكونت اختيار كرد و امامت جماعت را بر عهده
گرفت و در جوار مسجد كاسهفروشان مدرسه
طلاب علوم ديني مهدويه را بنا نهاد
و كتابخانهاي براي آن مدرسه ترتيب داد كه
بيش از دو هزار جلد كتاب خطي و چاپي براي آن
فراهم آورد. پس از در گذشتش حاج سيد محمود
مجتهد ضيابري كه از علماي شهير گيلانند
مدرسه و كتابخانه را سرپرستي ميكنند
و اكنون كتابخانه در حدود سههزار جلد كتاب
دارد و بصورت كتابخانه عمومي اداره ميشود. 528- كتابخانه شيخ
جواد رشتي:
شيخ جواد رشتي از علماي عصر ناصري
بود كه شرح حالش در اعلامالشيعه و اعيانالشيعه بطور كامل آمده است. شيخ جواد رشتي
از علماي گيلان بود و او را بايد از وعاظ
عاليمقام و كمنظير اخير بشمار آورد.
كتابخانهاي ترتيب داد كه در حدود بيستهزار جلد كتاب مخطوط و چاپي داشت و تا چهلسال پيش از اين كتابخانه بجا بود و پس از آن
متأسفانه كتابهايش متفرق گرديد.
529-
كتابخانه روحاني . لنگرود: آقاي سيد مصطفي روحاني از فلاسفه
و عرفاي نامي گيلان است كه علوم عقلي را در
مشهد و مكتب عرفاني را در محضر ملاعباسعلي
كيوان قزويني فرا گرفت. شادروان كيوان
قزويني در سالهاي آخر عمر كه قصد عزلتگزيني داشت به لنگرود رفت و سالهاي آخر عمر
را نزد روحاني گذرانيد. روحاني كتابخانهاي فراهم آورده
[56] است كه از لحاظ دارا بودن
كتابهاي فلسفي و عرفاني بسيار قابل توجه
است. 530- كتابخانه شيخ
علي علمالهدي:
علمالهدي از شاگردان آخوند ملامحمدكاظم خراساني در نجف اشرف بود پس از
پايان تحصيلات به گيلان رفت و با
آزاديخواهان گيلان در انقلاب مشروطيت
همكاري نزديك داشت بعد از استقرار مشروطيت
در رشت سكونت اختيار كرد و به استفادات
علمي اشتغال ورزيد. كتابخانه بزرگي از
كتابهاي اسلامي و ادبي فراهم آورد از جمله
آثار نفيس كتابخانه علمالهدي آثار و اسناد
و مدارك انقلاب جنگل است. اين كتابخانه هماكنون در تملك و تصرف فرزند ايشان است. 531- كتابخانه دكتر
عبدالحسين ملكزاده آذرمند . رشت:
آذرمند مدير روزنامه سايبان رشت
و از معاريف گيلان است. كتابخانه ايشان
تقريباً شامل كليه كتب تاريخي و ادبي فارسي
است و در حدود ششهزار مجلد است.
532-
كتابخانه سيد نورالدين جزايري. خوزستان: سيد نورالدين جزايري از علماي طراز
اول و روشنفكران خوزستان بود درباره تاريخ
و جغرافياي خوزستان اطلاعات و اسناد
فراواني گردآورد كه پس از درگذشتش بنام
تاريخ و جغرافياي خوزستان به همت برادر
دانشمندش سيدمحمدعلي امام شوشتري به چاپ
رسيده است. اين مرد دانشمند كتابخانهاي
فراهم آورد كه محتوي كليه آثاري است كه
درباره خوزستان مطالبي دارند و اين مجموعه
نفيس كه شامل مجلات چاپ مصر و سوريه نيز
ميشود بالغ بر چهار هزار جلد است كه هماكنون در تملك آقاي سيدمحمدعلي امام
شوشتري كه خود از برگزيدگان فرهنگ و ادب
ايرانند ميباشد. 533- كتابخانه حاج
ميرزا ابوعبدالله زنجاني . زنجان:
حاج ميرزا ابوعبدالله زنجاني مؤلف
تاريخ پرارزش قرآن است كه در مصر به چاپ
رسيده است و ترجمه آن را ابوالقاسم سحاب در
تهران نشر دادهاند. كتابخانه ايشان در
حدود پنجهزار جلد كتاب داشت كه اكنون در
تملك فرزندشان صادق ضيائي قاضي دادگستري
است. در اين كتابخانه رسالههاي فلسفي به خط
مصنفان آن موجود است از جمله آثار نفيس اين
كتابخانه بايد از كتاب سعد و سعود تأليف
ابنطاووس به خط مصنف آن ياد كرد. همچنين از
بعضي رسائل ابنكمونه صاحب كتابالمعتبر
در اين كتابخانه موجود است 534- كتابخانه
لاكاني . رشت:
حاج شيخ مهدي لاكاني از شاگردان آقا
ميرزا محمدعلي مدرس و آقا سيدمحمدكاظم
يزدي بود پس از فراغ از تحصيل به رشت رفت و به
افادات علمي مشغول شد. كتابخانه لاكاني از
كتابخانههاي شهير معاصر است و در حدود
چهارهزار جلد كتاب مخطوط دارد. اين
كتابخانه نسخه منحصربفرد رساله شريعت
اصفهاني در انتقاد مفتي بغداد محمود آلوسي
است. 535- كتابخانه صادقي .
