كرماني، ــــ . "عكاسي رنگين". دوره7، ش80 (خرداد48): ص 55-60، تصوير، طرح، جدول.

خلاصه: فيلمهاي "ريورسال" نورمصنوعي، استفاده ازفلاش درعكاسي رنگي، منابع نورمصنوعي، تغييرات حرارت رنگ در لامپهاي عكاسي، تغيير ولتاژ، عصرلامپ، نسبت كنتراست در عكاسي رنگي،‌استفاده ازرفلكتور، استفاده از نورسنج براي تعيين نسبت نور.

عكّاسي رنگين

كرماني

در شماره قبل بطور اختصار براي روشن شدن ذهن عكاسان آماتور و مبتديان كار عكاسي رنگي مطالبي در زمينه استفاده از فيلم‌هاي رنگي ريورسال روز ذكر شد. ولي اغلب اتفاق افتاده به علت عدم آشنائي از نوع فيلم روز براي عكسبرداري در شب با لامپهاي روشنائي استفاده شده و نتيجه مطلوبي حاصل نگرديده. همانطور كه در شماره قبل گفته شد فيلمهاي نور روز براي شرايط نوري حدود 5400 كلوين ساخته شده در حاليكه لامپهاي عكاسي كه داراي حرارت رنگ بيشتر از لامپهاي معمولي روشنائي مي‌‌باشند در حدود 3400 - 3200 حرارت رنگ دارند به اين ترتيب اختلاف حرارت رنگ در حدود 2000 كلوين موجب گرايش رنگ فيلم به نارنجي خواهد شد.

فيلم‌هاي ريورسال نور مصنوعي

هر يك از كارخانه‌هاي سازنده فيلم رنگي عكاسي يك يا چند نوع فيلم رنگي براي شرايط نوري در حدود 3400 - 3200 كلوين مي‌سازند. كارخانه آگفا CKP كه ساختمان امولسيون آن براي 3100 كلوين حرارت رنگ مناسب است و كارخانه كداك فيلم‌هاي Ektachrome B براي حرارت رنگ 3200 كلوين High Speed Ektachrome B  و براي حرارت رنگ 3200 Kodachrome II Professional A و براي حرارت رنگ 3400 كلوين را مي‌سازد. اگر چه در مواقع خيلي ضروري از فيلم‌هاي ريورسال روز مي‌توان با استفاده از فيلتر ( Photo flood filter( No.80B  در شرايط نوري 3400 كلوين و فيلترهاي ( No. 82 A+ No. 80 A در شرايط نوري 3200 كلوين در نور لامپهاي عكاسي عكسبرداري نمود اين تنها در مواقعي است كه عكاسي فيلم نور روز در دوربيني داشته باشد و به ناچار بخواهد دنباله فيلم خود را در شرايط نور مصنوعي عكسبرداري نمايد ولي در مواقعي‌كه منظور عكسبرداري در شب با نور مصنوعي باشد بايد از فيلم نوع نور مصنوعي استفاده نمود.

استفاده از فلاش در عكاسي رنگي

خصوصيات نوري فلاشهاي الكتروميك شباهت زيادي به كيفيت نور روز دارد حرارت رنگ نور اين نوع فلاشها بين 4500 تا 5600 كلوين است به اين‌جهت فيلم‌هاي نور روز رنگي را مي‌توان مستقيماً با استفاده از فلاشهاي الكترونيك در شب عكسبرداري نمود همانطور كه در يادداشتهاي قبل گفته شد استفاده از فيلتر اسكاي‌لايت كداك (81A) در عكسبرداري‌هاي با فلاش الكترونيك خصوصاً فلاشهائي كه داراي حرارت رنگ زياد مي‌باشند ضروري است. فلاشهاي لامپي از نوع بي‌رنگ براي فيلم‌هاي رنگي نور روز به علت پائين بودن حرارت رنگ مناسب نيست و موجب گرايش رنگ به سوي نارنجي مي‌شود به اين جهت اين نوع لامپها يا با استفاده از فيلتر عكسبرداري مي‌كنند يا لامپ را با جوهر آبي مخصوص رنگ مي‌كنند يا مستقيماً از لامپهاي فلاش آبي استفاده مي‌نمايند.

