. "اطلاعات ساده‌اي در زمينه ‌استفاده از فيلمهاي رنگي ، براي عكاسان مبتدي و آماتور". دوره7، ش79 (ارديبهشت48): ص53-56، تصوير، جدول.

خلاصه: نقش فيلتر در عكاسي رنگي ، حرارت‌سنج "كولركس"، اسكاي لايت فيلتر ، موارد استفاده از اسكاي لايت فيلتر.

اطلاعات ساده‌اي در زمينه استفاده از فيلمهاي رنگي

« براي عكاسان مبتدي و آماتور » 

نقش فيلتر در عكاسي رنگي

در شماره‌هاي گذشته مطالبي در زمينه استفاده از فيلتر در عكاسي سياه و سفيد استادان فن در اختيار علاقمندان گذشته‌اند. فيلترهائي كه در عكاسي سياه و سفيد از آنها براي بدست آوردن حالات خاصي استفاده مي‌شود به هيچ‌وجه مورد استفاده مشابه در عكاسي رنگي نيست. در عكسبرداري روي فيلم‌هاي رنگي خصوصاً فيلم‌هاي ريورسال رنگي ممكن است استفاده از فيلترهاي تعادل يا اصلاحي لازم باشد. در هر حال اين كار يا به‌منظور حفظ اصالت رنگهاي صفحه مورد عكسبرداري يا براي بدست آوردن حالت خاص يا تغييراتي در رنگهاي موضوع اوليه انجام مي‌شود. فيلترهائي كه در عكاسي رنگي مورد استفاده قرار مي‌گيرد بصورت ژلاتين – شيشه يا مجموعه‌اي از ژلاتين و شيشه به رنگها و فاكتورهاي مختلف ساخته مي‌شود. متداول‌ترين وكاملترين مجموعه فيلترهاي توازن و اصلاح رنگ در عكاسي رنگي سري فيلترهاي كداك است.

حرارت رنگ

بايد دانست كه تمام فيلم‌هاي رنگي اعم از فيلم‌هاي نور روز يا نور مصنوعي براي استفاده در شرايط نوري معيني ساخته مي‌شود و هنگامي نتايج حاصل رضايتبخش خواهد بود كه با رعايت همان خصوصيات نوري از فيلم استفاده شود. بر اساس تحقيقات وسيعي مسلم شده‌است كه حرارت رنگ در طيف نوري يكي از عوامل مهم دگرگوني رنگ در عكاسي رنگي است واحد اندازه‌گيري حرارت رنگ گلوين است و.(k) كه از حاصل جمع عدد 273 با حرارت منبع نور بر حسب سانتي‌گراد بدست مي‌آيد كه با علامت اختصاري K نشان داده مي‌شود. براي اندازه‌گيري حرارت رنگ منابع نور از دستگاههاي دقيقي به نام حرارت‌سنج استفاده مي‌كند. ( البته نبايد فراموش كرد كه حرارت‌سنج با نورسنج تفاوت كلي دارد نورسنج براي اندازه‌گيري مقدار نور و از حرارت‌سنج براي تعيين ارزش وسائل دقيق و كامل حرارت‌سنج گران و استفاده از آن در عكسبرداري‌هاي دقيق رنگي لازم مي‌باشد.

حرارت‌سنج كولوكس  Collux III

يكي از انوع حرارت‌سنج كولوكس كارخانه Bernhard Deltschaft است. (شكل 1) بطور اختصار به نحوه استفاده از آن مي‌پردازيم براي تعيين ارزش حرارت نور يك منبع نور حرارت‌سنج را مطابق (شكل 2) مقابل نور نگه مي‌داريم صفحه سفيد فتوسل را كه روي محور A گردش مي‌كند مي‌توان به آساني عمود بر محور منبع نور قرار داد. صفحه مدرج حرارت‌سنج كه مقابل روي ما قرار گرفته (شكل 3) در قسمت بالا داراي عقربه است كه با گرداندن حلقه مدرج فتوسل مي‌تواند به طرف راست و چپ حركت كند در وسط خط سياه قرار گرفته هنگامي‌كه عقربه كاملاً روي خط سياه باشد دايره مدرج فتوسل شماره‌اي را به ما مي‌دهد كه با انتقال اين شماره روي جدول مخصوص كولوس ارزش حرارت نور بر حسب كلوين تعيين مي‌شود. حالا براي اينكه عملا بتوانيم حرارت رنگ يك منبع نور را بر حسب فيلمي كه مورد استفاده ما است اصلاح كنيم نحوه عمل از اين قرار است. مثلاً مي‌خواهيم با فيلم‌هاي اسپيد كداك از نوع نور [53]  مصنوعي كه در شرايط نوري 3200 كلوين بايد از آن استفاده نمود عكسبرداري كنيم.(شكل 4)