رشت:
حاج شيخ كاظم مجتهد صادقي از علماي
طراز اول زشت بود كه به سال 1345.ش درگذشت.
كتابخانه اين مرد دانشمند از كتابخانههاي
قابل توجه بود كه پس از درگذشت او به وسيله
فرزند برومندش بر مسجد صادقيه وقف گرديد
و به همين مناسب در مهرماه 1346.ش در مسجد
صادقيه كتابخانه عمومي تأسيس و افتتاح شد.
اين كتابخانه دوهزار جلد كتاب قابل
استفاده دارد. 536- كتابخانه ميرزا
هاشم خونساري. اصفهان:
ميرزا هاشم خونساري از علماي
عاليقدر معاصر بودند. كتاب مبانيالاصول
از تأليفات اوست و كتاب اصول آلالرسول نيز
تأليف ديگري از اين دانشمند است. كتابخانه
خونساري متجاوز از دههزار جلد كتاب داشت
كه بيشتر آن در حديث بود. مؤلفالذريعه
نوشته است كه نسخه كتاب اصول آلالرسول را
در كتابخانه خونساري
[57] مطالعه و مشاهده كرده
است متأسفانه اين نسخه نفيس مانند بسياري
از نسخههاي ارزنده ديگر اين كتابخانه
معلوم نيست در كجاست و در تملك كيست؟ 537- كتابخانه دكتر
صحت. تهران:
كتابخانه دكتر صحت مشتمل است بر دو
كتابخانه بزرگ و معظم يكي كتابخانه خصوصي
احمدشاه قاجار و ديگري كتابخانه محمدحسين
ميرزا قاجار. اين دو كتابخانه در اختيار
ايشان است و متأسفانه هيچكس را بر كتابهاي
نفيس آن دسترسي نيست. 538- كتابخانه اديب
برومند. تهران:
آقاي عبدالعلي اديب برومند از سخنسرايان عاليقدر معاصر و از شيفتگان فرهنگ و
ادب فارسي و از دلباختگان هنرهاي ظريفه
ايرانند. مجموعههاي گرانقدري از
مينياتورها و خطوط و قلمدان و ديگر آثار
هنرمندان ايران فراهم آوردهاند. كتابخانه
ايشان مجموعهاي است از نفايس هنري ايران.
نسخههاي نفيس و ارزنده كتابخانه اديب
برومند اكثرشان بينظير و در جهان بيمانند
است. از نسخههاي نفيس اين كتابخانه
ميتوان از ليليومجنون نظامي به خط ميرعماد
سيفي قزويني و يوسفوزليخاي جامي به خط
ميرعلي هروي و خمسه نظامي كه در زمان شاهعباس كبير وسيله عده كثيري از هنرمندان
دارالصنايع شيراز فراهم آمده ، ديگر قرآن
مجيد به خط نستعليق عليرضاي عباسي و خمسه
نظامي متعلق به اواخر قرن نهم كه داراي 25 مجلس
از كارهاي نفيس دوره تيموري است و بوستان
سعدي به خط محمد هروي مشهور به سَّري و جُنگي از
قرن هشتم كه چند نسخه نفيس در آن وجود دارد
ميتوان به عنوان نمونه ياد كرد. 539- كتابخانه مدرسه
صدر . تهران:
اين كتابخانه به سال 1232 .ﻫ . ق
تأسيس يافت. صدر از دانشمندان شهير دوره
قاجار است و اكنون بازمانده اين كتابخانه
فقط 290 جلد كتاب خطي است. 540- كتابخانه مدرسه
ناصري . تهران:
كتابخانه ناصري در سال 1297 .ﻫ .ق.