منابع نور مصنوعي

منابع نور مصنوعي بطور كلي شامل انواع لامپهاي فيلامان‌دار( تانگستن ) و لامپهاي فلورسنت ( گازي ) و لامپهاي ذوغالي ( آرك ) و فلاشهاي الكترونيك و لامپهاي فلاشي كه امروزه متداول و مورد استفاده است همانطور كه در عكسبرداري در نور روز ( از نظر حرارت رنگ )مورد توجه و دقت است.

جدول شماره 1

جدول ارزش حرارت رنگ بعضي منابع نور مصنوعي [55]

در عكسبرداري در نور مصنوعي مسئله خصوصيات ساختمان فيلم و ارزش نوري منابع نور از نظر كلوين بايد از هر جهت رعايت شود. بهترين منابع نور مصنوعي كه براي استفاده عكاسان آماتور توصيه شده لامپهاي فيلامان‌دار عكاسي است كه اغلب كارخانه‌هاي بزرگ سازنده لامپهاي روشنائي مي‌سازند اين لامپها در شرايط تعيين شده در موقعي‌كه نو باشند داراي حرارت رنگ معادل 3200 تا 3400 ميباشند.

تغيير حرارت رنگ در لامپهاي عكاسي

لامپهاي روشنائي فيلامان‌دار به تناسب عمري كه مي‌كنند. و ولتاژي كه لامپ را روشن مي‌كند مي‌توانند داراي خصوصيات طيفي متغيري باشند. گو اينكه عقيده براين است كه عكاسي با نور مصنوعي به علت قابل كنترل بودن و امكان ثابت نگهداشتن خصوصيات حرارت رنگ با ثابت نگهداشتن ولتاژ يا استفاده از فيلترهاي تعادل رنگ سهل‌تر از عكاسي در روز است معهذا بايد به عواملي كه موجب تغيير حرارت مزبور مي‌گردد توجه داشت.

تغيير ولتاژ

حرارت رنگ در لامپهاي تانگستن بستگي زيادي به ولتاژ برق هر چه ولتاژ بالا باشد نور لامپ سفيدتر وحرارت رنگ بيشتر است و هرچه ولتاژ كمتر باشد فيلامانها قرمزتر و در نتيجه حرارت رنگ نور پائين مي‌آيد به اين جهت يك لامپ تانگستن فقط در موقعي داراي حرارت رنگ ثابتي است كه در ولتاژ از ترانسفورماتورهاي مخصوص اتوماتيك استفاده مي‌كنند. بطور كلي تا 100 كلوين تغيير حرارت رنگ قابل چشم‌پوشي است ولي تغيير 200 كلوين حرارت رنگ تحت هر شرايطي موجب دگرگوني حرارت رنگ خواهد شد.

عمر لامپ

مسئله عمر لامپ و عواملي كه در اثر زياد كاركردن لامپ به وجود مي‌آيد به ولتاژ بستگي ندارد لامپ به مرور زمان از يك طرف ديگر در اثر پوششي كه از بخار يا دود سوختن فيلامان سطح داخلي لامپ را مي‌پوشاند موجب پائين آمدن حرارت رنگ نور لامپ مي‌شود به اين ترتيب يك لامپ عكاسي از نوع 500 وات كه داراي حرارت رنگ 3200 كلوين در موقع نو بودن مي‌باشد در اثر كاركردن تا حدود 170 كلوين تنزل حرارت رنگ پيدا مي‌كند براي جبران اين تغييرات حرارت رنگ كه بر اثر تغيير ولتاژ و فرسودگي لامپ حاصل مي‌شود يك سري فيلتر تعديل نور ساخته شده كه در عكاسي‌هاي دقيق رنگي مورد استفاده مي‌باشد.

