افشار، ايرج. "آجرهاي نقش دار يزد ". دوره 7، ‌ش 80 (خرداد 48): ص 9- 11 ، تصوير.

 

خلاصه: تل‌ابليس" و آغاز تمدن فلزي عصرمس در هزاره پنجم ق.م. موقعيت جغرافيائي و اشياء يافت شده در محل ، ‌نفوذ تمدن بين‌النهرين: انواع سفالهاي يافت شده ، بوته‌هاي زرگري بيشمار كه ازگل ساخته شده بودند از چهار هزار سال ق.م، آثار بدست آمده از هزاره پنجم ق.م ـ كتابشناسي گاندي در زبان فارسي ـ آيا فينقيان پا به كرانه‌هاي آمريكا گذاشته‌اند؟.

آجرهاي نقش‌دار يزد

ايرج افشار  

ساختن آجر نقش‌دار و به كاربردن آن در بنائي از هنرهائي است كه متأسفانه فراموش شده است. اين هنر خوب و ظريف تا چهل ، پنجاه سال پيش رواج داشت و در اغلب شهرهاي ايران مورد توجه بود. در همين تهران هنوز آثار و بقاياي اين نوع آجر در ابنيه‌اي كه چهل پنجاه سال قبل ساخته‌اند و هنوز ويران نكرده‌اند ديده مي‌شود. اما اكثريت اين ساختمانها را خراب مي‌كنند و آجرهاي آنها هم از ميان مي‌رود. نقشي كه در اين آجرها بكار مي‌رفت در شهرهاي مختلف فرق داشت و در سفرهائي كه با منوچهر ستوده در يزد و اطراف آن تجسس و گردش مي‌كرديم عكس‌برداري از نقوش اين آجرها مورد توجه ، قرار گرفت به منظور آنكه مورد معرفي قرار گيرد تا مگر دوباره اين هنر ظريف جان بگيرد يا نفشهاي زيباي آنها در كاشي و غير آن به كار گرفته شود.

 

4

3

2

1

اين آجرها را در چند جا استعمال مي‌كرده‌اند:

1)- بالاي سر در خانه‌ها [9]

2)- دور سر در بصورت حاشيه

3)- در لب و كنگره بامها

4)- در سقف ايوان

طرز ساختن اين آجرها و نقش‌اندازي بر روي آنها علي‌الظاهر چهار نوع بوده‌است:

الف: آجرهائي كه نقش مستقل بر هر يك از آنهاست (تصاوير 1و2).

ب: آجرهائي كه چون چهار تا از آنها را كنار هم بگذارند يك نقش واحد به وجود مي‌آيد. (تصاوير 3و4و5)

ج: نقش گل و بته كه بر روي چندين آجر مي‌ساخته‌اند يك نمونه زيباي آن در يزد ديده شد.(تصوير 6)

د: آجرهاي كنار و حاشيه كه بطور رديف كنارهم قرار مي‌گرفت (تصوير 7 و 8).

تصاوير متعددي از سردرها و طرز آجر چيني آنها جمع كرده‌ام كه در اينجا چند تا رسانيده مي‌شود.[10]

 

[11]