بنيانگذاري شد و تا سال 1306 . ش كتابهاي آن
بالغ بر چهارهزاروپانصدوپنجاهويك جلد
بوده است. 541- كتابخانه مدرسه
خان مروي . تهران:
اين كتابخانه به سال 1233.ق تأسيس شد و
در سال 1306 .ش طبق يك آمار رسمي دوهزاروسيصدوشصتونه جلد كتاب مخطوط داشته است. 542- كتابخانه
مدرسه سنلوئي . تهران:
تأسيس آن به سال 1287 .ق بوده در سال 1306
پنجهزار جلد كتاب داشته است. 543- كتابخانه سعيد
نفيسي. تهران:
شادروان سعيد نفيسي يكي از
نويسندگان و محققان پركار قرن اخير بود.
كتابخانه بسيار ارزندهاي فراهم آورد كه
در پايان عمر كتابهاي آن را به چند
كتابخانه داخلي و خارجي واگذار كرد. 544- كتابخانه مدرسه
دارالفنون ناصري . تهران:
دارالفنون كه به همت ميرزاتقيخان اميركبير بنياد يافت از همان اوان تأسيس
كتابخانه قابل توجهي نيز براي آن ترتيب
دادند. در كتابخانه دارالفنون گذشته از
كتابهاي خطي فارسي و عربي مقدار قابل ملاحظهاي نيز كتابهاي فرانسه و انگليسي و آلماني
و روسي داشته است. مدير كتابخانه در دوران
ناصري مخبرالدوله بوده است. 545- كتابخانه سرهنگ
دكتر خَّرمي . تهران:
سرهنگ دكتر خرمي كتابخانه بزرگي
فراهم آورده است كه درآن حدود پانزدههزار
جلد كتابهاي فارسي و عربي و چاپ هند دارد.
اخيراً نيز كتابهاي چاپي كتابخانه
شادروان ملكالشعرايبهار را نيز خريداري
كردهاند. 546- كتابخانه بهار.
تهران:
ملكالشعرايبهار كه به حق از شعراي
نامور ايران و از محققان هوشمند بود
كتابخانه نفيسي فراهم آورده بود كه تعداد
قابل توجهي از كتابهاي خطي آن از كتابخانه
پدرش ملكالشعراي صبوري به او به ارث رسيده
بود. پس از درگذشت شادروان بهار كتابهاي
خطي كتابخانه اين شاعر عاليقدر به كتابخانه
مجلس شوراي ملي فروخته شد. 547- كتابخانه احمد
گلچين معاني:
آقاي احمد گلچين معاني از گويندگان
شيرينبيان و از محققان عاليقدر معاصر
ايران است. تتبعات ايشان در آثار ادبيات
كلاسيك ايران بسيار ارزنده و قابل توجه
است. آقاي گلچين معاني كتابخانهاي فراهم
آوردهاند كه بخصوص از نظر مجموعه تذكرههاي
فارسي كمنظير است. 548- كتابخانه آقاي
احمد سهيلي خونساري:
آقاي احمد سهيلي خونساري از كتابشناسان معاصر و سالها اداره امور كتابخانه
ملي ملك را بر عهده داشته و دارند و آثاري
نيز در زمينه تصحيح و تحقيق متون ادبيات
فارسي دارند كه بسيار گرانقدراند.
كتابخانه ايشان از نظر كيفيت و داشتن نسخ
ارزنده و ناياب قابل توجه است. 549- كتابخانه دكتر
مهدي بياني. تهران:
شادروان دكتر مهدي بياني سالها
مديريت كتابخانه ملي ايران را برعهده
داشتهاند و تذكره خطاطان ايشان ( خوشنويسان
نستعليق ) اثري مفيد و سودمند است كتابخانه
خصوصي آقاي دكتر مهدي بياني كه فهرست آن هم
نشر يافته به مناسبت دارا بودن كتابهائي به خط
خوشنويسان شهير و معروف بسيار ارزشمند است.