گرايش به تاريكي و دگرگوني رنگ در سرعتهاي كم

در مواقعي‌كه با فيلم‌هاي نور مصنوعي در نور چراغ عكسبرداري مي‌شود اغلب به علت كافي نبودن نور صحنه لازم مي‌شود كه از سرعتهائي طولاني‌تر از 5 ثانيه استفاده شود در چنين موقعي اگر با ديافراگمي كه نورسنج به ما داده عكسبرداري كنيم پس از ظهور فيلم ملاحظه مي‌شود علاوه بر آنكه نور كافي به فيلم نرسيده تغييراتي در رنگ اصلي صحنه در فيلم حاصل شده كه به اصطلاح همان Reciprocity Effect يا به فارسي گرايش به تاريكي و دگرگوني رنگ است و اين حالت وقتي حاصل مي‌شود كه فيلم را از زماني كه براي نور دادن آن توصيه مي‌شود طولاني‌تر نور دهيم اين مرز در فيلم‌هاي مختلف فرق مي‌كند مثلاً براي فيلم‌هاي اكتاكروم نور روز 50/1 ثانيه و براي اكتاكروم نور مصنوعي 2/1 ثانيه تعيين گرديده. كارخانجات سازنده فيلم براي اينكه معيار صحيحي در دست استفاده‌كنندگان باشد براساس يك سلسله آزمايش و محاسبات دقيق براي هر فيلم جدولي تهيه مي‌كند كه معمولاً همراه ورقه مشخصات فيلم در اختيار استفاده‌كننده مي‌گذارند مثلاً براي فيلم جدول شماره 2

جدول شماره 2

  [56]

جدول شماره 3

و براي فيلم جدول شماره 3 داده شده. به اين ترتيب مسئله نوردادن در فيلم‌هاي رنگي مي‌تواند موجبات دگرگوني رنگ را فراهم نمايد كه با توجه به راهنمائي كه همراه فيلم است مي‌توان به رفع آن اقدام نمود.

نسبت كنتراست در عكاسي رنگي

اگر عمل روشن كردن يك مدل يا صحنه را با وسائل نوري براي عكسبرداري نورپردازي بناميم مي‌توان اينطور تعريف كرد:

نورپردازي كه معمولاً در عكسبرداريهاي سياه وسفيد قابل قبول و رضايتبخش است اكثراً براي عكسبرداري رنگي از همان صحنه صحيح و مطلوب نيست. در نورپردازي عكاسي سياه و سفيد مقدار نور منابع نور مي‌تواند به ميزان زيادي با هم اختلاف داشته باشند يا به اصطلاح نسبت كنتراست نور صحنه زياد باشد. ولي در عكس رنگي چون مسئله رنگ و بازده صحيح و منطقي رنگ مورد نظر است اين نسبت تا ميزان يك به سه مناسب است.

وقتي اختلاف نور در عكسبرداري رنگي از نسبت 1 به 3 تجاوز مي‌كند رنگهائي كه در تاريكي شديد قرار گرفته اصالت [57]  و ارزش واقعي خود را از دست داده با سطوحي از شيئي كه داراي همان رنگ و در روشنائي قرار دارد هم‌آهنگي نداشته از حالت طبيعي خارج خواهد شد.

البته بايد توجه داشت كه اين نسبت 1 تا 3 يك قانون كلي نيست و در كارهاي عكاسي رنگي يك عكاسي ورزيده و خبره مي‌تواند به تناسب كاري كه انجام مي‌دهد اين نسبت را به دلخواه تغيير دهد ولي بطور كلي در عكسبرداريهاي آماتور رعايت اين نسبت و گريز از كنتراست‌هاي شديد نتايج بهتري خواهد داشت.

استفاده از رفلكتور

رفلكتور وسيله نوري ساده‌اي است كه در هراستوديو مورد استفاده است آماتورها خصوصاً از اين وسيله در عكسبرداريهاي صورت و اشخاص در روز يا شب براي تعادل نورپردازي مي‌توانند به خوبي استفاده نمايند رفلكتورها از چسباندن ورقه‌هاي كاغذ سفيد شفاف يا ورقه‌هاي نازك آلومينيم به روي فيبر يا تخته در اندازه‌هاي مختلف بدست مي‌آيد. اگر از رفلكتور به‌خوبي استفاده شود در حقيقت با خرج كم كار يك منبع نوري را انجام داده بديهي است كه قدرت نوري رفلكتور بستگي به قابليت سطح شفاف آن داشته و فاصله و طرز قرار گرفتن در مقابل منبع نور در شدت منعكسه آن مؤثر است. [58]

استفاده از نورسنج براي تعيين نسبت نور

نورسنج مي‌تواند در تعيين نسبت نور صحنه وسيله بسيار مناسبي باشد به اين ترتيب كه روشنائي جهات مختلف مدل يا صحنه را با نور‌سنج اندازه‌گيري نموده با نزديك يا دوركردن منابع نور و تغيير جهت رفلكتور نسبت مورد نظر را در نور صحنه به وجود بياوريم.