2

1

 ابتدا با مراجعه به جدول كولوس مقابل 3200 كلوين عدد 53 را پيدا مي‌كنيم. حلقه مدرج فتوسل را روي عدد 53 ميزان مي‌كنيم با توجه به قرار گرفتن عقربه در طرف نقطه قرمز يا آبي كه معرف پائين يا بالا بودن حرارت رنگ منبع از ميران مورد لزوم براي عكسبرداري است به‌دفعات از فيلترهاي رديف زرد يا آبي با غلظت‌هاي مختلف آنقدر جلوي فتوسل قرار مي‌دهيم تا عقربه حرارت‌سنج روي خط سياه قرار گيرد فيلتري كه به اين ترتيب بدست مي‌آيد فيلتر اصلاحي است كه بايد مقابل دوربين قرار گرفته عكسبرداري نمائيم. براي پيدا كردن فيلتر اصلاحي حرارت رنگ به وسيله حرارت‌سنج راه ديگري هم هست كه در فصل مربوطه به آن اشاره خواهيم شد. همانطور كه در بالا اشاره شد فيلم‌هاي رنگي نور روز  [54]  براي شرايط نوري براي حرارت 5800 كلوين و فيلم‌هاي رنگي نور مصنوعي براي شرايط نوري با حرارت 3200 كلوين ساخته مي‌شوند. فيلم‌هاي فوق اگر كهنه نبوده و در محل مناسب نگهداري شده باشند ( در سردخانه ) و در شرايط نوري تعيين شده مورد استفاده قرار گيرند و در ظهور آن نقيصه‌اي نباشد بازده رنگها با اصل صفحه عكسبرداري مطابقت مي‌نمايد.

در مورد فيلم‌هاي نور روز همانطور كه گفته شد 5800 كلوين كيفيت نوري ساعت 9 تا 15 روزهاي آفتابي است. با يك سلسله اندازه‌گيري‌هاي دقيق ارزش نوري ساعات مختلف روز را در جدول زير بدست آورده‌اند گو اينكه اين جدول نمي‌تواند در عكسبرداري‌هاي دقيق رنگي ملاك عمل باشد( چون عامل حرارت رنگ بر حسب فصل و موقعيت جغرافيائي محل متغير است) معهذا معيار خوبي است براي دانستن اينكه حرارت رنگ تا چه اندازه مي‌تواند متغير باشد. در يك روز آفتابي قبل از ساعات 9 صبح و بعد از ساعت [55]  3 بعد از ظهر 49000 تا 5600 كلوين.

 در يك روز آفتابي بين ساعت 9 صبح تا 3 بعد از ‌ظهر از 5400 تا 5800 كلوين. در آفتاب منظره‌اي كه شامل مخلوطي از رنگهاي مناظر روي زمين و آسمان آبي باشد. از 5700 تا 6500 كلوين. آسمان شفاف آبي با ابرهاي سفيد از 6700 تا 8400 كلوين. آسمان شفاف آبي از 12000 تا 18000 كلوين. با توجه به جدول بالا تقريباً دو ساعت قبل از غروب آفتاب به علت كم بودن حرارت نوري آفتاب اسلايدهائي كه عكسبرداري مي‌شود تمايل به يك پوشش نارنجي دارد البته در بعضي از صحنه‌هاي عكسبرداري همين تمايل به رنگ نارنجي گرمي و حالت خاص و جالبي به عكس مي‌دهد وگاهي اين گرايش به رنگ نارنجي موجب دگرگوني رنگهاي اصلي صحنه عكسبرداري مي‌گردد در چنين وضعي اصلاح كمبود حرارت رنگ نور لازم و ضروري مي‌باشد اينكار را يا بر اثر تجربه و چندبار آزمايش مطابق پسندودلخواه با استفاده از Kodak color compensating filters سري فيلترهاي اصلاحي كداك رديف آبي CC – B يا از راه صحيح و استفاده از دستگاه حرارت‌سنج به تعديل حرارت نور بايد اقدام نمود. از سري فيلترهاي كداك براي عكسبرداري رنگي اسكاي لايت فيلتر مورد استفاده زيادي دارد كه با توجه به راهنمائيهاي زير مي‌توان در مورد فيلم‌هاي ريورسال رنگي مورد استفاده قرار داد.