پس از درگذشت شادروان دكتر بياني كتابهاي
كتابخانه او را براي كتابخانه مجلس سنا
خريداري كردند و اين مجموعه نفيس اينك در
كتابخانه مجلس سنا نگاهداري ميشود. 551- كتابخانه محمدهاشم ميرزا افسر 552- كتابخانه وحيدالملك 553- كتابخانه وحيد دستگردي 554- كتابخانه حاج ميرزا عبدالرحيم خلخالي 555- كتابخانه اقبال
آشتياني
: كه
به دانشكده ادبيات تهران فروخته شد - همگي از
كتابخانههاي معروف بودهاند. 556- كتابخانه علي
اصغر حكمت:
آقاي علياصغر حكمت از اجله
دانشمندان معاصر و يكي از خدمتگزاران صديق
فرهنگ معاصر ايران بشمارند. آقاي علياصغر
حكمت در راه نشر معارف و هنر خدمات شاياني
در چهلسال اخير انجام دادند و به حق نسل
معاصر مرهون خدمات گرانبهاي ايشان در نشر
ادبوفرهنگ بوده است. آثار بسياري را ترجمه
و تأليف و تصنيف كردهاند. از جمله تفسير
گرانقدر دهجلدي كشفالاسرار اثر ميبدي
و از سعدي تا جامي و پارسي نغز را ميتوان ياد
كرد. اين دانشمند ارجمند كتابخانه قابل
توجهي فراهم آورده بودند كه در آن نسخ نفيس
و نادر نيز وجود داشت از جمله نسخهاي از
نفحاتالانس في حضراتالقدس جامي بود كه
علامه شهير و كمنظير استاد عبدالرحمنجامي
به خط شريف خود در كنار صفحهاي از آن قسمتي
افزوده بودند. استاد علياصغر حكمت
كتابخانه ارزنده خود را در تكميل خدمات
برجسته فرهنگي خود به دانشگاه تهران اهدا
كردند و اميدواريم فهرست كتابخانه ايشان
نيز از طرف دانشگاه تهران نشر يابد.
557-
كتابخانه سياح:
آقاي سياح نيز يكي از معاريف دوران
اخير ايران بودند. كتابخانه ارزندهاي را
كه در خاندانشان فراهم آمده بود و ايشان
نيز طي ساليان دراز بر آن افزوده بودند
به كتابخانه مركزي دانشگاه تهران اهدا
كردند و يك چنين اثري خيري از خود به يادگار
گذاشتند.
558-
كتابخانه حاج محتشمالسلطنه اسفندياري:
حاج محتشمالسلطنه اسفندياري از
مردان نيكنام قرن اخير است و عشق و علاقه
فراواني به آثار ادبي فارسي و عربي داشت
و چنانكه در صفحات قبل يادآورشديم در جمعآوري كتابهاي خطي بذل جهدي وافي مبذول
ميداشت
[59] و
كتابهاي چند كتابخانه نامي را
خريداري و از پريشاني آنها جلوگيري كرد.
اين كتابخانه گرانقدر پس از درگذشت
اسفندياري در ميان وراث او تقسيم و با اين
ترتيب پراكنده شد. 559-
كتابخانه حاج امينالضرب:
حاج امينالضرب از رجال آزاديخواه
دوران مشروطيت است و كتابخانه نفيس او را
كه قسمتي از اسناد گرانقدر جمالالدين
اسدآبادي را نيز در برداشت توسط فرزندان
برومندش به كتابخانه مجلس شورايملي واگذار
گرديد. 560- كتابخانه يمين
حضور . كرمانشاه:
يمين حضور از معاريف دانشمند
كرمانشاه بود و كتابخانه بزرگي فراهم آورد
كه در سالهاي اخير شهرت و معروفيتي داشت از
سرنوشت اين كتابخانه نويسنده اطلاعي
ندارد.
