|
|
||
شفائيه ، هادي . "عکاسي". دوره 8، ش 92 (خرداد 42 ): ص 56 - 59 ، تصوير. |
||
|
|
||
|
خلاصه: نقش خطوط دركمپوزيسيون تصاوير: شرحي دربارة مجموعة همة انواع خطوط، نظام وتعادل دروني مابين خطوط. |
|
|
|
عكاسي (5)
به
دنبال مقالات «نقش خطوط در كمپوزيسيون تصاوير»
نقل مطلب زير را كه «ريبترز» عكاس و نقاش
مشهور انگليسي در مجلهي «فتوگرافي» نوشته
بود بسيار مناسب ديدم: معماري تصوير هر موضوع كه براي عكسبرداري در نظر
گرفته شود آكنده از فرم ها و خطوط بسياري است
كه در ميان آنها تعداد كمي از نظر نظم و ترتيب
با يكديگر تناسب و ربط ميتواند داشته باشد. در
نتيجه هر عكس تصادفي كه بدون دخالت ذوق و فكر
گرفته شود ناقص و گنگ بنظر خواهد رسيد. به
عبارت سادهتر ميتوان گفت كه نسبت يك عكس
تصادفي ، عاري از نظم و ترتيب ، به تصويري منظم
و مرتب و داراي نقشه و فرم صحيح همچون هياهوي و
صداي ناموزوني است نسبت به قطعهيي موسيقي
زيبا! بدين ترتيب ميتوان گفت كه نوعي نظم و نسق، نظام و آرايش براي هر عكسي كه معنايي قابل فهم از آن انتظار ميرود لازم است. اين نظم و نسق به منزله و مثابهي گرامر تصوير است و عيناً مانند دستور زبان قابل تحصيل و تدريس است و بايد آنرا فرا گرفت اما نبايد تصور كرد كه بيزحمت و به آساني ميسر است. همچنانكه هنگام آموختن يك زبان وقت زياد براي دستور آن بايد صرف گردد. انسان طبعاً موجودي است منظم و مرتب.
خانههاييكه ميسازد، ديوارهاييكه بر
اطراف آن قرار ميدهد همه از طرحي هندسي
پيروي ميكند. حتي دگمههاي لباسش با فاصله
هاي معين و حساب شده دوخته ميشود و فواصل
آنها بطور رياضي قابل مقايسه و محاسبه است.
از طرف ديگر موجودي است متوازن.
شاهكار موازنهي انسان راه رفتن قائم و
راست اوست؛ انسان وقتي ايستاده است وضع
عمودي دارد ، در حالت خميدگي و زاويهدار
ميافتد و بالاخره هنگام خواب و استراحت
وضع افقي به خود ميگيرد.
اين دو خصوصيت انساني ، يعني «نظم»
و «موازنه» (كه درحقيقت رابطهي علت و
معلول با هم دارند) شامل حس |
|
|
) |
) |
) |
|
3ـ آرامش افقي ـ فرم افقي القا كنندهي سكون و آرامش است. ميتواند سرعت را نيز نشان دهد. [56] |
2- شكل دو نيمه ـ در تصاوير افقي ، يعني تصاويري كه عرض آنها نسبت به ارتفاعشان كمتر است، فرم عمودي بي مناسبتي ميتواند آنرا دو نيم كند. |
1- وقار خط قائم ـ فرم عمودي داراي وقار است. همچنانكه در ساختمان بلند ، درختان بزرگ و اشخاص بلند قد مشهود است. هر نوع انحراف از خط عمود مطلق فوراً به چشم ميخورد. |
) |
خصوصيات ديد را در اينجا به شكل
تابلوهايي مشاهده ميكنيد كه در آنها فرم
هاي مجرد و جهات مختلف با معاني خاصشان
نشان داده شدهاند . شكل هايي كه به نظرتان
ميرسد طرحهاي ساده شدهيي است از طرز
ديد مرتب و آراسته. گرچه اينها فرم هاي
مجرد و انتزاعي (آبستره) بيش نيستند اما به
خوبي ميتوانند گوياي احساسي باشند كه از
آنها بر ميخيزد. اين معاني ، بدون دقت و
بطور دلخواه به شكلهاي مزبور عطف نشده،
بلكه مخلوق تاثير قواي طبيعي است كه انسان
به حكم تجربهي روزانه آنها را فرا گرفته
است، و نيز ، اين معاني كشفي جديد نيست و از
روزگارانيكه بشر به ياد دارد آنها را ديده
و احساس كرده است. اين فرم ها و جهات مجرد از لحاظ عواطف و تاثرات ، و نيز ، از نظر نظم و ترتيب در تماشاگر تاثير ميكند. براي مثال ميتوان صحبت از وقار و استواري خط عمود كرد كه نه تنها به علت موازات با تاثير نيروي جاذبه ، بلكه از لحاظ اينكه تكراري از دو طرق چهارچوب مستطيلي است ، معني مزبور را تاييد ميكند. |
) |
||