4

3

  اسكاي لايت فيلتر(Kodak Skylight Filter (No 1A

 اسكاي لايت فيلتر كداك (Nr. 1A) كه به رنگ صورتي كم‌رنگ به صورت ورقه‌هاي ژلاتين در قطع‌هاي مختلف ، يا به صورت فيلتر آماده براي دوربين‌هاي مختلف ساخته مي‌شود در مواردي كه حرارت رنگ نور بيش از شرايط تعيين شده باشد مورد استفاده قرار مي‌گيرد اين فيلتر با توجه به شرايط فوري كه استفاده از آن ضرورت پيدا مي‌كند و به علت كمي رنگ فاكتوري براي ازدياد مقدار نور عكسبرداري ندارد بنابراين هنگام استفاده از آن احتياجي به ازدياد زمان نوردادن يا باز كردن دهانه ديافراگم نيست.

موارد استفاده از اسكاي لايت فيلتر (Nr. 1A)

1- در عكسبرداري روي فيلم رنگي ريورسال نور روز (57000 كلوين) در سايه نزديك به آفتاب.

2- در روزهاي آفتابي كه آسمان شفاف و تميز است هنگام ظهر اغلب حرارت نور آفتاب از حدود 5800 كلوين تجاوز مي‌كند براي جبران رنگ آبي اضافي مي‌توان از اسكاي لايت فيلتر استفاده نمود.

3- صحنه‌هايي كه در اثر انعكاس رنگ آبي آسمان به رنگ آبي تماس پيدا كرده .

4- عكسبرداري در نقاط كوهستاني خصوصاً ارتفاعاتي كه از 2000 متر تجاوز نمايد.

5- در عكسبرداري از مناظر پر برف در آفتاب .

6- عكسبرداري از دريا در نور آفتاب و عكسبرداري‌هاي هوايي.

7- بعضي از فلاش‌هاي‌ الكترونيك ارزش حرارت نوري آن بالاتر از 5800 كلوين است و عكس‌هاي رنگي كه با اين نوع فلاشها برداشته مي‌شوند تمايل به رنگ آبي و به اصطلاح ( سردي رنگ ) دارد در چنين شرايطي استفاده از فيلتر اسكاي لايت نتيجه مطلوب‌تري مي‌دهد.

البته نبايد فراموش كرد كه اصلاح رنگ در عكسبرداري رنگي فقط در صورتي است كه انحراف رنگ در تمام سطح فيلم يكنواخت باشد. مثل انعكاس نور آبي آسمان و سطح شفاف آب دريا يا در عكسبرداري‌هاي زير آب و عكس‌هاي هوايي كه به‌طور كلي يك آتمسفر آبي ايجاد شده و يك لايه رنگ آبي تمام سطح فيلم را مي‌پوشاند يا عكس‌هايي كه تقريباً قبل از ساعت ده صبح و بعد از چهار بعد از ظهر برداشته مي‌شود كه به علت كمبود حرارت رنگ نور آفتاب به رنگ نارنجي تمايل پيدا مي‌كند.

ولي اگر براي مثال از شيئي در كنار ديواري كه از آجرهاي قرمز ساخته شده يا در كنار انبوه درختان سبز عكسبرداري مي‌شود به هر حال در اثر تابش روشنايي و انعكاس رنگ قرمز ديوار يا رنگ سبز درختان سطوحي از شيئي كه در معرض تابش انعكاس رنگهاي قرمز است پوششي به رنگ قرمز يا سبز پيدا مي‌كند در اينصورت اگر بخواهيم جبران اين گرايش را با فيلترهايي اصلاحي بكنيم سطوح ديگر شيئي مورد عكسبرداري كه به رنگهاي اصلي خود كه در معرض تابش رنگهاي اضافي نبوده اصالت رنگ خود را از دست خواهد داد.

بنابراين بهتر است كه مدلهاي خود را در شرايط مناسب‌تر نوري كه از انعكاس رنگهاي غير لازم دور باشد قرار داده و عكسبرداري نماييم مگر اينكه بخواهيم عمداً با انعكاس رنگهاي منعكسه به مدل حالت خاصي بدهيم اگر اينكار با حساب و روي ذوق و دقت انجام گيرد بي‌شك آثار خوبي به‌دست مي‌آيد. ولي به طور كلي عكاسان ورزيده براي بدست آوردن رنگهاي طبيعي و اصيل مدلهاي خود را در زمينه‌هايي كه رنگ خنثي يا بي‌رنگ دارند عكسبرداري مي‌نمايند و به مسئله انعكاس رنگهاي فضاي اطراف موضوع عكسبرداري توجه مخصوص مي‌نمايند.  [56]