561-
كتابخانه وانگ جلفا . اصفهان:
در اين كتابخانه آثار نفيس و ارزندهاي از ادبيات و كتابهاي ديني به زبان ارمني
از قرن پنجم هجري و اسناد و مدارك بسياري
درباره روابط ارمنيها با ايران
و فرمانهاي پادشاهان ايران از زمان شاهعباس بزرگ به بعد موجود است.
562-
كتابخانه شادروان علامه قزويني:
ميرزا محمد عبدالوهاب قزويني شهير
به علامه از محققان دقيق و بنيانگذار روش
اصولي در تحقيق و تصحيح انتقادي متون ادبي
فارسي بودند. اين رادمرد عاليقدر و دانشمند
ارجمند طي سالهاي عمر توفيق يافته بود
كتابخانه ارزندهاي فراهم آورد كه پس از
درگذشتش به كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
فروخته شد. 563-
كتابخانه دكتر مهدوي:
دكتر مهدوي از علاقهمندان و شيفتگان
ادب و فرهنگ فارسي است و نفقهاي نيز براي
چاپ آثار گرانقدر فارسي اختصاص دادهاند
كه در اختيار دبيرخانه دانشگاه تهران است
و تاكنون آثار گرانبهائي به نفقه ايشان چاپ
و نشر يافته است. كتابخانه آقاي دكتر مهدوي
از كتابخانههاي معتبر معاصر است و فهرست
اين كتابخانه نيز از طرف دانشگاه تهران
به چاپ رسيده و نشر يافته است.
564-
كتابخانه مجتبي مينوي:
مجتبي مينوي از نويسندگان و محققان
معاصر است و سالها در تركيه و انگلستان
و ايتاليا و فرانسه و كتابخانههاي آنجا
به مطالعه و بررسي پرداخته و از نسخههاي
منحصربفرد آن كتابخانهها براي كتابخانه
دانشگاه تهران ميكروفيلم تهيه كرده است
و با دسترس داشتن به كتابخانههاي عظيم
تركيه و انگلستان و ايتاليا توانستهاند
براي كتابخانه اختصاصي خود نيز ميكروفيلمهاي
ارزندهاي تهيه كنند. همچنين كتابهاي مفيد
و سودمندي كه براي تحقيق و تتبع در ادبيات
فارسي به كار آيد فراهم آوردهاند كه
مجموعاً در حدود 15000 جلد ميشود. به قرار
اطلاع آقاي مينوي كتابخانه اختصاصي
خودشان را براي استفاده دانشپژوهان و طالبعلمان آزاد گذاشتهاند. 565- كتابخانه مجلس
شورايملي:
اين كتابخانه در سال 1302.ش تأسيس
گرديد و شادروان اعتصامالملك نويسنده
و مترجم عاليقدر ساليان دراز مديريت
و سرپرستي آن را برعهده داشتند. در سالهاي
اول تأسيس كتابخانه كتابهاي آن بالغ بر 3354
جلد بوده است و در طي 44 سال كه از عمر
كتابخانه ميگذرد به همت و كوشش دانشپژوهاني كه در طي ادوار مختلف مديريت آن را
برعهده داشتهاند و با حسن نيتي كه از طرف
بعضي از رؤساي مجلس شورايملي طي اين مدت
براي ترقي و تكامل كتابخانه مبذول گرديده
بخصوص در سالهاي اخير با مجاهدات قابل
تقديس دكترتقي تفضلي كتابهاي مخلوط اين
كتابخانه مجلس شورايملي خريداري شده است
و بايد گفت در زمان رياست آقاي مهندس رياضي
بيش از تمام ادوار گذشته براي كتابخانه
مجلس شورايملي بصورت يكي از مخازن بزرگ
كتب خطي ايران درآمده است و به حق بايد اين
خدمت قابل تقديس و ارزنده آقاي مهندس رياضي
را در جمعآوري كتابهاي گرانقدر خطي فارسي
و اسلامي ستود. در اثر همين توجهات گروهي از
دانشپژوهان و خاندانهاي
[60] اصيل تشويق به
اهداء كتابخانههاي خود به كتابخانه مجلس
شورايملي گرديدند كه اهم اين كتابخانههاي
اهدائي عبارتند از كتابخانه شادروان
سرلشكر فيروز - كتابخانه شادروان سيد
محمدصادق طباطبائي - كتابخانه حاج احتشامالسلطنه - كتابخانه حاج امام جمعه خوئي. در
اين تاريخ كتابخانه مجلس شورايملي جمعاً
82000 جلد كتاب دارد كه از اين تعداد 12600 جلد
آن خطي است و تاكنون ده مجلد فهرست براي
كتابهاي خطي آن تدوين گرديده و به حق از اين
رهگذر خدمت شايان تمجيدي در زمينه كتابشناسي به عمل آمده است. 566- كتابخانه مجلس
سنا:
اين كتابخانه در سال 1329 تأسيس يافته
و در تكميل آن آقاي مهندس شريف امامي بذل
توجه و عنايت خاصي مبذول داشتهاند و در اثر
همين توجه در اين مدت اندك كتابخانه مجلس
سنا داراي 24000 جلد كتاب گرديده و اخيراً نيز
كتابهاي خطي شد روان دكتر مهدي بياني را كه
مجموعه نفيسي از كتابهاي ارزنده خطي فارسي
بود براي اين كتابخانه خريداري كردند.
