افشار، ايرج. "نقشهايي ازيزد". دوره 7، ش 82 (مرداد48): ص 15-17، تصوير.

 

خلاصه: سه تصوير ديگر از آجرهاي نقش‌دار ، نقش سر و در آجر و زيلو و تصاويري از گوبة ‌در و پارچه.

نقشهائي از يزد

ايرج افشار

1- آجرهاي نقش‌دار

در شمارة 80 هنرومردم چند تصوير از آجرهاي نقش‌دار مختلفي كه معمولا بالاي سردر خانه‌ها براي تزئين به كار مي‌رفت و از معماري سنگي كنوني كه در سردرها را با موزائيك يا سنگ‌هاي مرمري مي‌سازند ظريف‌تر و زيباتر بود چاپ شد و چون يكي از دوستان مرا به چاپ عكس‌هاي ديگر از آن نوع كار تشويق كرد اينك سه عكس ديگر نيز به چاپ مي‌رسد. (تصويرهاي1و2و3)

2- نقش سرو بر زيلو

نقش سرو به صور مختلف و در جاهاي مختلف در يزد به كار مي‌رود و دوست من منوچهر ستوده عكسهاي زياد از آنها گرفته است و قصد دارد در كتابي كه به همين موضوع [15] انحصار خواهد داشت چاپ كند.

 

4

3

2

1

نقوش سرو به صورت تزئيني ، سرو كامل ، نمايشي و جز آن در لوحة كاشي قبر ، سنگهاي قبر ، گچ‌بري در سردر منزلها و گچ‌بري در تكيه‌ها و روي ديوارخانه‌ها ، سنگفرش باغ و كوچه ، قالي ، زيلو و جز آن به تكرار ديده مي‌شود. زيلوهائي در يزد به اندازه تقريبي يك‌متر در دومتر بافته مي‌شود كه بسياري اوقات به جاي پرده به كار مي‌رود و معمولاً در مساجد آويخته مي‌شود و تصوير دو نمونه از آنها را در اينجا مي‌بينيم.

1- زيلوي مورخ 1279 قمري آويخته در مسجد ميرچخماق. (تصوير 4)

2- زيلوي مورخ 1375 قمري ( قريب يكصد سال جديدتر از اولي )كه در مسجد چارمنار يزد بر سطح زمين پهن بود (تصوير 5).

3- كوبة مشبك و قلم‌زني

بعضي از كوبه‌هاي درهاي سابق با ظرافت و هنر خاص و براي منازل اعيان و اشراف قلم‌زني و مشبك ساخته مي‌شد و اشعار مناسب و عبارات دعائي بر روي آنها قلم‌زني مي‌كردند. يك نمونة خوب كوبة در منزل محمود مشروطه است كه عكس آن را در اينجا چاپ مي‌كنيم. (تصوير 6).

4- پارچة پرده‌اي با نقش شير ‌و خورشيد

در يكي از مغازه‌هاي خياطي بازارچة نزديك دارالشفاء پرده‌اي قديمي ديده شد كه به تشخيص محل پارچة آن مرسوم و ساخت قريب پنجاه‌سال پيش بود. بر اين پارچه نقش شير و خورشيد با عبارت « مبارك بر تن پوشيده بادا ، مدام آسوده و فرخنده بادا » در ترنج و گل‌بوته‌هائي نقش شده‌است و كلاً اين پرده‌ها بصورت راه‌راه بوده است. زمينة پرده به رنگ حنائي بود. (تصوير 7) [16]

 

7

6

5

 

[17]