استفاده از كارت دودي كه وسيله مؤسسه كداك و اغلب كارخانه‌هاي ديگر ساخته شده وسيله بسيار مناسبي براي تعيين مقدار نور و نسبت كنتراست است به اين ترتيب كه كارت دودي را در فاصله 15 تا 20 سانتيمتري مماس با سطوح مختلف شيئي يا صحنه طوري نگه مي‌داريم كه محور عدسي دوربين عكاسي تقريباً در امتداد شعاعهاي منعكسه به‌وسيله كارت دودي از منبع نور باشد (شكل مقابل) اين عمل را براي روشن‌ترين و تاريك‌ترين قسمت مدل تكرار مي‌كنيم پس از تنظيم نسبت كنتراست با محاسبه معدل روشن‌ترين وتاريك‌ترين نقاط مدل سرعت و ديافراگم مورد نظر را انتخاب مي‌كنيم ( با توجه به مطالبي كه در گذشته آمده ).

گاهي مقدار نور كافي براي استفاده از كارت دودي نيست در چنين وضعي مي‌توان از سطح پشت كارت دودي كه پنج برابر ارزش انعكاس نور آن بيشتر است استفاده نمود ولي بايد توجه داشت كه مقدار نوري كه نورسنج به ما نشان مي‌دهد نور واقعي نيست يعني در واقع به اين نسبت شيئي يا صحنه قابل انعكاس نور و نوردادن به فيلم را ندارد به اين جهت[59] لازم است كه حساسيت فيلم را كه روي نورسنج تنظيم نموده‌ايم به ميزان 7 دين زيادتر به حساب بياوريم يا 3/1 2 دهانه ديافراگم را از ميزاني كه نورسنج با استفاده ازطرف سفيد كارت دودي تعيين نموده بازتر عكسبرداري نمائيم.

به هرحال پس از تعيين نسبت نورها و تعيين سرعت و ديافراگم با استفاده از كارت دودي چنانچه از صحنه يا اشيائي كه خيلي روشن هستند عكسبرداري مي‌نمائيم مناسب است كه نيم استاپ ديافراگم را بسته‌تر و در مورد مدلهائي كه رنگهاي تيره دارند نيم استاپ ديافراگم را بازتر و عكسبرداري نمائيم.

نكته بسيار قابل توجه و فهم در عكسبرداري روي فيلمهاي ريورسال كم يا زياد نوردادن است. اين مسئله‌ايست كه اغلب ممكن است موجب اشتباه شود ، معمولاً در عكسبرداري سياه و سفيد و رنگي روي فيلمهاي نگاتيو براي اينكه نگاتيو قويتري داشته باشيم جايز است يك ‌دوم تا دو ‌سوم استاپ ديافراگم از ميزاني‌كه نورسنج تعيين نموده بازترعكسبرداري نمائيم ، يعني نور بيشتري به فيلم بدهيم. اين زياد نوردادن تا حد يك ديافراگم در موقع چاپ يا اگرانديسمان در سياه و سفيد با استفاده از كاغذهاي عكاسي سخت و در رنگي با كوتاه كردن زمان ظهور قابل جبران است ، ولي در نوردادن به فيلم‌هاي ريورسال مسئله كاملاً برعكس عكاسي در فيلم نگاتيو است.

پروژكتور نور اسپات با لامپ تانگستن

پروژكتور نور شامل سري لامپ فلورسنت

زياد نور دادن موجب كم‌رنگي اسلايد وكم نوردادن موجب خفگي و تاريكي خواهد شد. و در اينجا است كه بايد توجه داشت وقتي صحنه عكسبرداري ، كه از آن اسلايد رنگي تهيه مي‌كنيم از اشياء روشني باشد براي جبران بايد به تناسب يك سوم تا يك ‌دوم استاپ ديافراگم را ببنديم و به عكس براي جبران تاريكي صحنه و اشياء تيره يك سوم تا يك‌دوم ديافراگم بازترعكسبرداري نمائيم و به اين نكته كه در دوربين فيلم نگاتيو يا ريورسال داريم توجه داشته باشيم. [60]