بايد گفت با توجه به نوع كتابهاي جمعآوريشده كاري ارزنده انجام گرفته و در حال حاضر
مديريت اين كتابخانه با آقاي جهانداري كه
از نويسندگان و مترجمان عاليقدرند ميباشد.
567-
كتابخانه سلطانحسين تابنده گنابادي: سلطانمحمد گنابادي صاحب تفسير بيانالسعاده پيشواي سلسله گنابادي كتابخانهاي
در بيدخت گناباد تأسيس كرد كه كتابهاي آن
در حدود هزاروپانصد جلد خطي است از جمله
نسخههاي بديعي كه در آن توان يافت نسخه
منحصربفرد جلد دوم رياضالسياحه است.
568-
كتابخانه انجمن اخوت تهران:
شاهزاده ظهيرالدوله براي خانقاه
صفيعليشاه كتابخانهاي تأسيس كرد. اين
كتابخانه هماكنون بهنام كتابخانه انجمن
اخوت داير است و در حدود هزارواندي جلد
كتاب دارد. 569- كتابخانه حاج
شيخ باقر ترقي:
ترقي كتابخانهاي ترتيب داده است كه
در حدود دوهزار جلد كتاب مخطوط دارد و از
امتيازهاي اين كتابخانه آنست كه بيش از
چهارصد جلد از ديوانهاي مخطوط شاعران
ايران در آن جمعآوري شده است.
570-
كتابخانه روضاتي . اصفهان:
روضاتي از دانشمندان معاصر است
و كتابخانهاش از نظر داشتن مجموعههاي
كامل فقه و اصول قابل توجه است.
571-
كتابخانه عمومي اصفهان:
كتابخانه عمومي شهرداري اصفهان يكي
از كتابخانههاي قديمي دوران اخير است
و در اين كتابخانه مجلداتي از كتب خطي هست
كه بسيار مورد توجه و حائز اهميت است. از
جمله جُنگي است كه در زمان حيات خواجه حافظ
شيرازي فراهم آمده و گروه كثيري از
گويندگان و نويسندگان و مشاهير و صدور زمان
و دوران خواجه حافظ در آن به خط خود مطالبي
نوشتهاند از جمله چند غزل از حافظ در آن
ثبت شده است. 572- كتابخانه محمد
رمضاني:
شادروان محمد رمضاني از ناشران
خدمتگزار عالم كتاب بود و با تأسيس كلاله
خاور و نشر آثار نفيسي از جمله مثنوي مولوي
مصحح و منقح مبادرت ورزيد و به نشر آثار ادب
فارسي خدمت شايان تقديري انجام داد و چون
كتابشناس بود كتابخانه گرانقدري فراهم
آورد. محمد رمضاني نيت آن داشت كه كتابخانه
خود را وقف مسجد اعظم قم كند متأسفانه اجل
مهلتش نداد. به قرار اطلاع ورثه آن مرحوم
مقداري از كتابهاي خطي او را به كتابخانه
مسجد اعظم قم اهدا كردهاند. 573-
كتابخانه مسجد اعظم قم:
اين كتابخانه به همت شادروان آيهالله بروجردي بنياد گذاشته شد و اكنون يكي
از كتابخانههاي معتبر شهر قم است.
