رجب‌نيا، مسعود. "درجهان فرهنگ و هنرچه مي‌گذرد". دوره 7، ش 80 (خرداد 47): ص 61-62، تصوير.

خلاصه: محتواي مقاله كوششي در زمينه جمع‌آوري مدارك و اخبار فرهنگي در سراسر جهان مي‌باشد: پيدايش كتيبه‌اي كوشاني در افغانستان ـ شرحي بر مجله‌هاي فهرست كتابهاي ترجمه شده يونسكو ـ كشف تمدن نه هزارساله در تركمنستان ـ دوهزاروهفتصد و پنجاهمين سالگرد بنيانگزاري شهر ايروان.

در جهان فرهنگ و هنر چه ميگذرد1

كتيبه كوشاني

كوشانيان از مردم تخاري يا به گفتة بعضي سكايي بودند كه از سدة اول پيش از ميلاد تا چهار ميلادي بر مشرق ايران و ماوراءالنهر و افغانستان و پاكستان فرمانروايي داشتند و در فرهنگ آنان عنصر يوناني هم نفوذ بسيار داشت. اينك در افغانستان كتيبه‌اي به دست هيئت باستان‌شناسي فرانسوي بر فراز كوهي در 120 ميلي جنوب غربي كابل پيدا شده‌است بر سنگي آتشفشاني در بلندي 000ر13 پا به سه زبان يكي به گويش هندي و دوتاي ديگر به زبانهاي ايراني با خط يوناني. تاكنون دربارة زبان كوشانيان چيزي دانسته نبود اينك چشم اميد دانشمندان به خواندن اين كتيبه دوخته شده‌است.

كنگرة تاريخ كوشان

از 5 تا 13 مهر 1347 كنگره‌اي از دانشمندان هيجده كشور در دوشنبه پايتخت تاجيكستان برگزار شد كه در آن نمايندگاني هم از ايران شركت داشتند. دربارة تاريخ و تمدن آسياي ميانه در دوران كوشانيان سخنرانيهايي از نظر باستان‌شناسي و سكه‌شناسي و ديرين‌شناسي شوروي و فرانسوي و ايتاليايي به دست آورده بودند به‌طور كلي آن شد كه كوشانيان مردمي بودند بومي آسياي ميانه و از خارج بدان سرزمين نيامده بودند.

بيستمين جلد فهرست كتابهاي ترجمه شده

يونسكو سالانه فهرستي از كتابهاي ترجمه شده در سراسر جهان منتشر مي‌كند. در سال جاري بيستمين جلد آن مشتمل بر فهرست ترجمه‌هاي سال 1967 حاوي 39451 كتاب از 74 كشور منتشر شده‌است. اين فهرست طرف مراجعه دانشمندان و كتابخانه‌هاي معتبر جهان است. ميزان انتشارات ترجمه شده كشورها با هم سنجيده مي‌شود. مثلاً در انتشارات ترجمه شده درآن سال شوروي با 3547 مقام اول و آلمان با 3536 مقام دوم را داشته و در تركيه 715 و در پاكستان 483 كتاب ترجمه و منتشر گشته است. همچنين مي‌توان دانست كه از سخنسرايان و دانشمندان ايراني در اين سال چه ترجمه‌هائي و به چه زبانهائي صورت گرفته است. از خيام يك ترجمه به پرتقالي در ريودوژانيرو چاپ شده و يك ترجمه به انگليسي در امريكا كه همان متن ترجمه فيتزجرالد باشد و ترجمه ديگري از متن عمرعليشاه در انگليس و ترجمه فرانسوي آن در پاريس و ترجمه ماراني آن در هند و ترجمه هلندي آن در هلند و ترجمه ايتاليائي آن در ژن منتشر شده‌است. از فردوسي يك ترجمه در آمريكا توسط دانشگاه شيكاگو و يكي هم داستان رستم‌وسهراب به زبان ارمني در ايروان چاپ شده است.

از حافظ 10 رباعي و چهل غزل در ايتاليا و منتخبي به زبان تركي در باكو منتشر شده‌است.

از جامي بهارستان در تركيه و سلامان و ابسال در دوشنبه پايتخت تاجيكستان منتشر شده‌است.

از ابن‌سينا كتاب الاشارات و التنبيهات در لبنان از سري انتشارات يونسكو به زبان فرانسوي و دانشنامه در شهر دوشنبه در تاجيكستان منتشر شده است.

