|
|
||
|
كيا،
صادق. "بررسي در نوشتههاي فارسي از نظر
مردم شناسي". دوره 1، ش9 (تير42): 20-21. |
||
|
|
||
|
خلاصه:بخش
كوتاه درباره بخشي از وظايف اداره كل موزهها
وفرهنگ
عامه كه شامل بررسي تمام شئون
زندگي مادي و معنوي است، فيش برداري از بررسيهاي
تاريخي و مطالعات امروز در
زمينه مردم شناسي و گردآوري نقش و نگارهاي
محلي، بررسي در متون فارسي ـ دونمونه فهرست
موضوعي جهت بررسي در شاهنامه. |
||
بررسي
در نوشته هاي فارسي از نظر مردم شناسي
بخشي
از كارهاي اداره موزه ها و فرهنگ عامه بخشي
از وظايف اداره كل موزهها و فرهنگ عامه،
بررسي در تمام شئون زندگي معنوي و مادي ملت
ايران (از معتقدات، رسمها، سنتها گرفته تا
پوشاكها، خوراكها، داستانها، افسانهها،
آهنگها، ترانهها، مثلها، چيستانها، پيشههاي
گوناگون و افزارهاي آنها، طبقات جامعه و
روابط آنها، زيستگاه و اجزاء و چگونگي ساختن
آن، هنرها و صنعتهاي محلي… )و نشر آن در يك
سلسه انتشارات ويژه است. اين
گونه بررسيها، در باره ايرانيان، تازگي دارد
و براي آن كه در سراسر كشور انجام پذيرد وقت
بسيار ميخواهد زيرا از يك سو ايران سرزمين
پهناوري است و آب و هوا و وضع طبيعي بخشهاي
گوناگون آن و در نتيجه زندگي مردمان آن كم و بيش
با يكديگر فرق دارد و از سوي ديگر اين سرزمين
گهواره فرهنگ بسيار كهني است و از دير باز با
بسياري از كشورهاي جهان در ارتباط فرهنگي و
سياسي و بازرگاني بوده و همچنين در آن دينها و
مذهبها و انديشه هاي گوناگون پديد آمده و
پرورش يافته است. براي
اينكه بررسي هاي اين اداره زودتر در دسترس
همگان به ويژه دانشآموزان و دانشجويان قرار
گيرد، پس از آن كه هنرهاي زيباي كشور دست به
نشر مجله ارجمند«هنر و مردم» زد، شايسته ديده
شد كه در هر شماره آن، بخشي از بررسيهاي
اداره به صورت كوتاه و به زبان ساده، آنسان كه
روش مجله است آورده شود. در نتيجه تا كنون به
چاپ چندين گفتار تازه كامياب گرديدهايم كه
خوانندگان آنها را پسنديده و اداره را به
ادامه اين خدمت تشويق كردهاند. اميد است كه
بتوانيم صورت كامل يكايك بررسيها را در
سلسله انتشارات اداره فرهنگ عامه تا كنون دو
شماره آن نشر يافته به نوبت چاپ نماييم. بررسي
هاي اداره كل موزهها و فرهنگ عامه را مي توان
دو بخش كرد يكي از بررسيهائي كه در زندگي
كنوني ايرانيان انجام مي گيرد و ديگر
بررسيهايي كه در زندگي پيشين آنان. اين دو
بررسي را به ترتيب «بررسي امروزي» و «بررسي
تاريخي» ناميدهايم. در اين گفتار چنان كه از
عنوان آن پيداست سخن از چگونگي بخشي از
بررسيهاي تاريخي اداره است. براي
بررسي تاريخي در مردم شناسي ايران راهي جز
برگشت به تمام آثار فراوان و گوناگون پيشين
ملت ايران و همچنين آنچه جسته و گريخته ديگران
دربارة آنان نوشته يا از آنان گرفته اند
نداريم. از بررسي در هر اثري مي توان نتيجه يا
نتيجههايي به دست آورد و از پهلوي هم گذاشتن
نتيجههايي كه دربارة موضوعي فراهم شده
آگاهي خود را دربارة آن تصحيح و تكميل نمود و
براي برخي از موضوعها براي نخستين بار آگاهي
علمي به دست آورد. پيداست كه بررسي در زندگي
كنوني ميتواندگاهي پرتوي بر زندگي گذشته
بيفكند. بررسي
تاريخ در زندگي مردم ايران نيز وقت بسيار ميخواهد
زيرا كه آثار پيشين اين ملت فراوان و گوناگون
است و بررسي دقيق در هر نوع اثري كار يك يا چند
تن ويژه كار (متخصص) است. بخشي
از آثار پيشين ما نقش و نگارهاي محلي و
عاميانه است كه گردآوري و بررسي آنها با
فرستادن كارمنداني كه تحصيل خود را در رشتة
نقاشي به پايان رسانيدهاند از پارسال آغاز
شده و ناچار تا چند سال ادامه خواهد يافت. از
ميان آثار پيشين ايران آنچه فراوانتر و از
برخي نظرها ارزندهتر است آثار نوشته است كه
در ازاي بيش از سي و هفت سده بازمانده و چون به
زبانها و خطهاي متعدد است بهرهگيري از همة
آنها كار هر كسي نيست. بررسي
مردم شناسي در متنهاي فارسي كه بزرگترين بخش
ادبيات ايران است از سه سال پيش آغاز شده و
تاكنون دربارة فرهنگهاي بزرگ فارسي مانند
برهان قاطع و آنندراج و همچنين شاهنامة
فردوسي انجام گرفته است و اميد است كه به زودي
به پايان برسد. نمونهاي از بررسيها در شمارة
دوم انتشارات ادارة فرهنگ عامه (صفحة 45-94) ذيل
عنوان «بازيها و بازيچه هاي ايراني» سال
گذشته نشر يافت. نگارنده كه اين بررسيها را
زير نظر دارد بر آن است كه شاهنامة فردوسي و
فرهنگهاي فارسي مواد فراوان در بردارد و براي
اين گونه
[20]
بررسيها از متنهاي ديگر برتر است. براي
آنكه كارمندان اداره بتوانند به آساني در
متني به بررسي بپردازند نخست فهرست تمام
موضوعهائي كه بايد گردآوري و بررسي شود به
آنان داده مي شود و سپس به هر يك از آنان بخشي
از آن متن واگذار مي گردد تا مواد مربوط به
موضوعها را جدا جدا بر برگيزهها (فيشها)
بيرون نويس كنند. پس از آن كه بيرون نويسي در
سراسر متن به پايان رسيد برگيزهها را از روي
موضوع جدا ميكنيم و برگيزههاي مربوط به هر
موضوعي جداگانه پهلوي هم گذاشته و مرتب ميشود.