5- زواياي ديناميك ـ زواياي مختلفي كه در آنها خطوط افقي و عمودي وجود نداشته القا كنندهي هيجان ، شدت، انفجار و نظاير آن است. زواياي ديناميك ناپايدارند. [57] |
4- زاويهي سقوط ـ عبارت از سقوط عمودي است. به طرف افقي . به همين جهت نمايندهي حركت ميباشد. |
) |
بدين علت خطهاي عمود و قائم متعددي ميتوان در يك تصوير عمودي جاي داد بدون اينكه تشويش و آشفتگي به وجود آيد. هم بدينگونه است حال و وضع خطوط افقي در يك تصوير افقي. اما مجموعهيي از منحنيها و
زواياي مختلف توليد آشفتگي ميكند و ربط
دادن آنها به يكديگر كاري است مشكل. شكلهاي مثلث ، همچنانكه در اسكلت بناها و ساختمان ها مشهود است ،
القا كنندهي حس ثبات و استحكام و استقامت
است. يك انحناي ساده و زيبا به راحتي و
آساني از طرق نگاه تعقيب ميشود و منحني
مارپيچي و هم اندرخم و يا لطيف راهي است كه
به دنياي تصورات و تخيلات باز ميشود. درست است كه تصوير بايد نظم و
ترتيبي داشته باشد . اما مبالغه در اين
زمينه نيز موجب بروز يكنواختي ميگردد و
لازم است كه نظم و ترتيب هم تنوعي در بر
داشته باشد. با چنين توضيحات و دستوالعماهايي
شايد گفته شود : عكاس كه هيچيك از آزادي
عملهاي نقاش را ندارد چگونهميتواند دست
به اين كارها بزند؟ |
) |
||
7- مثلث ثابت و استوار ـ مثلثي كه بر سطح تصوير موازي باشد ثابت و استوار بنظر ميرسد اما اگر از آن دور شود ، مانند زاويهي فضايي ، بعد سوم (عمق) خواهد بود. |
6- زواياي فضايي (پرسپكتيو)- از زوايايي كه نوك آنها به سوي افق باشد احساس عمق ميشود و فضايي كه در دنياي ما وجود دارد بسيار متفاوت است. |
) |
) |
) |
10- منحني مسطح ـ چشم باريتم و به سهولت و آزادي ميتواند يك منحني هندسي را ، كه بطور مسطح بر سطح تصوير قرار يافته ، تعقيب كند. |
9- دو قطر متقاطع ـ اگر آزادانه و تصادفي رويهم قرار گرقته باشند القا كنندهي برخورد ، پيكار ، خصومت ، رقابت و اختلاف ميتواند باشد. در صورتيكه بطور دقيق و هندسي رويهم واقع شوند از آن احساس ثبات و استواري خواهد شد. [58] |
8- مثلثهاي تنظيم يافته ـ مثلث بلند رابطهي مستقيم با شكل عمودي دارد . يعني اگر تصويري عمودي و بلند باشد چنين مصلصي با آن متناسب خواهد بود. مثلث كوتاه و پهن براي تصوير افقي بهتر است. |
) |
) |
) |
13- منحني هاي باوقار- منحني هاي عمودي كه در قسمت بالاي آنها انحنا و خميدگي شدت ميبابد القاكنندي وقار است. بهترين مثال ساختمان كليساهاي عظيم سبك گوتيك ميباشد كه از همين فكر الهام گرفته اين منحنيها همچنين قادرند غم و اندوه برانگيزند. [59] |
12ـ منحنيهاي حركت و عمل- منحنيهاي هندسي اگر با هم رابطهي موزون و ريتميك داشته باشند ميتوانند احساس شادي و خوشي بيافرينند . نگاه به آساني و سهولت از يكي به ديگري منتقل ميشود. |
11- منحني فضايي ـ از يك منحني كه رفته رفته باريكتر شده و از ما دور ميگردد احساس فضا و بعد سوم خواهد شد. در تصاويري كه چنين خطوطي وجود داشته باشد نگاه تماشاگر به دورها كشيده خواهد شد. |
|
فكر و سوال كاملاً درست و بجايي است
. يك عكاس هرگز آزاديهاي يك نقاش را
نميتواند به دست آورد. ارزش هنري عكاسي نيز
در همينجاست. پيش از گرفتن هر عكس بايد
موضوع را به دقت بررسي كرد و از خطها ،
زاويه ها و جهت ها براي فراهم ساختن وحدت
تصوير و ايجاد كمپوزيسيون زيبا و صحيح
استفاده كرد. اين عوامل همچنانكه ميتوانند
كمك موثري در راه ساختن بكنند ، در صورت
عدم اطلاع و بي دقتي قادر به خرابي و
انهدام نيز ميباشند. گاهي فاصلهي ميان
اين دو فقط چند سانتي متر است:يكقدم به
راست يا چپ رفتن ، اندكي پاشنههاي پا را
بلند كردن و يا چمباتمهزدن قادر است
تصويري را از حالت ابتذال به شاهكاري
تبديل كند. |