كريمي، علي. "مينياتور ايراني". دوره1، ش8 (خرداد42): 36-37، تصوير.

خلاصه: مکتب نقاشي تبريز، مكتب اصفهان، معرفي رضاعباسي، نقوش و طرحهاي بكاررفته در مكتب اصفهان.

مينياتور ايراني  (5)

علي كريمي

 هنر نقاشي و مينياتورسازي بعد از دوره هرات با همان شرايط تكميل يافته خود به دوران سلاطين صفويه منتقل شد. بعد از اينكه پايتخت صفويه در تبريز مستقر شد استاد بزرگ كمال الدين بهزاد را باين شهر بردند و سمت رياست كتابخانه سلطنتي را باو محول نمودند.

استادان بزرگ اين زمان بعد از كمال الدين بهزاد عبارت بودند از: آقا ميرك ـ سلطان محمد ـ استاد ميرزا علي ــ ميرسيد علي و عده اي ديگر كه جملگي از سرآمدان هنر زمان بودند و قلم سحرآميزشان تاكنون نظير و همطراز پيدا نكرده‌است. سبك و مكتب نقاشي دوره صفوي دو قسمت است اول مكتب تبريز، تا زمانيكه پايتخت به قزوين منتقل شد به همان شيوه نقاشي مي‌شد و مينياتورهاي اين دوران همه در يكنوع و از لحاظ ظرافت كاري و حركت طرح و رنگ، دنباله مكتب هرات را گرفته و با مختصر تفاوت ادامه يافته است.

دوم ـ بعد از اينكه پايتخت صفويه به اصفهان منتقل گرديد و سبك و شيوه مينياتور سازي و نقاشي تحولي پيدا كرد كه نمونه‌هاي بارز آن نقوش تزييني مساجد اصفهان و كاخ چهل ستون و عالي قاپو مي‌باشند.

معروفترين نقاش اين دوره استاد رضا عباسي است كه در زمان سلطنت شاه عباس كبير در اصفهان زندگي مي‌كرد و آثار هنري بسياري از خود بجاي گذارده‌است. از شاگردان معروف استاد رضا عباسي شفيع عباسي مي‌باشد كه آثار هنري او اگرچه از لحاظ كيفيت عالي است ولي از لحاظ كميت هرگز به استادش نمي‌رسد. سبك مينياتور دوره صفويه اصفهان بنام عباسي معروف است زيرا بيشتر آثار مهم و بناهاي تاريخي اصفهان در زمان سلطنت شاه عباسي برپا شده و هنرمندان خطاط ـ نقاش ـ مذَّهب ـ كاشي‌ساز ـ منبت‌كار ـ خاتم‌ساز ـ نقره كار و مينا ساز همه تحت حمايت و تشويق اين پادشاه بزرگ قرار‌گرفته و شخصاً سرپرستي و رسيدگي كار آنها را به عهده داشت.

شاه عباس كبير خود نقاش بود و نمونه‌اي از آثار هنري او هم اكنون در موزه گلستان موجود است شيوه نقاشي دوره عباسي از لحاظ ظرافت كاري به پايه مكتب هرات نمي‌رسد ولي از جهت توسعه و قدرت و مهارت و سرعت، فوق‌العاده ترقي كرده است.

هرگاه مينياتورهاي دوره عباسي را با آثار دوره تبريز مقايسه كنيم به خوبي متوجه قدرت قلم و هدف ريزه‌كاريهاي دوران گذشته خواهيم شد و همچنين نقوش تزييني و گردشهاي اسليمي و خطايي و انواع ساقه‌ها و گل و برگها در دورة اصفهان بسيار متنوع شده و اشكال آن قبلاً از چند نوع گل و برگ و اسليمي ريز تجاوز نمي‌نمود مشاهده مي كنيم كه بيش از پنجاه     [36]     نوع اسليمي و گل ابتكار گرديده و اين خود نشان بارز توسعه عمل و سرعت كار و ازدياد هنرمند و تشويق مصادر امور و سران قوم در آن عصر بوده‌است.  

خسرو بر تخت شاهي ـ متعلق به خمسه نظامي ـ دورة صفويه. اوايل قرن 16  

پيرو جوان ـ اثر رضا عباسي نقاشي دورة صفويه. اوايل قرن 16