به اين روش تمام موادي كه دربارة يكايك
موضوعها در متني موجود است گردآوري ميشود و
آنگاه زمان داوري و نتيجه گيري فرا ميرسد.
اينك در زير دو نمونة كوتاه از فهرست
موضوعهائي كه براي بررسي در شاهنامه داده شده
آورده ميشود: 1ـ
معتقدات (خدا، اهريمن، ايزدان، فرشتگان،
ديوان، پريان، بت، بتها، بتگري، بتپرستي،
دينها، مذهبها، پيغمبران و پيشوايان ديني،
وحي و پيغام خداوندي، طبقات پيشوايان ديني،
پرستش و آداب و رسمهاي آن، پرستيدنيها،
پرستشگاهها، جشنها، قرباني، آفرينش، مرگ،
جهان و زندگي در آن، روان، سرگذشت روان پس از
جدايي از تن، بهشت، دوزخ، برزخ، پل چينود يا
صراط، فال و فالگيري، شگون، بخت، سرنوشت،
پيشگوئي، معجزه، اعتقاد به ستارگان و آسمان،
سحر و افسون، جادو، طلسم، خواب و خوابگزاري
…). 2
– پادشاهي (برگزيدن شاه، نژاد شاه، پايگاه
شاه در دين و سنت و قانون، احترامات، فر
پادشاهي، قدرت پادشاه، توانايي معنوي،
توانايي جسماني، وظيفه شاه، آداب پادشاهي،
تاجگذاري، بار دادن، بار يافتن، سلام عام،
دربار، درباريان و مراتب و وظيفه هاي آنان،
كاخ پادشاهي، اندرون (مشكو)، زناشويي شاه،
زندگي داخلي شاه، تخت، تاج، انگشتر، مهر،
درفش، چتر، جامه و كلاه و كفش شاهانه، پيرايه
هاي شاهانه، شاه در رزم، شاه در بزم، شاه در
شكار، درآمدن شاه، به شهري از كشور، رفتن شاه
به سفر ، بازگشت شاه از سفر، موكب، نقاره
خانه، بخششهاي شاهانه، پيشكشهاي مردم به
شاه، وليعهد و چگونگي برگزيدن و پايگاه و
وظيفههاي او ، شهربانو و پايگاه و چگونگي
برگزيدن او، شاهزادگان و پايگاه و قدرت و
طبقات آنان، پذيرفتن فرستادگان پادشاهان
ديگر، فرستادن نامه به پادشاهان ديگر …..). به
كارمندان يادآوري شده است كه به آنچه در فهرست
موضوعها ياد شده اكتفا نكنند و هر گاه موضوع
تازهاي يافتند آنچه در متن به آن بستگي دارد
يادداشت نمايند. يادداشتهائي
كه به اين روش فراهم شده بسيار فراوان است و
نتيجه هاي گرانبها و نشنيده و پيش بيني نشده
بدست داده است. براي
بررسي در شاهنامه آقايان حسين نخعي فارغ
التحصيل دوره دكتري زبان و ادبيات فارسي از
دانشگاه تهران، علي اشرف صادقي دانشجوي دوره
دكتري زبان و ادبيات فارسي، علي اصغر
بلوكباشي و ايرج نوريان قاديكلائي ليسانسيههاي
زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران كه براي
اين كار آمادگي داشتهاند برگزيده شدهاند. هم
اكنون ميتوان بخشهايي از يادداشتهاي اداره را
درباره شاهنامه به چاپ رسانيد ولي اداره در
اين كار شتاب ندارد و مي خواهد كه پس از پايان
يافتن كار به نشر تمام بررسي خود بپردازد. براي
اينكه مبادا مطلبي از چشم افتاده باشد بسياري
از بخشهاي شاهنامه دو يا سه بار خوانده و
برگيزه نويس شده است. اين
بررسيها بنياد تاريخ و فرهنگ ملي و دانش هاي
اجتماعي ايران است و شايسته بود كه سالها پيش
از اين انجام گرفته باشد و اينك اميد است كه با
نشر نتيجه هاي آن پرتو درخشان و تازه اي بر اين
دانشها افكنده شود و ملت ايران خود را بهتر و
بيشتر از پيش بشناسد . |