574-
كتابخانه مدرسه شاهزاده تهران:
575- كتابخانه مدرسه
دانگي . تهران:
حاج سيدجعفرلاريجاني مجتهد در سال
1298 .ه در تهران مدرسهاي بنياد نهاد
و كتابخانهاي براي آن ترتيب داد. اين مدرسه
به نام مدرسه لاريجاني دانگي شهرت داشته است. 576- كتابخانه مدرسه
كاظميه. تهران:
ميرزا سيدكاظم مستوفي اصطبلدار
همايوني مدرسهاي به سال 1302 ه. بنياد نهاد كه
مدرس آن ميرزا سيدعلياكبر تفرشي مجتهد
شهير بود كتابخانه اين مدرسه نيز از
كتابخانههاي قابل توجه مدارس قديمه
تهران بود. 577- كتابخانه
خانقاه احمدي شيراز:
عارفان بيداردل سلسله جليله ذهبيه
در شيراز كتابخانهاي براي خانقاه احمدي
فراهم آوردهاند كه در شيراز طرف مراجعه
ارباب طلب و دانش است و از كتابخانههاي
ارزنده و سودمند بشمار است. 578- كتابخانه
آستانه شاهچراغ . شيراز:
در سالهاي اخير تحت توجهات محمدرضاشاه گذشته از اينكه گنبد و بناي آستانه
مقدس شاهچراغ تعمير اساسي گرديد و از
انهدام آن پيشگيري شد كتابخانه آبرومندي
نيز براي آن تأسيس و بنياد يافت. اينك تعدادي از كتابخانههاي دائر
و قابل توجه را نيز فهرستوار از نظر
خوانندگان ارجمند ميگذراند: 579- كتابخانه مدرسه
رضويه قم 580-
كتابخانه مدرسه فيضيه قم
581- كتابخانه آستانه مقدس معصومه
582- كتابخانه مدرسه حجتيه قم
583- كتابخانه مدرسه مهديه قم
584- كتابخانه علوم ديني دامغان
585- كتابخانه مدرسه علوم ديني بشرويه
خراسان 586-
كتابخانه مسجد جامع يزد
587- كتابخانه مزار عليبنامام محمدباقر
واقع در مشهد اردهال 588-
كتابخانه دانشوران اهواز واقع در مدرسه
علوم ديني اهواز 589-
كتابخانه عمومي شوشتر.
590- كتابخانه غرب .
همدان:
( مدرسه آخوند ) اين كتابخانه پيش از
سال 1332 در مدرسه آخوند قرار داشت و نزديك به
هفتصد جلد كتاب از كتابخانه شادروان مجذوب
عليشاه كبودرآهنگي سرمايه آن را تشكيل
ميداد. در سال 1332 به همت حضرت آيتالله
آخوند و جمعي ارباب خير خانهاي كه در جنب
مدرسه قرار داشت خريداري كردند و آن را
به كتابخانه اختصاص دادند. در محل خريداري
شده به سرپرستي آيتالله آخوند ساختمان
نوبنيادي ساختمان گرديد و اين ساختمان
بنام كتابخانه غرب با تصدي آقاي دكتر
مقصود آغاز به كار كرد. با بذل همت و مجاهدت
متصدي و مدير كتابخانه در سال 1343 كتابهاي
كتابخانه بالغ بر 12800 جلد گرديد كه از اين
تعداد 1200 جلد آن از كتابهاي ناياب و نادر
خطي است. در جوار كتابخانه چند اطاق ساخته
شده است كه گنجايش سكونت سي نفر از طلاب را
دارد. اين كتابخانه امروز بصورت كتابخانه
عمومي اداره ميشود و فهرست كتابهاي خطي آن
را هم آقاي دكتر مقصود تنظيم و تدوين كرده
است. 591- كتابخانه عمومي
مدرسه دامغاني . همدان:
مدرسه دامغاني از مدارس قديم همدان
است و كتابخانه آن كه اينك نيز دائر است از
كتابخانههاي قابل توجه شهر همدان بشمار
است. اين مدرسه در حال حاضر سي نفر طلبه
دارد و نزديك به دو هزار جلد كتاب در
كتابخانه آن وجود دارد كه بيشتر آنها در
علوم غريبه و از نوادرند. 592- كتابخانه مدرسه
زنگنه
. همدان:
يكي ديگر از كتابخانههاي مدارس
قديمه كتابخانه مدرسه زنگنه همدان است.
