|
عروسكسازي ، پيكرتراشي ، مانكنسازي ، در دنياي امروز هنرهاي معتبري است.
براي آن كه اين هنرها نميرد ، براي آنكه رشد
كند و مانند درخت تناوري شاخ و برگش را بر
جهان بگسترد لازم بود كه چون ميراثي به نسل
تازه سپرده ميشد ، نسلي كه در حال رويش بود
و آفتاب فردا در ميان دستهاي او طلوع
ميكرد. با اين همه فوايد بود كه از سال 1333
كارگاه مجسمهسازي و عروسكسازي در موزه
مردمشناسي توسعه پيدا كرد و شاگردان
و هنرآموزان بيشتري پذيرفت. از آن هنگام تا
به امروز حدود 40 شاگرد داشتهام و آنها را
آموزش دادهام. بعضي از شاگردانم اينك در
عروسكسازي و پيكرتراشي به حد خلاقيت رسيدهاند ، كارهايشان پر از لطف و هنر و زندگي است.
مثلاً خانم منتخب صبا ، حسين فخيمي ، يانشان
تانيك هر يك مجسمهساز و عروسكپرداز قابلي
هستند و آثارشان حتي قابل عرضه در سطح
جهاني است.
٭ ٭ ٭
« ميربابائي» ادامه مي دهد:
براي ساختن يك عروسك يك گروه 5 نفري 4
تا 5 ساعت كار ميكنند. اين كه ميگويم يك گروه
براي اين است كه يك عروسك از اجزاء متفاوتي
تشكيل ميشود كه هر يك از اين اجزاء مصالحي
خاصي ميخواهد و شگرد ويژهاي براي ساختن آن
لازم است.[18]
هزينه مصالحي كه براي ساختن يك
عروسك به كارگرفته ميشود حدود 750 ريال
است ، اما چنين عروسكي حداقل 3 هزار ريال
ارزش دارد. نهتنها اشكال ، بلكه انواع
عروسك ، كاملاً متفاوت و متنوعند. ممكن است
عروسك را از جنس گچ ساخت يا از فلز ، و يا موم
و حتي مقوا. سر و دستهاي عروسك كه غالباً از
لباس بيرون است ، بيشتر از موم ساخته ميشود در حاليكه بدن آن مقوايي است.
عروسكساز نخست مدل خود را مييابد. اين مدل بيشتر
وقتها « آدم» است. از روي اين مدل با گچ ، گل
و يا پلاسيسين مجسمهاي ساخته ميشود. بعد اين مجسمه با پارافين جامد ، گچ ، فلز ، و يا
پلاستيك قالبگيري ميگردد. وقتي قالب مهيا
شد مايه موم را گرم كرده و داخل آن ميريزند.
قطر انجماد موم موقعيكه به يك
سانتيمتر رسيد آنرا از قالب خارج ميكنند
و پس از تعميرات سطحي و تراش ظريف آن ، به
قسمت موگذاري تحويل ميشود. در اين قسمت از
موي طبيعي براي عروسك ، زلف ، ابرو ، مژه (و اگر
مرد باشد سبيل و ريش) ساخته ميشود و سپس به
قسمت رنگكاري منتقل ميگردد. تا فراموش
نكردهام اضافه كنم كه طرز ساختن
عروسك ، مانكن و مجسمه تقريباً شبيه هم است
و بجاي چشم عروسكها و مانكنهاي بزرگ
معمولا از چشم مصنوعي استفاده ميشود.
پس از
آنكه كار رنگآميزي و آرايش عروسك تمام
شد ، نوبت جامه و كفش و يا احياناً كلاه يا
چادر و روبنده و بندرت چاقچور اوست. اين
قسمت بعهده دوزنده مخصوص است. بايد توجه
داشت كه نحوه لباس و آرايش و زينت عروسكها
و مانكنها بايد كاملاً متناسب با مردمي
باشد كه قرار است عروسك يا مانكن مدل
و نمايشگر آنها شود و اين هنگامي ميسر است
كه عروسكساز آشنائي دقيقي از چگونگي
لباس ، آرايش ، آداب و سنن مردم نواحي دور
و نزديك و گوشه و كنار مملكت خود داشته باشد.
او بايد زندگي بلوچ ، لر ، تركمن ، كرد و گيلك
را بشناسد و بداند. بايد از رسوم قبيله و ايل
و عشيره ، كوهنشين و جلگهنشين و جنگلي اطلاع
داشته باشد ، از روحيه و علايق آنها از شكل
و شمايل ، ويژگيهاي جغرافيائي ، فيزيكي
و نژادي آنها آگاه باشد و بر زمينه اين آگاهي
به آفرينش الگوهاي خود بپردازد.
٭ ٭ ٭
صحبت از مانكن و عروسك و مجسمه شد.
بجاست اگر اشارهاي به تفاوتهاي اصولي
آنها بشود. براي مجسمه اغلب چشم جداگانه
نميگذارند. علاوه بر اين مجسمه را
موگذاري هم نميكنند. بديهي است كه براي
مجسمه كمتر از لباسهاي
نخي و پارچهاي استفاده ميكنند ، اما مانكن بايد حتماً لباس جداگانه داشته باشد. بايد يـك انـسان در مقياس كوچكتر باشد ، با
زلف و ابرو و مژه ، لباس و كفش – و حتي زينتهاي
گونهگون . . . . بدن عروسك و مانكن هم اغلب
بهصورتي آرتيكوله (مفصل مار – متحرك) با
قطعات مجزا قالبگيري ميشود.
|
)
)
)