رعنا حسيني

بچه‌هاي گرمسيرات فارس بازي بخردانه‌اي دارند كه داراي حكمت‌هائي است. از آن جمله يكي اينكه قدرت توصيف و مشاهدة كودك را پرورش مي‌دهد ؛ ديگر اينكه قواي حافظه و دقتش پرورش مي‌يابد چون مخاطب اشعار بايد سعي كند هر چه بيشتر قافيه و رديف مصرع اشعار را بازگو كند ؛ سه ديگر اينكه در اين بازي نه‌تنها تنبيه نيست بلكه هر كس به‌قدر استعداد خويش پاداش مي‌گيرد.

اما بازي چنين است كه بچه‌ها دور هم مي‌نشينند و سردسته ظرفي جلوي آنها مي‌گيرد و مي‌گويد « خانة خدا را پُر كنيد؟ » هر كس از تنقلك خود كه بايد مانند گندم برشته ، نخودچي ، مويز ، كشمش دانه‌‌دانه باشد در آن بريزد. سپس سردسته يك نفر را مخاطب قرار داده و شعري براي او مي‌خواند. او بايد پس از هر مصرع رديف و قافيه همان مصرع و مصرع‌هاي پيش از آن را بدون درنگ از آخر به اول تكرار كند. هر جا كه سوخت براي هر رديف و قافيه‌اي كه توانسته تكرار كند به او يك دانه از آن تنقلات مي‌دهد. بعد بازي را به ديگري شروع مي‌كند. اما اگر از ميان بازي‌كنان كسي موفق شود همة رديف و قافية آن اشعار را بدون مكث از آخر به اول تكرار كند همة بازي‌كنان به افتخار او دست‌زنان مي‌خوانند:

خانة خدا همان ظرف پر از تنقلات است كه او برده. اينك سه شعر از اين بازي با آنچه كه مخاطب بايد بازگو كند:

(1)

« در بلندي »	اشتر به چراست در بلندي
«كله‌قندي ، در بلندي»	كله‌اش به مثال كله‌قندي
«آينه‌بندي ، كله‌قندي ، در بلندي»	چشمش به مثال آينه‌بندي
«بادبزن بي ، آينه‌بندي ، كله‌قندي. . . »	گوشش به مثال بادبزن بي
«دهنة پالنگي ، بادبزن بي ، آينه‌بندي. . . »	چيلش1 به مثال دهنه‌ي پالنگي2
«غار تنگي ، دهنة پالنگي ، بادبزن بي. . . »	فينش3 به مثال غار تنگي
«غاز قلنگي ، غارتنگي ، دهنةپالنگي. . . » [20]	گردن به مثال غاز قلنگي4

«تخته‌سنگي ، غاز قلنگي ، غار تنگي. . . »	سينش به مثال تخته‌سنگي
«طبل جنگي ، تخته سنگي ، غاز قلنگي. . .»	كمش5 به مثال طبل جنگي
«يك تفنگي ، طبل جنگي ، تخته سنگي. . .»	لنگش به مثال يك تفنگي
«جفت زنگي ، يك تفنگي ، طبل جنگي. . .»	تخمش به مثال جفت زنگي
«دستةهونگي،جفت زنگي،يك تفنگي. . .»	گُندش به مثال دستةهونگي6
«جوز قندي ، دستةهونگي ، جفت زنگي. . .»	پشكش7 به مثال جوز قندي
«جاروپنگي ، جوزقندي ، دستةهونگي. . .»	دمبش به مثال جارو پنگي8

(2)

«هوفه داره»	اين مار چوگربه هوفه9 داره
«خونه داره ، هوفه داره»	در كوه و كمر خونه داره
«چونه داره ، خونه داره ، هوفه داره»	يك بِجِشك10 گُت11 تو چونه12 داره
«گلوله داره ، چونه داره ، خونه داره»	سري چو چماق گلوله داره
«گردونه داره ، گلوله داره ، چونه داره. . .»	چشمْي13 ريقينگ14 گردونه داره
«قيطونه داره ، گردونه داره ، گلوله داره. . .»	يك زبون سييوي 15 قيطونه داره
«پيمونه داره ، قيطونه داره ، گردونه داره. . .»	صد بدست16 بالاش17 پيمونه داره
«نشونه داره ، پيمونه داره ، قيطونه داره. . .»	مسي18 ز امام جعفري19 نشونه داره

(3)

«آسمون بي»	اين مُخ20 بلند سر به آسمون بي
«زعفرون بي ، آسمون بي»	بارش21 شكري ز زعفرون بي
«چكون بي ، زعفرون بي ، آسمون بي»	قند و عسلي ازش چكون22 بي
«جنون بي ، چكون بي ، زعفرون بي. . .»	حب نباتن23 كه از جنون24 بي
«شاهون بي . جنون بي ، چكون بي. . .»	جنسش كبكابن25 مَزش شاهون بي26
«رُمون بي ، شاهون بي ، جنون بي. . .» [21]	دارش27 اَلِي 28 اگر رُمون بي

“پاورقي‌ها“

8- جاروپنگي: جاروئي كه از خوشة خرما درست كنند.

19- گفته مي‌شود كه امام جعفر صادق مار را در آستين خود پناه داد وآن جانور انگشت حضرت را گزيد. حضرت انگشت خود را كه خون از آن جاري بود بر پشت مار كشيد و اثر آن بصورت نوار حنائي‌رنگ بجا ماند كه تا قيامت نشان بدكنشي و ناسپاسي مار باشد. به همين جهت مارهائي كه خط سرخي بر پشت دارند مار جعفري مي‌نامند.

26- شاهون: شاهانه ، نوعي خرما كه مزة مطبوعي دارد.

28- اَليِ (به فتح اول و كسر دوم): هويدا . آشكارا

رعناحسيني ، كرامت. "واگو (بازگوي)". دوره 7، ش 81 (تير48): ص 20-21.

واگو (بازگوي)

كرامت رعنا حسيني

(1)

(2)

(3)

“پاورقي‌ها“


	رعناحسيني ، كرامت. "واگو (بازگوي)". دوره 7، ش 81 (تير48): ص 20-21.

	خلاصه: شرحي كامل بر يكي از بازي‌هاي گرمسيرات فارس كه قدرت توصيف و مشاهده كودك را پرورش مي‌دهد.