نفيسي، نوشين. "هداياي تاريخي كه هرگز فرستادده نشد". دوره 9، ش 98 (آذر49): ص14- 15 ، تصوير.

خلاصه: نظريات انتقادي آقاي اميرحسيني برمقاله "مهرهايي از پادشاهان ..." و جواب نويسنده مقاله به ايشان.

هداياي تاريخي كه هرگز فرستاده نشد

نوشين نفيسي

نمايشگاههاي هنري جهاني و بازديد از مجموعه‌هاي عتيقه و هنري شخصي نيز گاهگاهي گوشه‌اي از رازهاي تاريخي فاش كرده و يا آنكه گوشه‌اي از بازيهاي طبيعت را براي نسل‌هاي بعد بازگو مي‌كند.

در خانه‌اي بركرانه درياچة ژنو در مجموعه شخصي كنت وكنتس دوناپلئون يكي از اين يادبودهاست كه مدتهاست از آن آگاه نبوديم و تنها پنج سال پيش عكسي از آن را مجله هنري Connaissance des Arts چاپ پاريس بمناسبت بازديد از اين مجموعه منتشر كرد و آن يك جفت گلدان نقره مطلاست به ارتفاع 8/38 سانتيمتر. تمام سطح آن با موضوع‌هاي تزئيني گياهي كنده‌كاري شده و تنها دسته‌هاي آن نيم‌رخ انسان است. دو شير بالدار افسانه‌اي خاور زمين قاب هشت ضلعي را برپشت دارند. و در درون قاب تصوير ميناكاري زيبايي از فتحعلي شاه قاجار با هيئتي كه براي همه تمام ما آشنا است مي‌بينيم، ريش بلند سياه، جعبة نگين دوزي، تاج بلند مرصع و قندلي زرين كه مسلماً هنرمند فرانسوي از روي يك نمونه ايراني ساخته است. اين دو گلدان را ناپلئون اول به منظور هديه دادن به هم‌پيمانان خود به هنرمندان دربار تويلري سفارش داد و يكي از آنان هانري اوگست آن را در سال 1809 به پايان رساند ولي اين هديه سياسي هرگز به تهران نرسيد و امروز نمي‌توانيم آن را در موزة كاخ گلستان تحسين كنيم و جزو اشياء خصوصي بازماندگان امپراطور فرانسه درآمده است. ولي در موزه كاخ گلستان يكي ديگر از اين هداياي سياسي را مي‌بينيم كه راز تاريخي آن هنوز روشن نشده است. اين هديه يك دست ظرف چيني سفيد و فيروزه‌اي مرصع ساخت كارخانه چيني سازي Spade انگلستان در سال 1857 است. نقش آن را ابتدا با برجستگيهايي ساخته و سپس سنگ‌هاي گرانبهاي سرخ و سبز و زرد و آينه بر آن نشانده‌اند. در پشت بشقابها طرحي است كه جلوه پرطاوس دارد و بسيار باب پسند ايرانيان بوده است. در ميان اين مجموعه دو ميوه‌خوري پايه بلند است كه پايه‌هاي آن پيكره چهار شير و عقاب طلايي قلم زده مي‌باشد و هريك به تنهايي شاهكار زرگريست. برپاية يكي از اين ظرفها تصوير نيم رخ ملكه ويكتوريا و پرنس آلبرت و بر ظرف ديگر ناپلئون سوم و ملكه اوژني است همراه نشان سلطنتي انگلستان و فرانسه. در بايگاني كاخ ويندرسور هيچ سندي در اين باره ديده نمي‌شود.

نخست چنين مي‌نمايد كه اين ظرفها هديه ملكه ويكتوريا به مظفرالدين شاه است ولي چرا برروي آنها همراه چهره ويكتوريا و شير انگلستان ناپلئون سوم و عقاب فرانسه را نيز مي‌بينيم؟ آيا اين ظرفها هديه‌اي بوده كه ملكه ويكتوريا براي ناپلئون سوم تهيه كرده و چون كمي بعد پس از مرگ وي ناصرالدين شاه با لندن سفر كرده آن را پسنديده و خريداري كرده است؟ آن را مي‌توان هديه مشترك فرانسه و انگلستان براي دربار ايران نيز پنداشت؟ ولي تهيه هديه مشترك واقعه تاريخي مهمي بوده كه حتي در بهم زدن روابط دو كارخانه سور Seure فرانسه و واسپاد انگلستان نمي‌توانسته بي‌تأثير باشد و بي‌شك خاطره‌اي از آن برجاي مي‌ماند. در مرداد ماه گذشته 10 قطعه از آنها را كاخ گلستان به نمايشگاهي كه به مناسبت دويستمين سالگرد كارخانه اسپاد در لندن برگذار شد فرستاد. اكنون اميد است كه از خوانندگان عزيز كسي ما را از داستان آن آگاه كند.    [14]