اين كتابخانه تعداد كثيري كتاب خطي دارد
كه در علوم معقول و منقول است و براي اهل علم
قابل استفاده و مرجع است. 593- كتابخانه
آرامگاه اعتماديه . همدان:
اعتمادالدوله قراگوزلو كه مدتي نيز
وزارت معارف را به عهده داشت خود از مردم فضلدوست بود. اين مرد معارفپرور براي خود
آرامگاهي ساخت و پيش از مرگ تعداد قابل
توجهي از كتابهاي خطياش را وقف آرامگاه
كرد. پس از درگذشتش بهاءالملك برادرش نيز
تعداد دويست جلد كتاب خطي ديگر وقف
بر آرامگاه برادر كرد. كتابخانه آرامگاه
اعتماديه اينك نزديك به سيصد جلد كتاب خطي
ارزنده و قابلتوجه دارد. فهرست اين
كتابخانه را هم آقاي دكتر مقصود تنظيم
كردهاند. 594- كتابخانه ادبي
همدان:
آقاي ادبي از فرهنگيان بازنشسته
همدانند و از دانشمندان آن سامان بشمارند.
ايشان كتابخانهاي فراهم آوردهاند كه از
نظر كيفيت و كميت قابل ذكر است. 595- كتابخانه برنا .
همدان:
آقاي برنا از معاريف همدانند
و كتابخانهاي فراهم آوردهاند كه نزديك به
پنجهزار جلد كتاب دارد. 596- كتابخانه پنبهچي . همدان:
آقاي پنبهچي از مشاهير مردم
همدانند و كتابخانهاي فراهم آوردهاند كه
نزديك به پنجهزار جلد كتاب دارد. 597- كتابخانه آيتالله آخوند . همدان:
آيتالله آخوند از اجله دانشمندان
و افاضل عصر حاضرند ، كتابخانه شخصي ايشان
بسيار ارزنده و مورد توجه اهل علم است
و نزديك به سههزاروپانصد جلد كتاب دارد. 598- كتابخانه كوثر .
همدان:
خاندان كوثر از دودمانهاي نامي
همدان و اكثر افراد آن خاندان از مردم اهل
فضل و دانش بوده اند. كتابخانه نفيس اين
خاندان نسل بعد از نسل تا زمان حاضر حفظ
گرديد و سرانجام به كتابخانه آستان قدس رضوي
تقديم شد. 599- كتابخانه رضوي .
همدان:
كتابخانه خاندان رضوي از كتابخانههاي
شهير همدان بود پس از اينكه به آقا رضا
همداني رسيد ورثه او كتابخانه را به آقاي
عندليبزاده فروختند و اين كتابخانه نفيس
كه كتابهاي خطي آن بسيار گرانقدر است در
تملك ايشان است. 600- كتابخانه
آرامگاه بوعليسينا . همدان:
پس از اتمام ساختمان مجلل آرامگاه
ابوعليسينا كتابخانهاي در آرامگاه بنياد
نهادند و كتابهاي ارزندهاي براي كتابخانه فراهم آوردند و اين كتابخانه نيز از
كتابخانههاي معتبر شهر همدان است. 601- كتابخانه اوقاف
همدان:
اين كتابخانه در حدود 1200 جلد كتاب
دارد. 602- كتابخانه عمومي
خرد . همدان:
به همت چند تن از جوانان دانشدوست
همدان كتابخانه عمومي خرد تأسيس گرديده
و اكنون نزديك به دوهزاروپانصد جلد كتاب
دارد. 603- كتابخانه دانش .
تهران:
متأسفانه كتابخانه ضياء لشكر دانش
در صفحات قبل از قلم افتاد و ناچار در اينجا
از آن ياد ميكنيم. دانش شاعري توانا و ادبدوست بود مجموعههاي نفيس از مرقعات
و كتابهاي گرانقدر فراهم آورده بود كه پس
از مرگش متفرق گرديد. نويسنده اين اثر از
مرقعات و كتابهاي كتابخانه او نسخي چند در
اختيار دارد. |