از نظامي اسكندرنامه به زبان تركي در باكو چاپ شده است.

از ابوريحان بيروني تحديد نهايات الاماكن لتصحيح مسافات‌المساكن به زبان انگليسي در دانشگاه آمريكائي بيروت چاپ شده است.

از غزالي المنقذ من الظلال در بيروت به زبان فرانسوي و اسرار الزكوﺓ به زبان انگليسي توسط دانشگاه آمريكائي بيروت و ايها‌الولد به زبان فرانسوي و انگليسي و اسپانيائي توسط يونسكو در بيروت و تهافه‌الفلاسفه به زبان بنگالي در دانشگاه بنگال درداكا و ايها الولد به زبان تركي در استامبول منتشر شده است. [61]

نقشهاي كلاه خود آرگيشي پادشاه او را تو كه در 1950 پيدا شده است. اين كلاه را به خداي خالدي پيشكشي كرده بودند

سمرقند پس از بيست وپنج قرن

براي برگزاري بيست‌وپنجمين قرن پديد آمدن شهر سمرقند از شهرهاي كهن ماوراءالنهر كه در سال 1969 برپا مي‌شود اينك ساختمانهاي باستاني اين شهر از جمله مسجد بي‌بي خانم همسر اميرتيمور گوركاني معروف به تيمورلنگ و مدرسه الغ‌بيك و بناهاي ديگر تاريخي مرمت شده است.

كشف تمدن نه‌هزار ساله

در تركمنستان در جايگاه شهرآلتين تپه آثاري از تمدن كشف شده كه پايه‌هاي آن بركشاورزي وگله‌داري بوده و گذشتة آن تا هزارة هفتم پيش از ميلاد مي‌رسد. اين تمدن تا دومين هزاره پيش از ميلاد شكوفان بود. از جمله آثار كشف شده يك ساختمان بسيار بزرگ آجري است از نيمة دوم هزارة پيش از ميلاد كه شايد پرستشگاهي يا خانه‌اي بوده است براي سكونت گروه بسياري از مردم همچنين تنور پخت نان و بسياري اشياء هنري و وسايل زندگي به دست آمده‌است.

آنچه پيدا شده خبر از پيشرفت فني بسيار عالي مي‌دهد. سفالهايي با نقشهاي گوناگون بر زمينه سرخ و تنورهايي كه گرماي آنها تا 1400 درجه سانتيگراد مي‌رسيده  وپيكرة گلين جانوران و آدمياني كه تنشان با پيكر جانوران در آميخته و زنان به شيوة استيليزه يا بسيار ساده پيدا شده‌است. از گورهاي آنان آثاري يافته شده كه دلالت بر يك نظام اجتماعي پيشرفته مي‌كند. در بعضي از تابوتهاي توانگران مُهرهاي مفرغي و سيمين و در بعضي ديگر كه  از آن تهيدستان بوده سفالهاي گوناگون يافته شده است.

دو هزار وهفتصد و پنجاهمين سالگرد بنيان‌گزاري شهر ايروان

در سده نهم پيش از ميلاد در آذربايجان و پيرامون درياچه وان و كوههاي آرارات و سرچشمه‌هاي فرات دولتي پديد آمد به نام اورارتو كه نيروئي داشت كلان وبا دولت آشور آن زمان برابري مي‌كرد. اين دولت در سده ششم پيش از ميلاد سرانجام به دست مادها و سكاها و ماساژتها كه اقوام ايراني بودند برافتاد.

ديوارنگاره اي در ايري بوني ايروان كنوني

 اورارتيان مردمي بودند آبادگر و صنعتكار.  در برابر رودها ، سدها ساخته‌اند و كاخها و شهرها به پاكرده‌اند. به خط ميخي كتيبه‌هايي از ايشان مانده كه چند كتيبه آن در آذربايجان ايران پيدا و خوانده شده‌است. شهر ايروان در آن هنگام در كتيبه‌هاي ايشان به نام اريبوني آمده‌است از ساخته‌هاي ايشان است كه دژي بوده‌است استوار در موضعي بس مناسب و سركوب به دشتهاي پيرامون. امسال همزمان است با دوهزار‌وهفتصدوپنجاهمين سالگرد بنيان‌گزاري ايروان كه بدين مناسبت جشني برگزار خواهد شد.[62]

“پاورقي‌ها“

1- در تهيه مطالب اين صفحه از منابع مختلف و از جمله بولتن اخبار يونسكو بهره گرفته شد.